I PKN 291/00

Wyrok z dnia 29 marca 2001 r.

I PKN 291/00

Miarodajnym momentem stwierdzenia zmniejszenia zatrudnienia z przy-

czyn dotyczących pracodawcy jest data ustania stosunku pracy z pracownika-

mi zwalnianymi indywidualnie w trybie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia

1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków

pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw

(Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.).

Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Barbara Wagner.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2001 r. sprawy z powództwa

Bożeny U. przeciwko „H.P.” Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W. o od-

prawę pieniężną, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 21 października 1999 r.

[...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem

z dnia 21 października 1999 r. zmienił zaskarżony przez powódkę Bożenę U. wyrok

Sądu Rejonowego-Sądu Pracy dla Warszawy-Pragi z dnia 8 kwietnia 1999 r., w ten

sposób, że zasądził na jej rzecz od pozwanej „H.P.” Spółki z o.o. w W. kwotę 6.200 zł

z ustawowymi odsetkami. W sprawie tej ustalono, że powódka była zatrudniona u

strony pozwanej jako specjalista do spraw logistyki na podstawie umowy o pracę na

czas nie określony od 1 kwietnia 1994 r. do 31 października 1997 r. w pełnym wymia-

rze czasu pracy. Jako przyczynę wypowiedzenia jej stosunku pracy podano reorga-

nizację pozwanego pracodawcy prowadzącą do likwidacji stanowiska pracy powódki.

Zmiany organizacyjne wprowadzone przez nowego dyrektora generalnego miały na

2

celu zwiększenie liczby pracowników pełniących obowiązki przedstawicieli handlo-

wych. Obowiązki pracownicze powódki zostały przydzielone dwóm innym pracowni-

kom. Na podstawie takich ustaleń Sąd pierwszej instancji przyjął, że stan zatrudnie-

nia u strony pozwanej w okresie trzech miesięcy pomiędzy datą wypowiedzenia po-

wódce umowy o pracę a datą ustania jej stosunku pracy nie zmniejszył się, a zatem

nie wystąpiła konieczna - w ocenie tego Sądu - przesłanka nabycia przez nią prawa

do odprawy pieniężnej.

Odmiennie sprawę ocenił Sąd drugiej instancji, który wskazał, że w listopadzie

1997 r. stan zatrudnienia zmniejszył się o jedną osobę, przeto wystąpiła przesłanka

nabycia przez powódkę prawa do jednorazowej odprawy pieniężnej, skoro równo-

cześnie bezsporną przyczyną wypowiedzenia powódce umowy o pracę była reorga-

nizacja pozwanej i likwidacja stanowiska pracy powódki.

W kasacji strony pozwanej podniesiono zarzuty naruszenia prawa materialne-

go przez błędną wykładnię art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczegól-

nych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczą-

cych zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze

zm.) - przez przyjęcie, że dla ustalenia faktu zmniejszenia stanu zatrudnienia miaro-

dajny jest okres 3 miesięcy, liczony od dnia rozwiązania stosunku pracy z powódką,

podczas gdy okres ten liczy się od daty dokonania wypowiedzenia umowy o pracę, a

także naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy,

a to art. 233 § 1 w związku z art. 391 KPC - poprzez dokonanie przez Sąd Okręgowy

odmiennej oceny dowodów odnośnie do stanu zatrudnienia u pozwanego pracodaw-

cy, bez ponowienia lub uzupełnienia dowodów. Na tych podstawach skarżąca wnio-

sła o „uchylenie zaskarżonego wyroku, przy uwzględnieniu kosztów postępowania

wg norm przepisanych”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 39311

KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach ka-

sacji, które wytyczają zawarte w skardze kasacyjnej podstawy oraz ich uzasadnienie.

Rozpoznawana sprawa dotyczyła przypadku indywidualnego zwolnienia pracownicy

z pracy z niekwestionowanych przyczyn dotyczących pracodawcy (reorganizacja za-

trudnienia związana z likwidacją stanowiska pracy powódki). Na ogół przy tym przyj-

muje się, że również w przypadku indywidualnego zwolnienia pracownika na podsta-

3

wie art. 10 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szcze-

gólnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn doty-

czących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw, powoływanej dalej jako

ustawa o zwolnieniach z pracy, por. uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia

1994 r., I PZP 52/94, OSNAPiUS 1995 nr 9, poz. 107) - zmniejszenie zatrudnienia

jest warunkiem nabycia prawa do odprawy pieniężnej z art. 8 ust. 1 tej ustawy. Poję-

cie to jest rozumiane jako obniżenie liczby pracowników. W tym zakresie Sąd Okrę-

gowy ustalił, że działania organizacyjno-kadrowe u strony pozwanej doprowadziły do

zmniejszenia się liczby zatrudnionych o osobę powódki w dacie rozwiązania z nią

stosunku pracy. Pogląd taki zasługuje na aprobatę, jeżeli zważyć, że samo wypo-

wiedzenie umowy o pracę prowadzi do ustania stosunku pracy dopiero z upływem

okresu wypowiedzenia. W dacie wypowiedzenia nigdy nie następuje zatem zmniej-

szenie zatrudnienia, skoro wypowiedziany stosunek pracy trwa do upływu okresu

wypowiedzenia. Oznacza to, że wypowiedzenie pracownikowi umowy o pracę spo-

wodowane zmianami organizacyjnymi, ograniczeniem zatrudnienia, likwidacją sta-

nowiska pracy, itp., nie musi zbiegać się w czasie z chwilą faktycznego ich przepro-

wadzenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 1999 r., I PKN

290/99, OSNAPiUS 2001 nr 4, poz. 110). Powoduje to, że miarodajnym momentem

dla stwierdzenia zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn dotyczących pracodawcy jest

data ustania stosunku pracy z pracownikiem zwalnianym indywidualnie w trybie art.

10 ust. 1 ustawy o zwolnieniach z pracy, co ponad wszelką wątpliwość ustalił Sąd

drugiej instancji na podstawie zestawienia dokonanego przez Sąd Rejonowy. Skie-

rowany przeciwko takiemu stwierdzeniu zarzut naruszenia art. 233 § 1 KPC w

związku z art. 391 KPC jest oczywiście chybiony, jeżeli zważyć, że - zgodnie z art.

382 KPC - Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału dowodowego zebra-

nego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym, a

zatem jest uprawniony także do oceny zebranego materiału dowodowego w postę-

powaniu pierwszoinstancyjnym. Takie procedowanie Sądu Okręgowego w żadnym

zakresie nie naruszyło poglądu wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 23 marca 1999 r., III CZP 59/98, (OSNC 1999 nr 7-8, poz. 124),

że Sąd drugiej instancji może zmienić ustalenia faktyczne stanowiące podstawę

wydania wyroku sądu pierwszej instancji bez przeprowadzenia postępowania

dowodowego uzasadniającego odmienne ustalenia, chyba że szczególne okoliczno-

ści wymagają ponowienia lub uzupełnienia tego postępowania. Sąd Okręgowy pra-

4

widłowo oceniał przesłankę zmniejszenia się stanu zatrudnienia w przypadku indywi-

dualnego zwolnienia pracownika z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy na

podstawie materiału dowodowego zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji.

Ponadto w kasacji skarżący nie podniósł zarzutu naruszenia art. 10 ust. 1

ustawy o zwolnieniach z pracy, ale zarzucił wyłącznie naruszenie art. 1 ust. 1 tej

ustawy, który w przypadku indywidualnego zwolnienia powódki z pracy nie stanowił

samoistnej podstawy prawnej wydania zaskarżonego wyroku, co zwalniało Sąd Naj-

wyższy z potrzeby dokładnego odniesienia się do chybionego uzasadnienia posta-

wionego przez skarżącego zarzutu. Trzeba zatem jedynie wskazać, że w przypadku

indywidualnego zwolnienia pracownika z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy

zmniejszenie stanu zatrudnienia bada się na dzień ustania stosunku pracy, natomiast

przewidziany w art. 1 ust.1 ustawy o zwolnieniach z pracy trzymiesięczny okres wy-

znacza cezurę czasową wystąpienia warunków tzw. grupowych zwolnień z pracy, co

nie pozostawało przecież w jakimkolwiek związku z indywidualnym zwolnieniem po-

wódki z pracy z przyczyn dotyczących pozwanego pracodawcy.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił nie mającą usprawiedli-

wionych podstaw kasację na mocy art. 39312

KPC.

========================================