I PKN 325/00

Wyrok z dnia 29 marca 2001 r.

I PKN 325/00

Rzeczywistą przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę jest nie tylko

przyczyna istniejąca w chwili złożenia pracownikowi oświadczenia woli, ale

także przyczyna, która ma się spełnić w nieodległym terminie (np. po upływie

okresu wypowiedzenia), a tym bardziej taka, która się w tym terminie spełnia.

Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska-

Adamowicz (sprawozdawca), Barbara Wagner.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2001 r. sprawy z powództwa

Haliny S. i Józefy S. przeciwko Zakładowi Usług Komunalnych Gminy M. o przywró-

cenie do pracy, na skutek kasacji powódek od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 11 stycznia 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Jeleniej Górze wyrokiem z dnia 7 września 1999

r. oddalił powództwo Haliny S. i Józefy S. przeciwko Zakładowi Usług Komunalnych

w M. o uznanie za bezskuteczne wypowiedzeń umów o pracę.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że powódka Halina S., zatrudniona u strony po-

zwanej od 2 stycznia 1995 r., pracowała na stanowisku starszego inspektora do

spraw współwłasności, natomiast Józefa S., zatrudniona od 1 lutego 1982 r., zajmo-

wała w ostatnim czasie stanowisko głównej księgowej. W dniu 26 maja 1999 r. po-

wódki otrzymały pisma zawierające oświadczenia pracodawcy o wypowiedzeniu

umów o pracę ze względu na zmiany organizacyjne związane z łączeniem zakładów.

Zakład budżetowy, w którym pracowały powódki, miał być połączony z Zakładem

Usług Komunalnych w jeden zakład o nazwie: Zakład Usług Komunalnych Gminy M.,

posiadający 28 stanowisk pracy. Przed połączeniem w obydwu wymienionych zakła-

dach było zatrudnionych łącznie 31 pracowników. Tak więc uległy likwidacji 3 stano-

2

wiska, w tym stanowiska obu powódek. Uchwałę o połączeniu wymienionych zakła-

dów podjęła Rada Gminy M. dnia 27 lutego 1999 r., a w dniu 25 marca 1999 r. Za-

rząd Gminy zatwierdził regulamin organizacyjny powstałego wskutek połączenia Za-

kładu Usług Komunalnych Gminy M. W dniu 7 kwietnia 1999 r. strona pozwana za-

wiadomiła Powiatowy Urząd Pracy w J.G. o zamiarze rozwiązania umów o pracę z

trzema pracownikami. Wypłaciła także powódkom odprawy pieniężne. W ocenie

Sądu Rejonowego, nie ulegało wątpliwości, że wypowiedzenie powódkom umów o

pracę było uzasadnione, a przy tym nie naruszało przepisów obowiązujących przy

wypowiadaniu umów o pracę z przyczyn leżących po stronie zakładu pracy. Zdaniem

tego Sądu, przekształcenia organizacyjne dokonane na podstawach przewidzianych

w art. 231

KP nie wykluczają zmian organizacyjnych, o których mowa w ustawie o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 11

stycznia 2000 r. oddalił apelację, którą złożyły powódki od wyroku Sądu pierwszej

instancji. Uznał, że postępowanie dowodowe przeprowadzone przez ten Sąd było

wyczerpujące, a ustalenia - prawidłowe. Podkreślił, że połączenie dwóch jednostek

organizacyjnych Gminy M. spowodowało zmniejszenie etatów, co znalazło wyraz w

regulaminie organizacyjnym nowej jednostki, tj. Zakładu Usług Komunalnych Gminy

M. Stanowisko starszego inspektora do spraw współwłasności, zajmowane przez

powódkę Halinę S., zostało połączone ze stanowiskiem inspektora do spraw dodat-

ków mieszkaniowych, a dla stanowiska głównego księgowego został przewidziany

jeden etat, wobec czego nie było miejsca pracy dla powódki Józefy S. jako drugiej

głównej księgowej. Sąd Okręgowy, odnosząc się do zarzutu powódek zawartego w

apelacji, jakoby niedopuszczalne było wypowiedzenie im umów o pracę przez do-

tychczasowego pracodawcę i przed połączeniem zakładów pracy, stwierdził, że wy-

stąpienie okoliczności prowadzących do zmiany pracodawcy w trybie art. 231

§ 1 KP

nie wyklucza zastosowania ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasa-

dach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy, jeżeli zajdzie konieczność

zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn określonych w tej ustawie. Tym samym w ist-

niejącym stanie faktycznym wypowiedzenie powódkom umów o pracę było uzasad-

nione i zgodne z prawem.

W kasacji od powyższego wyroku powódki wskazały jako jej podstawę naru-

szenie prawa materialnego polegające na błędnej wykładni art. 231

KP i art. 1 ust. 1

3

ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracow-

nikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy przez przyjęcie, że

„zmiany organizacyjne związane z trybem opisanym w art. 231

KP mogą być równo-

cześnie zmianami organizacyjnymi w rozumieniu ustawy o zwolnieniach grupowych”.

Ponadto powódki zarzuciły naruszenie art. 3 KP wskutek błędnej wykładni tego prze-

pisu, polegającej na przyjęciu, że gmina, w której ramach działają w formie zakładów

budżetowych dwie odrębne jednostki organizacyjne będące zakładami pracy, która

tworzy nowy zakład, wnosząc do niego dwa dotychczasowe zakłady pracy, może być

traktowana jako pracodawca w rozumieniu art. 3 KP. Zdaniem skarżących, inne moż-

liwości stwarza pracodawcy art. 1 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych, a inne

art. 231

KP. Tymczasem Sąd Okręgowy przyjął, że jeden stan faktyczny pozwala za-

stosować dwa różne rozwiązania prawne. Wobec zatem naruszenia prawa material-

nego skarżące wniosły o zmianę wyroku Sądu drugiej instancji i przywrócenie ich do

pracy oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty kasacji są nietrafne. Ocena kasacji zależy od rozstrzygnięcia kwestii,

czy pracodawca powódek, tj. Zakład Budżetowy Gospodarki Komunalnej i Mieszka-

niowej w M., który od dnia 1 lipca 1999 r. miał być przejęty przez Zakład Usług Ko-

munalnych w M., mógł przed tym dniem wypowiedzieć powódkom umowy o pracę z

powołaniem się na zmiany organizacyjne związane z łączeniem tych zakładów.

Wbrew zapatrywaniu skarżących, obowiązujące przepisy nie stwarzają po temu

przeszkód.

W myśl art. 45 § 1 KP, warunkiem skutecznego wypowiedzenia pracownikowi

umowy o pracę jest między innymi istnienie rzeczywistej przyczyny tego wypowie-

dzenia. Przyczyną rzeczywistą jest zaś nie tylko ta, która istnieje w chwili złożenia

pracownikowi oświadczenia woli, ale także i zamierzona, która ma się spełnić w nie-

odległym terminie, a tym bardziej taka, która się w tym terminie spełnia. Gdyby bo-

wiem przyjąć, że przyczyna wypowiedzenia, np., likwidacja stanowiska pracy, powin-

na istnieć już w momencie wypowiedzenia umowy, to zakład pracy musiałby zatrud-

niać pracownika jeszcze przez okres wypowiedzenia, wynoszący niejednokrotnie 3

miesiące, mimo że nie istniałoby już jego stanowisko pracy, a co więcej - mimo że

nie byłoby już dla niego pracy. W takiej też sytuacji pracodawca musiałby zwolnić

4

pracownika z jej świadczenia, płacąc mu jednak wynagrodzenie do upływu okresu

wypowiedzenia albo odszkodowanie z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia (art.

361

§ 1 KP). Skutki ekonomiczne takiego rozumienia „rzeczywistej przyczyny” wypo-

wiedzenia są łatwe do przewidzenia, a dla pracodawcy byłyby także dotkliwe,

zwłaszcza wówczas, gdy likwidacja dotyczyłaby nie jednego stanowiska pracy. Tak

więc zakład budżetowy, będący pracodawcą powódek, licząc się ze zmianami, które

miały nastąpić od dnia 1 lipca 1999 r., mógł im wcześniej wypowiedzieć umowy o

pracę. Stało się to dnia 26 maja 1999 r., zatem z niedużym wyprzedzeniem, przy

czym zatrudniający powódki zakład budżetowy został rzeczywiście przejęty przez

Zakład Usług Komunalnych w dacie ustalonej w uchwale Rady Gminy M. z dnia 27

lutego 1999 r.

Przedstawiony pogląd nie oznacza wszakże, że niemożliwa jest inna sytuacja,

to jest najpierw przejście zakładu pracy na innego pracodawcę, a następnie dosto-

sowanie przez tego pracodawcę stanu zatrudnienia do swoich potrzeb. Wówczas,

zgodnie z art. 231

§ 1 KP, pracodawca, stając się z mocy prawa stroną w dotychcza-

sowych stosunkach pracy, może wypowiedzieć pracownikowi umowę o pracę lub

dokonać zmiany jej warunków.

Jak z przytoczonych uwag wynika, przejście zakładu pracy lub jego części na

innego pracodawcę nie wyłącza możliwości zastosowania przez dotychczasowego

pracodawcę art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.),

zwłaszcza gdy zostaną wcześniej ustalone warunki przejęcia pracowników przez in-

nego pracodawcę, np. dotyczące ich liczby, przydatności ze względu na wykonywany

zawód, itp.

Z tych przyczyn nie można było uznać, że Sąd Okręgowy naruszył wskazane

w kasacji przepisy art. 1 ust. 1 wymienionej ustawy oraz art. 231

KP. Nie naruszył

również art. 3 KP, przyjąwszy, że dotychczasowy pracodawca był uprawniony do

wypowiedzenia powódkom umów o pracę. Tenże pracodawca zatrudniał je bowiem

w chwili złożenia oświadczeń o wypowiedzeniu umów o pracę i on także mógł złożyć

zakwestionowane oświadczenia woli.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312

KPC

orzekł o oddaleniu kasacji.

========================================