I PKN 333/00

Wyrok z dnia 29 marca 2001 r.

I PKN 333/00

Interes prawny pracownika w ustaleniu istnienia stosunku pracy (art. 189

KPC) z reguły nie wyczerpuje się w możliwości dochodzenia świadczeń należ-

nych z tego stosunku prawnego.

Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska-

Adamowicz, Barbara Wagner (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2001 r. sprawy z powództwa

Tomasza K. przeciwko Jerzemu K. i Jerzemu W. o ustalenie istnienia stosunku pracy

i odszkodowanie, na skutek kasacji pozwanych od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Świdnicy z dnia 27 stycznia 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Świdnicy wyrokiem z

dnia 27 stycznia 2000 r. [...] oddalił apelację Jerzego K. i Jerzego W. od wyroku czę-

ściowego Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Wałbrzychu z dnia 13 maja 1999 r. [...],

ustalającego, że Tomasza K. oraz pozwanych Jerzego K. i Jerzego W., prowadzą-

cych działalność gospodarczą pod firmą Usługi Motoryzacyjne „I.” s.c. w W., łączyła

w okresie od 1 listopada 1997 r. do 21 stycznia 1999 r. umowa o pracę w pełnym

wymiarze czasu pracy za wynagrodzeniem najniższym przewidzianym prawem i że

umowa ta uległa rozwiązaniu na skutek jej wypowiedzenia przez pracodawcę, a

także zasądzającego od pozwanych solidarnie kwotę 528 zł tytułem odszkodowania

za wadliwe wypowiedzenie umowy o pracę.

Sąd ustalił, że w legitymacji ubezpieczeniowej powoda, w rubryce zatrudnie-

nie, znajduje się pieczątka Spółki z podpisem Jerzego W. z dnia 1 listopada 1997 r.

Fakt wykonywania pracy przez Tomasza K. potwierdzili świadkowie. Umowa o pracę

została rozwiązana z powodem bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów. Poz-

2

wani byli zainteresowani w zatrudnianiu powoda „na czarno” w celu uniknięcia opła-

cania składek na ubezpieczenie społeczne. Taka praktyka była stosowana także wo-

bec innych pracowników. W ocenie Sądu, materiał dowodowy został zebrany staran-

nie, wszechstronnie rozważony, a logicznie wyprowadzone wnioski są wewnętrznie

spójne. Dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena dowodów, a zwłaszcza ze-

znań świadków, mieści się w granicach swobody wyznaczonej w art. 233 KPC. Sąd

ten błędnie wprawdzie powołał art. 45 § 1 KP jako podstawę zasądzenia od pozwa-

nych na rzecz powoda odszkodowania, gdyż stanowi ją art. 56 w związku z art. 58

KP, jednak pomyłka ta dla wyniku sprawy nie miała żadnego znaczenia.

Pozwani zaskarżyli ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawy narusze-

nie przepisów postępowania, a to art. 189 KPC przez jego zastosowanie, „mimo, że

powód nie miał interesu prawnego w rozumieniu tego przepisu, w dochodzeniu rosz-

czenia o ustalenie, bowiem w rzeczywistości domagał się zasądzenia świadczeń pie-

niężnych, precyzując roszczenie na rozprawie do protokołu w dniu 1 marca 99 r.”

oraz art. 328 § 2 KPC przez niewskazanie „z jakich powodów Sąd II instancji dał

wiarę świadkom, na których zeznaniach oparł swoje rozstrzygnięcie, K., C., S., G. i

L., a z jakiego powodu odmówił wiarygodności zeznaniom świadków P. i Sz., mimo iż

ci byli pracownikami firmy”, wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprze-

dzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy temu ostatniemu

Sądowi do ponownego rozpoznania „z zaliczeniem kosztów postępowania kasacyj-

nego”. Pełnomocnik skarżących wywodził, że po stronie powoda nie zachodził inte-

res prawny w rozumieniu art. 189 KPC. Przy sformułowanych przez niego roszcze-

niach - o ustalenie stosunku pracy i świadczenia z niego wynikające - „Sąd nie może

ustalać istnienia stosunku pracy łączącego strony, a powinien wyłącznie dokonać

tych ustaleń (dotyczących istnienia stosunku pracy) przy ustaleniach zgłoszonych w

pozwie świadczeń pieniężnych”. Stan niepewności co do istnienia stosunku pracy

powinien być usunięty w drodze powództwa o świadczenie, „o co praktycznie powód

wystąpił”. Nadto, odmawiając wiarygodności zeznaniom pracowników firmy bez

podania przyczyn Sąd naruszył art. 328 § 2 KPC, a „takie uzasadnienie miało oczy-

wisty wpływ na treść rozstrzygnięcia”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

3

Według art. 189 KPC powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia sto-

sunku prawnego, gdy ma w tym interes prawny. Z powołanego przepisu nie wynika

żadne ograniczenie w wytaczaniu powództwa o ustalenie stosunku prawnego, poza

interesem prawnym powoda w żądaniu tego rodzaju. Nie ma interesu prawnego w

ustaleniu stosunku prawnego ten kto może skorzystać równocześnie z innej istnieją-

cej formy ochrony swych praw. Jakkolwiek przyjmuje się niemal powszechnie, że

możliwość dochodzenia przez powoda świadczeń z określonego stosunku prawnego

wyklucza istnienie interesu prawnego w ustaleniu tego stosunku, to poglądowi temu

należy przypisać znaczenie zasady, od której istnieją wyjątki. W szczególności

decydujące w tym zakresie powinny być właściwości stosunku prawnego. Swoistość

stosunku pracy polega na tym, że jego byt stanowi przesłankę powstania innych sto-

sunków prawnych (i to ex lege, jak np. stosunku ubezpieczenia społecznego).

Świadczenia wynikające ze stosunku pracy nie obejmują ogółu świadczeń przysłu-

gujących pracownikowi z tytułu zatrudnienia (np. należnych ze stosunków prawnych

związanych ze stosunkiem pracy). Interes prawny pracownika w ustaleniu istnienia

stosunku pracy nie wyczerpuje się przeto w żądaniu świadczeń należnych z tego

stosunku prawnego. Ustalenie istnienia stosunku pracy warunkuje prawo do niektó-

rych bieżących i przyszłych świadczeń z ubezpieczeń społecznych, a także rzutuje,

poprzez konstrukcję stażu ubezpieczenia, na ich wysokość. Może mieć znaczenie

dla uzależnionych od okresu zatrudnienia przyszłych świadczeń - prawa do nich lub

ich wymiaru - z kolejnych stosunków pracy (np. dodatku stażowego czy nagrody ju-

bileuszowej). Art. 189 KPC nie ma przy tym charakteru wyłącznie prewencyjnego.

Wbrew zatem odmiennemu twierdzeniu pełnomocnika skarżących Tomasz K. miał

interes prawny w ustaleniu, że łączył go z pozwanymi stosunek pracy.

Nie jest usprawiedliwiony także zarzut naruszenia przez Sąd art. 328 § 2 KPC.

Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyjaśnił przyczyny odmowy dania wiary

zeznaniom świadków S. (a nie Sz., bo zeznaniom tego świadka dał wiarę) i P. Odno-

sząc się do podobnej treści zarzutu podniesionego w apelacji, choć w kontekście art.

378 § 2 KPC, Sąd szeroko przedstawił motywy, którymi się kierował podzielając

ocenę materiału dowodowego dokonaną przez Sąd pierwszej instancji, w tym także

zeznań świadków [...]. Z art. 328 § 2 KPC nie wynika obowiązek sądu odniesienia się

w uzasadnieniu orzeczenia do każdego twierdzenia stron i świadków.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymaganiom określonym w

art. 328 § 2 KPC. Gdyby jednak nawet dopatrzyć się w nim uchybień, to usprawiedli-

4

wioną podstawę kasacji stanowi takie tylko naruszenie przepisów postępowania,

które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3931

pkt 2 KPC). Pełnomocnik

skarżących nie wyjaśnił czy i jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć sporządzone

po rozstrzygnięciu sprawy jego uzasadnienie, konstatując jedynie, że „miało oczywi-

sty wpływ na treść rozstrzygnięcia”. Takie stwierdzenie nie spełnia warunku uzasad-

nienia podstawy kasacyjnej, o którym traktuje art. 3933

KPC.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312

KPC,

orzekł jak w sentencji.

========================================