I PKN 351/00

Wyrok z dnia 11 kwietnia 2001 r.

I PKN 351/00

Przewidziana w art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1996 r. o zmianie

ustawy - Karta Nauczyciela (Dz.U. Nr 87, poz. 396) szczególna regulacja dla

nauczycieli, którzy do dnia wejścia w życie tej ustawy nie zostali mianowani, a

mają co najmniej 2 letni okres zatrudnienia, została ograniczona jedynie do za-

sad oceniania pracy nauczyciela przed mianowaniem. Przepis ten nie przewi-

duje żadnych wyłączeń w zakresie spełniania przez nauczyciela pozostałych

wymagań do uzyskania mianowania, w szczególności w zakresie kwalifikacji

zawodowych.

Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera, Sędziowie: SN Barbara Wagner, SA

Herbert Szurgacz (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2001 r. sprawy z po-

wództwa Krystyny K. przeciwko Zespołowi Szkół Ekonomicznych i [...] Liceum Ogól-

nokształcącemu w C. o nawiązanie stosunku pracy na podstawie mianowania, na

skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Lublinie z dnia 14 lutego 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Pozwem z dnia 6 lipca 1999 r. Krystyna K. domagała się nawiązania stosunku

pracy na podstawie mianowania z Zespołem Szkół Ekonomicznych i [...] Liceum

Ogólnokształcącym w C. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Chełmie wyrokiem z dnia 28

września 1999 r. oddalił powództwo. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka została za-

trudniona u strony pozwanej - w Zespole Szkół Ekonomicznych i [...] Liceum Ogólno-

kształcącym w C. od 1 września 1993 r. jako nauczyciel, początkowo na podstawie

umowy o pracę na czas określony w wymiarze 17/18 etatu, następnie na podstawie

umowy o pracę na czas nie określony w pełnym wymiarze czasu pracy. W chwili

2

podjęcia pracy powódka posiadała ukończone studia wyższe na Wydziale Ekono-

micznym Uniwersytetu w L. i stopień doktora nauk prawnych. W dniu 20 maja 1999 r.

powódka uzyskała świadectwo kwalifikacji pedagogicznych. W okresie zatrudnienia

w pozwanej Szkole powódka była dwukrotnie oceniana (21 stycznia 1997 r. i 1

czerwca 1998 r.) i za każdym razem uzyskała ocenę szczególnie wyróżniającą. W

dniu 23 czerwca 1999 r. powódka zwróciła się do Dyrektora Zespołu Szkół Ekono-

micznych z wnioskiem o mianowanie jej na stanowisko w pozwanej Szkole, lecz

otrzymała odpowiedź odmowną.

Zgodnie z art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1992 r. Karta Nauczyciela

(jednolity tekst: Dz.U. 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.), stosunek pracy z nauczycie-

lem nawiązuje się przez mianowanie: 1) jeżeli posiada obywatelstwo polskie, 2) po-

siada pełną zdolność do czynności prawnych, 3) korzysta z praw publicznych, 4) nie

toczy się przeciwko niemu postępowanie karne lub o ubezwłasnowolnienie, 5) posia-

da wymagane kwalifikacje do zajmowania danego stanowiska, 6) może być zatrud-

niony w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony, 7) bezpośrednio przed mia-

nowaniem wykonywał nieprzerwanie, zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami pracę

pedagogiczną w szkole w pełnym wymiarze zajęć co najmniej przez 3 lata i w tym

okresie uzyskał dwie oceny co najmniej wyróżniające, na zasadach i w trybie okre-

ślonym w art. 6a, lub bezpośrednio przed mianowaniem wykonywał nieprzerwanie,

zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami pracę pedagogiczną w szkole w pełnym wy-

miarze zajęć przez 4 lata pracy i na koniec czwartego roku pracy uzyskał co najmniej

ocenę dobrą albo bezpośrednio przed mianowaniem wykonywał nieprzerwanie jako

nauczyciel akademicki pracę dydaktyczną w szkole wyższej co najmniej przez 3 lata i

uzyskał ocenę pozytywną w tym zakresie.

Zdaniem Sądu powódka, spełniając przewidziane art. 10 ust. 2 pkt 1-6 ustawy

Karta Nauczyciela wymagania do nawiązania stosunku pracy z nauczycielem przez

mianowanie - nie spełnia przewidzianego w pkt. 7 tego przepisu wymagania wykony-

wania bezpośrednio przed mianowaniem nieprzerwanie, zgodnie z wymaganymi

kwalifikacjami pracy pedagogicznej w szkole w pełnym wymiarze zajęć co najmniej

przez 3 lata. Pojęcie wykonywania pracy „zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami”

należy rozumieć w znaczeniu, jakie nadaje mu art. 9 ust. 1 Karty, zamieszczony w

rozdziale pt. Wymagania kwalifikacyjne. Według tego przepisu stanowisko nauczy-

ciela może zajmować osoba, która między innymi posiada wyższe wykształcenie z

odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nau-

3

czycieli i podejmuje pracę na stanowisku, dla którego są to wystarczające kwalifika-

cje. Powódka uzyskała kwalifikacje pedagogiczne 20 maja 1999 r.

W apelacji od powyższego wyroku powódka wniosła o jego zmianę i nakaza-

nie stronie pozwanej mianowania na stanowisko. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Lublinie wyrokiem z dnia 14 lutego 2000 r. oddalił apelację.

Sąd Okręgowy podzielił w pełni ustalenia faktyczne i pogląd prawny Sądu Rejonowe-

go.

W kasacji powódka zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego przez

błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie art. 10 ust. 2 pkt 7 ustawy Karta

Nauczyciela, a także art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1996 r. o zmianie ustawy

Karta Nauczyciela. Zdaniem skarżącej w Karcie Nauczyciela kwalifikacje są łączone

bądź to z osobą (nauczyciela), bądź też z zajmowanym stanowiskiem. W przypadku

wymagań do mianowana pojęcie wykonywania pracy pedagogicznej „zgodnie z wy-

maganymi kwalifikacjami” odnosi się do zajmowanego stanowiska i wykonywania na

nim pracy dydaktycznej, wychowawczej lub opiekuńczej. Skarżąca wniosła o „uchy-

lenie zaskarżonego wyroku i wydanie wyroku co do istoty sprawy” lub o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z uwzględ-

nieniem kosztów procesu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Obydwa zawarte w kasacji

zarzuty naruszenia prawa materialnego nie są zasadne. Przewidziany art. 10 ust. 2

pkt 7 ustawy Karta Nauczyciela wymóg, by bezpośrednio przed mianowaniem nau-

czyciel wykonywał nieprzerwanie, zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami, pracę pe-

dagogiczną w szkole w pełnym wymiarze zajęć co najmniej przez 3 lata, należy ro-

zumieć jako wykonywanie przez pełne 3 lata pracy pedagogicznej w szkole przy po-

siadaniu wymaganych do tej pracy kwalifikacji. Wymagania kwalifikacyjne określa art.

9 Karty stwierdzając, że stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która (mię-

dzy innymi) posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedago-

gicznym. Szczegółowe kwalifikacje wymagane od nauczycieli zostały określone w

wydanym na podstawie art. 9 ust. 3 rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z

dnia 10 października 1991 r. w sprawie szczególnych kwalifikacji wymaganych od

nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli

4

nie mających wyższego wykształcenia (Dz.U. Nr 98, poz. 433 ze zm.). Zgodnie z § 2

tego rozporządzenia kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w szkołach

średnich ogólnokształcących oraz szkołach średnich zawodowych posiada osoba,

która legitymuje się dyplomem ukończenia studiów magisterskich na odpowiednim

kierunku (specjalności) i przygotowaniem pedagogicznym. Obydwa te elementy mu-

szą zachodzić łącznie. Przez przygotowanie pedagogiczne, zgodnie z § 1 pkt 2 roz-

porządzenia, należy rozumieć nabycie wiedzy i umiejętności z zakresu psychologii,

pedagogiki i dydaktyki szczegółowej w określonym w rozporządzeniu wymiarze go-

dzin. O posiadaniu wymaganego przygotowania świadczy dyplom lub świadectwo

ukończenia odpowiedniego kursu pedagogicznego. Świadectwo takie powódka uzy-

skała 20 maja 1999 r. i od tego czasu spełniała wymóg posiadania wymaganych

kwalifikacji. Twierdzenie kasacji, że wymagania kwalifikacyjne określa art. 10 ust. 2b

Karty, który pojęcie to wiąże ze stanowiskiem, a nie z osobą, nie jest zasadne.

W myśl powołanego przepisu przez wykonywanie pracy pedagogicznej zgod-

nie z wymaganymi kwalifikacjami należy rozumieć realizowanie zajęć dydaktycznych,

wychowawczych lub opiekuńczych w wymiarze co najmniej 1/2 tygodniowego obo-

wiązkowego wymiaru zajęć. Z samego brzmienia tego przepisu wynika, że zawiera

on definicję legalną pracy pedagogicznej, a nie łącznie z nią definicję wymaganych

kwalifikacji, o których mowa w art. 10 ust. 2 pkt 7. Pojęcie pracy pedagogicznej zo-

stało zdefiniowane przy założeniu, że jest ona wykonywana przy posiadaniu przez

nauczyciela wymaganych kwalifikacji. Interpretacja art. 10 ust. 2b w myśl stanowiska

zawartego w kasacji sprowadzałaby wymagania kwalifikacyjne do posiadania wy-

łącznie kwalifikacji praktycznych, co byłoby oczywiście sprzeczne z wymaganiami

kwalifikacyjnymi, określonymi art. 9 ustawy i opartym na tym przepisie rozporządze-

niu wykonawczym z 1991 r. Taki kierunek interpretacji byłby ponadto nie do pogo-

dzenia z ogólnym kierunkiem zmian dokonanych w Karcie Nauczyciela, mających na

celu między innymi podwyższenie poziomu kwalifikacji nauczycieli.

Nie jest też trafny zarzut kasacji naruszenia art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 14

czerwca 1996 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela (Dz.U. Nr 87, poz. 396). W

myśl tego przepisu do nauczycieli, którzy do dnia wejścia w życie ustawy nie zostali

mianowani, a mają okres zatrudnienia co najmniej dwa lata, stosuje się przepisy do-

tychczasowe oceniania pracy nauczyciela przed mianowaniem, z wyłączeniem zasa-

dy uzyskiwania mianowania z mocy prawa. Wymieniony przepis ma charakter prze-

pisu przejściowego, który przewiduje dalsze stosowanie „dawnej” ustawy (przepisów)

5

pod rządami ustawy nowej. Tego typu przepisy są wyjątkiem od ogólnej reguły obo-

wiązywania ustawy nowej począwszy od daty jej wejścia w życie. Przepisy te nie

podlegają wykładni rozszerzającej. Celem wymienionego przepisu przejściowego

było złagodzenie rygorów wynikających z wprowadzenia nowelą z 1996 r. przedłuże-

nia okresu wymaganej pracy pedagogicznej z dwu do trzech lat oraz wymagania

uzyskania w tym czasie zamiast jednej pozytywnej oceny pracy dwu co najmniej wy-

różniających ocen dla tych nauczycieli, u których procedura mianowania już się za-

częła przed dniem wejścia w życie ustawy, ale którzy do dnia jej wejścia w życie nie

zostali mianowani. Z uwagi na swój charakter omawiany przepis nie może być inter-

pretowany w taki sposób, że po wejściu w życie ustawy nowelizującej z czerwca

1996 r. może on być stosowany bez względu na upływ czasu i stanowić podstawę do

odstąpienia od rygorów dotyczących oceniania pracy nauczyciela przed mianowa-

niem. Z punktu widzenia rozpoznawanej kasacji istotniejsze jest podkreślenie, że

przewidziana art. 5 ust. 2 szczególna regulacja dla nauczycieli, którzy do dnia wejś-

cia w życie ustawy nie zostali mianowani, a mają okres zatrudnienia co najmniej dwa

lata, została ograniczona jedynie do zasad oceniania pracy nauczyciela przed mia-

nowaniem. Art. 5 ust. 2 ustawy nowelizującej nie przewiduje żadnych wyłączeń czy

ograniczeń w zakresie spełnienia przez nauczyciela pozostałych wymagań dla uzy-

skania mianowania, w szczególności w zakresie spełniania wymagań kwalifikacyj-

nych. Art. 10 ust. 2 pkt 5 Karty przed jej zmianą w 1996 r. wyraźnie przewidywał wy-

móg spełnienia wymagań kwalifikacyjnych do zajmowania danego stanowiska. Okre-

ślał je art. 9 Karty oraz wydane na jego podstawie rozporządzenie MEN z 10 paź-

dziernika 1991 r. (powołana wyżej). Tego wymagania powódka nie spełniała. Przewi-

dziane w rozporządzeniu z 1991 r. rygory dotyczące przygotowania pedagogicznego

powódka spełniła dopiero 20 maja 1999 r.

Skoro kasacja nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, Sąd Najwyższy na

mocy art. 39312

KPC orzekł jak w sentencji wyroku.

========================================