III CZP 7/01

Uchwała z dnia 12 kwietnia 2001 r., III CZP 7/01

Przewodniczący Sędzia SN Helena Ciepła (sprawozdawca)

Sędzia SN Tadeusz Żyznowski, Sędzia SA Jan Kremer

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddziału w S. z udziałem Jana K., Rozalii K. o wpis hipoteki ustawowej w księdze

wieczystej nr (...), po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w

dniu 12 kwietnia 2001 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra

Wiśniewskiego, zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w

Słupsku postanowieniem z dnia 24 listopada 2000 r.:

„Czy hipoteka ustawowa przewidziana w art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887

ze zm.) zabezpiecza jedynie należności z tytułu składek powstałe od dnia 25

listopada 1998 r., to jest od dnia wejścia w życie przepisów tejże ustawy

pozwalających zabezpieczać hipotekę ustawową należności z tytułu składek,

zgodnie z art. 127 pkt 1 cytowanej wyżej ustawy, czy także – należności z tytułu

składek powstałe przed dniem 25 listopada 1998 r. „mimo, że decyzję określającą

wysokość należności z tytułu składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał już

po 25 listopada 1998 r.?”

podjął uchwałę:

Sąd, dokonując wpisu hipoteki ustawowej na podstawie decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych określającej wysokość należności z tytułu składek

(art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych, Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), nie bada jaki okres należności te

obejmują.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w dniu 4 września 2000 r. wpisał w księdze wieczystej Kw (...),

obejmującej nieruchomość położoną w B., stanowiącą własność Rozalii K., hipoteki

ustawowe w kwotach 5426,70 zł i 3202,31 zł na rzecz Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych, Oddział w S. na podstawie wydanej przez ten Zakład decyzji z dnia

14 marca 2000 r., dla zabezpieczenia zaległych składek na ubezpieczenie

społeczne.

Przy rozpoznawaniu apelacji od tego wpisu Sąd Okręgowy w Słupsku powziął

wątpliwość przytoczoną na wstępie uchwały. Jak wynika z uzasadnienia

przedstawionego zagadnienia, źródłem wątpliwości jest to, czy decyzja Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych stanowiąca zgodnie z art. 26 ust. 3 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz.

887) podstawę wpisu hipoteki ustawowej, może obejmować także składki należne

za okres, w którym nie można było ich zabezpieczać tego rodzaju hipoteką,

a jedynie hipoteką przymusową.

Rozstrzygając przedstawione zagadnienie, Sąd Najwyższy zważył, co

następuje:

Sformułowanie przedstawionego zagadnienia wskazuje, że Sąd Okręgowy

założył istnienie możliwości przeprowadzenia w ramach kognicji sądu

wieczystoksięgowego, zakreślonej przepisem art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca

1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. Nr 19, poz. 147 ze zm. – dalej

"u.k.w.h."), merytorycznej kontroli decyzji administracyjnej, stanowiącej podstawę

wpisu hipoteki. Założenie to jest błędne. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że

sąd odmawia dokonania wpisu tylko w razie stwierdzenia bezwzględnej

nieważności decyzji, tj. wydania jej przez organ oczywiście niewłaściwy lub bez

zastosowania jakiejkolwiek procedury. Oznacza to wyłączenie w postępowaniu

wieczystoksięgowym z ogólnej zasady związania sądu ostateczną decyzją

administracyjną – decyzji bezwzględnie nieważnych. Ten kierunek orzecznictwa jest

kontynuowany po wejściu w życie ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym

Sądzie Administracyjnym. Zatem decyzjami, którym nie można przypisać takiej

nieważności, sąd wieczystoksięgowy jest związany. Nie może więc sprawdzać ich

merytorycznej prawidłowości. Takiemu stanowisku dał wyraz Sąd Najwyższy m.in.

w postanowieniu z dnia 24 czerwca 1997 r., II CKN 216/97 (OSNC 1998, nr 1, poz.

7) i pogląd ten Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela.

Przechodząc po tych ogólnych rozważaniach na grunt przedmiotowej sprawy

należy stwierdzić, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanowiąca

podstawę wpisu hipoteki ustawowej nie ma wymienionych cech nieważności, zatem

jest dla sądu wiążąca. Oznacza to, że stanowi ona dostateczną podstawę wpisu

hipoteki ustawowej w rozumieniu art. 26 ust. 3 powołanej ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych. Sprawdzanie merytorycznej prawidłowości tej decyzji

pod kątem istnienia należności z tytułu składek, ich wysokości oraz okresu, jaki

obejmują, wykracza poza zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego.

Wpis tej hipoteki w zakresie merytorycznej prawidłowości decyzji może być

podważony poza postępowaniem wieczystoksięgowym, w drodze procesu o

uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, wytoczonego

na podstawie art. 10 u.k.w.h.

Przytoczone rozważania uzasadniają rozstrzygniecie przedstawionego

zagadnienia, jak w uchwale.