I PKN 374/00

Wyrok z dnia 19 kwietnia 2001 r.

I PKN 374/00

1. Unieważnienie przez organ wyższej instancji związku zawodowego

uchwały zarządu zakładowej organizacji związkowej odmawiającej zgody na

rozwiązanie umowy o pracę z działaczem związkowym jest aktem wewnątrzor-

ganizacyjnym i nie wywołuje skutków w sferze stosunku pracy.

2. Zgoda zakładowej organizacji związkowej na rozwiązanie z działaczem

związkowym stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy uchyla za-

kaz wypowiedzenia temu działaczowi umowy o pracę, o którym stanowi art. 32

ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.).

Przewodniczący SSN Barbara Wagner (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Walerian Sanetra, Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2001 r. sprawy z po-

wództwa Władysława K. i Zdzisława S. przeciwko N.Z.I. Transport Spółce z ograni-

czoną odpowiedzialnością w S. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji strony

pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Tarnobrzegu z dnia 8 marca 2000 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w

Tarnobrzegu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnię-

cie o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w Sandomierzu wyrokiem z dnia 30 sierpnia 1999

r. [...] przywrócił Władysława K. i Zdzisława S. do pracy w N.Z.I. Transport Spółce z

o.o. w S. i zasądził od strony pozwanej na rzecz każdego z nich wynagrodzenie za

czas pozostawania bez pracy za okres od 1 lipca do 30 sierpnia 1999 r., pod warun-

kiem podjęcia pracy.

2

Sąd ustalił, że powodowie byli zatrudnieni w pozwanej Spółce na podstawie

umów o pracę na czas nie określony w pełnym wymiarze czasu pracy jako kierowcy.

W dniu 8 lutego 1999 r. zostali wybrani na członków Komisji Zakładowej Związku

Zawodowego „K.” N.Z. Pismem z dnia 9 lutego 1999 r. strona pozwana poinformo-

wała Komisję Zakładową tego Związku o zamiarze wypowiedzenia obu powodom

umów o pracę z przyczyn ekonomicznych „zmuszających” do zmniejszenia zatrud-

nienia. Komisja Zakładowa w piśmie z dnia 12 lutego 1999 r. odmówiła zgody na wy-

powiedzenie powodom umów o pracę. Na ponowny wniosek pracodawcy, K.Z.Z.Z.

„K.” pismem z dnia 25 lutego 1999 r. wyraziła zgodę na wypowiedzenie umów o

pracę Władysławowi K. i Zdzisławowi S. W dniu 23 listopada 1998 r. zakład pracy

powziął wiadomość, że Władysław K. jest członkiem Międzyzakładowej Komisji Z.Z.

„K.” z siedzibą w S., zaś w dniu 18 stycznia 1999 r., że jest on członkiem Zarządu

Regionu Środkowo - Wschodniego Z.Z. „K.” z siedzibą w S.W. W dniu 29 marca

1999 r. powodowie otrzymali pisma zawierające oświadczenie woli o wypowiedzeniu

umowy o pracę. Jako przyczynę wypowiedzenia pozwana Spółka wskazała zmniej-

szenie zatrudnienia na skutek spadku zapotrzebowania na usługi transportowe.

W ocenie Sądu, „w przypadku powodów mamy do czynienia z wypowiedze-

niami umów o pracę w trybie art. 10 ust. 1” ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szcze-

gólnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn doty-

czących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz.

19 ze zm.), powoływanej dalej jako „ustawa o zwolnieniach grupowych”. Powodom

jako pracownikom, których stosunek pracy jest szczególnie chroniony na podstawie

art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55,

poz. 234 ze zm.), pracodawca, stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy o zwolnieniach gru-

powych, nie mógł skutecznie wypowiedzieć umów o pracę. Przepis art. 6 ust. 1 jest

bowiem przepisem szczególnym w stosunku do art. 32 ustawy o związkach zawodo-

wych. Dlatego też pracodawca nie może z przyczyn wskazanych w art. 1 ust. 1

ustawy o zwolnieniach grupowych wypowiedzieć działaczowi związkowemu umowy o

pracę (nawet po uzyskaniu na wypowiedzenie zgody zarządu zakładowej organizacji

związkowej), lecz może mu jedynie wypowiedzieć wynikające z umowy o pracę wa-

runki pracy i płacy. Wypowiedzenia powodom umów o pracę zostały zatem dokona-

ne z naruszeniem art. 5 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 i w związku z art. 10 ust. 1

ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Z tych względów należało na podstawie art. 45 § 1 i

3

3 KP orzec przywrócenie Władysława K. i Zdzisława S. do pracy na poprzednich wa-

runkach.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnobrzegu wyro-

kiem z dnia 8 marca 2000 r. [...] oddalił apelację pozwanej Spółki od tego wyroku. W

ocenie Sądu, zaskarżony wyrok odpowiada prawu, chociaż nie wszystkie poglądy

Sądu pierwszej instancji można podzielić. Po uzupełnieniu postępowania dowodowe-

go Sąd ustalił, że „pod koniec kwietnia 1999 r. do wiadomości pozwanego pracodaw-

cy podano treść uchwały Międzyzakładowej Komisji Z.Z. „K. 2000” w S. z dnia

24.04.1999 r., która unieważniła uchwałę K.Z.Z.Z. „K.” z dnia 25.02.1999 r. wyrażają-

cą zgodę na wypowiedzenie umowy o pracę powodom”. Tym samym formalna pod-

stawa do udzielenia wypowiedzeń jaką była zgoda K.Z.Z.Z. „K.” z dnia 25 lutego

1999 r. stała się bezskuteczna. Przepis art. 32 ustawy o związkach zawodowych

przewiduje nie tylko ochronę działacza związkowego przed wypowiedzeniem umowy

o pracę, ale i przed jej rozwiązaniem wskutek wcześniej dokonanego wypowiedze-

nia. Pozwana Spółka nie uzyskawszy na rozwiązanie umowy o pracę z powodami

zgody Z.Z. „K. 2000”, mogła jedynie zmienić im dotychczasowe warunki pracy i

płacy.

Strona pozwana zaskarżyła ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawę

naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 32 ust. 1 ustawy z dnia

23 maja 1991 r. o związkach zawodowych w związku z art. 10 ust. 3 ustawy z dnia

28 grudnia 1989 r. „przez przyjęcie, że pozwana Spółka mimo uzyskania zgody za-

rządu organizacji związkowej nie mogła skutecznie rozwiązać z powodami umów o

pracę w trybie wypowiedzenia, ponieważ udzielona wcześniej zgoda została następ-

nie odwołana”, wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w San-

domierzu i oddalenie powództwa lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy temu

Sądowi do ponownego rozpoznania, w obu przypadkach z orzeczeniem o kosztach

procesu „za wszystkie instancje”.

Pełnomocnik strony skarżącej podniosła, że w dniu 22 kwietnia 1999 r. Prze-

wodniczący Międzyzakładowego Z.Z. „K. 2000” cofnął udzieloną przez Z.Z. „K.” w

dniu 25 lutego 1999 r. zgodę na wypowiedzenie powodom umów o pracę, ale w tym

samym dniu Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Członków Komisji Zakładowej wy-

raziło taką zgodę ponownie. Wywodziła, że zgoda organu związku zawodowego

może być odwołana tylko z zachowaniem warunków wynikających z art. 61 KC. Od-

wołanie w dniu 22 kwietnia 1999 r. zgody K.Z.Z.Z. „K.”, wyrażonej w dniu 25 lutego

4

1999 r., nie jest prawnie skuteczne, albowiem strona skarżąca nie wyraziła na to

zgody.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd drugiej instancji błędnie ocenił znaczenie uchwały Międzyzakładowej Ko-

misji Z.Z. „K.” z dnia 24 kwietnia 1999 r. dla skuteczności zgody na wypowiedzenie

powodom umów o pracę wyrażonej przez Komisję Zakładową Z.Z. „K.” w dniu 25

lutego 1999 r. Zgoda zarządu zakładowej organizacji związkowej na wypowiedzenie

członkowi zarządu umowy o pracę jest oświadczeniem woli organu skierowanym do

pracodawcy. Oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie jest złożone z

chwilą kiedy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią (art.

61 zdanie 1 KC). Zgoda udzielona przez zarząd zakładowej organizacji związkowej

na wypowiedzenie umowy o pracę jego członkowi może być skutecznie odwołana

tylko przez ten organ i - po jej złożeniu - tylko za zgodą pracodawcy. Unieważnienie

uchwały zarządu zakładowej organizacji związkowej przez organ wyższej instancji

związkowej należy traktować jako akt wewnątrzorganizacyjny. Nie wywołuje ono za-

tem skutków prawnych w stosunku do pracodawcy. Wniosek taki wynika także z tre-

ści art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, który kompetencje do wyrażenia

zgody przyznaje wyłącznie zakładowej organizacji związkowej, nie przewidując w

procedurze konsultacyjnej - inaczej niż art. 38 KP - udziału organizacji ponadzakła-

dowych, w tym i ogólnokrajowej. Należy wobec tego przyjąć, że zgoda Komisji Zakła-

dowej Z.Z. „K.” na wypowiedzenie powodom umów o pracę wyrażona w dniu 25 lute-

go 1999 r. nie została skutecznie cofnięta.

Przyczyną wypowiedzenia powodom umów o pracę było zmniejszenie zatrud-

nienia w grupie zawodowej kierowców. Było to wypowiedzenie dokonane na podsta-

wie art. 10 ustawy o zwolnieniach grupowych. W ocenie jego skuteczności należało

zatem odpowiednio stosować ograniczające dopuszczalność rozwiązywania umów o

pracę przepisy tejże ustawy. Powodowie byli członkami zarządu zakładowej organi-

zacji związkowej (K.Z.Z.Z. „K.”), wobec czego trwałość ich stosunków pracy chronio-

na była przepisem szczególnym, a to art. 32 ustawy o związkach zawodowych. W

takich razach, stosownie do art. 5 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o zwolnie-

niach grupowych, pracodawca nie może bez zgody zakładowej organizacji związko-

wej wypowiedzieć działaczowi związkowemu umowy o pracę, choć może, nie uzy-

5

skawszy zgody na rozwiązanie stosunku pracy, wypowiedzieć dotychczasowe wa-

runki pracy i płacy. Złagodzenie rygorów ochronnych poprzez dopuszczenie możli-

wości wypowiedzenia warunków pracy i płacy członkowi zarządu zakładowej organi-

zacji związkowej bez zgody tego organu, co w zwykłej sytuacji byłoby niemożliwe,

usprawiedliwia rodzaj przyczyn, które uzasadniają wypowiedzenie w każdym przy-

padku. Nie jest trafny pogląd prawny wyrażony przez Sąd pierwszej instancji o bez-

względnym charakterze zakazu wypowiedzenia działaczowi związkowemu umowy o

pracę z przyczyn dotyczących pracodawcy, którego nie uchyla nawet zgoda na wy-

powiedzenie organizacji związkowej.

Pozwana Spółka otrzymała zgodę Komisji Zakładowej Z.Z. „K.” na wypowie-

dzenie powodom umów o pracę w dniu 25 lutego 1999 r., a w dniu 29 marca 1999 r.

dokonała tych czynności rozwiązujących stosunek pracy. Zgoda ta nie została sku-

tecznie cofnięta do upływu okresu wypowiedzenia, tj. przed rozwiązaniem stosunków

pracy. Pracodawca nie uchybił art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych oraz

art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych. Oceny prawnej wyma-

gało w tej sytuacji zachowanie przez stronę pozwaną pozostałych elementów trybu

wypowiadania umów o pracę (przepisów o wypowiadaniu umów o pracę) oraz mery-

toryczna zasadność wypowiedzeń. Sądy nie dokonały ustaleń potrzebnych do takiej

oceny.

Nadto, według art. 32 ust. 4 ustawy o związkach zawodowych, przepisy o

ochronie trwałości stosunku pracy zakładowych działaczy związkowych stosuje się

odpowiednio do pracowników pełniących z wyboru funkcje w organach organizacji

związkowych działających poza zakładem pracy. Władysław K. poza funkcją członka

Komisji Zakładowej Związku Zawodowego „K.” był członkiem Międzyzakładowej Ko-

misji tego Związku z siedzibą w S. (o czym pozwana Spółka wiedziała od 23 listopa-

da 1998 r.) i Zarządu Regionu Środkowo - Wschodniego Z.Z. „K.” z siedzibą w S.W.

(o czym pracodawca został poinformowany pismem z dnia 15 stycznia 1999 r.). Tę

istotną okoliczność dla rozstrzygnięcia sprawy w zakresie skuteczności wypowiedze-

nia umowy o pracę Władysławowi K. Sąd drugiej instancji pominął.

Z podanych wyżej względów Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39313

§ 1 KPC,

orzekł jak w sentencji.

========================================