II UKN 335/00

Wyrok z dnia 18 kwietnia 2001 r.

II UKN 335/00

Przy ustalaniu uprawnień do wcześniejszej emerytury na podstawie § 1

ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie wcze-

śniejszego przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z

przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz.U. Nr 29, poz. 159) okres zatrudnienia

liczony jest do dnia rozwiązania stosunku pracy.

Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Beata Gudowska, Jerzy Kuźniar.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2001 r. sprawy z wniosku

Franciszki K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o

wcześniejszą emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apela-

cyjnego we Wrocławiu z dnia 4 listopada 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 13 lutego 1998 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w

W. odmówił przyznania wnioskodawczyni Franciszce K. prawa do wcześniejszej

emerytury wobec braku wymaganego okresu zatrudnienia.

Odwołanie wnioskodawczyni od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 30 wrze-

śnia 1998 r. [...]. Sąd ustalił, że umowa o pracę z wnioskodawczynią została rozwią-

zana 30 listopada 1997 r. Udowodniony dokumentami okres zatrudnienia wyniósł 32

lata 8 miesięcy i 24 dni. Jako okres pracy w gospodarstwie rolnym uwzględniony zo-

stał między innymi okres od ukończenia 16 lat do podjęcia zatrudnienia i okres od 1

stycznia 1983 r. do 23 maja 1985 r. Żądanie doliczenia jako okresu pracy w gospo-

darstwie rolnym okresu od 15 marca 1982 r. do 31 grudnia 1982 r. nie zostało

uwzględnione, gdyż w tym okresie wnioskodawczyni pobierała rentę inwalidzką. Wo-

2

bec braku wymaganego 35-letniego okresu zatrudnienia wnioskodawczyni nie speł-

nia warunku określonego w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25

marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego przechodzenia na emeryturę pra-

cowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz.U. Nr 29,

poz. 159).

Po rozpoznaniu apelacji wnioskodawczyni od tego wyroku Sąd Apelacyjny-

Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyrokiem z dnia 4 listopada

1999 r. [...] oddalił apelację. Sąd Apelacyjny uznał za prawidłowe ustalenia Sądu

pierwszej instancji stwierdzając, że nawet przy doliczeniu żądanych okresów pracy w

gospodarstwie rolnym łączny okres zatrudnienia wyniósłby 33 lata, 6 miesięcy i 8 dni,

zatem warunek określony w powołanym rozporządzeniu nie zostałby spełniony.

Wyrok ten zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i opierając kasację na obu

podstawach wymienionych w art. 3931

KPC wniosła o jego uchylenie i przekazanie

sprawy Sądowi pierwszej lub drugiej instancji do ponownego rozpoznania ewentual-

nie o jego zmianę i przyznanie wnioskodawczyni prawa do wcześniejszej emerytury.

Jako naruszenie prawa procesowego wnioskodawczyni wskazała pominięcie regula-

cji zawartej w art. 316 § 1 KPC, polegające na tym, że Sąd Apelacyjny nie wziął pod

uwagę zmienionego w dacie wyrokowania stanu faktycznego. Nie został bowiem

uwzględniony okres zatrudnienia wnioskodawczyni od 1 marca 1998 r. do daty wyro-

kowania czyli 4 listopada 1999 r., wynoszący 1 rok 8 miesięcy i 4 dni. Po doliczeniu

tego okresu do uznanego przez Sąd Apelacyjny okresu 33 lat, 8 miesięcy i 4 dni

łączny okres zatrudnienia wnioskodawczyni wynosi 35 lat, 4 miesiące i 26 dni. Jako

naruszenie prawa materialnego wnioskodawczyni wskazała niewłaściwe zastosowa-

nie przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w

sprawie zasad wcześniejszego przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnia-

nych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz.U. Nr 29, poz. 159) przez

przyjęcie, że wnioskodawczyni nie spełnia jednego z warunków określonych w tym

przepisie w sytuacji, gdy wszystkie warunki zostały spełnione.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny przepisu art. 316 § 1 KPC jest bez-

zasadny. Zgodnie z tym przepisem sąd wydając wyrok bierze za podstawę stan rze-

czy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Szczególne uregulowanie postępowania

3

w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 4778

i następne KPC) sprawia,

że powołana reguła zawarta w art. 316 § 1 KPC ma ograniczone zastosowanie.

Przedmiotem postępowania toczącego się na skutek odwołania od decyzji organu

rentowego jest badanie zasadności i legalności tej decyzji. Zasadą zatem jest orze-

kanie na podstawie stanu rzeczy istniejącego w dacie wydania decyzji. Tak orzekł

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 marca 1998 r., II UKN 555/97 (OSNAPiUS 1999

nr 5, poz. 181), stwierdzając, że sąd ocenia legalność decyzji rentowej według stanu

rzeczy istniejącego w chwili jej wydania. W tym samym wyroku dopuszcza się wyjątki

od tej zasady i stwierdza się, że sąd może przyznać ubezpieczonemu świadczenie,

jeżeli warunki je uzasadniające zostały spełnione po wydaniu zaskarżonej decyzji.

Zastosowanie w wyjątkowej sytuacji omawianego zapisu art. 316 § 1 KPC podykto-

wane jest względami ekonomii procesowej. O naruszeniu tego przepisu w sprawach

z zakresu ubezpieczeń społecznych można mówić tylko wówczas, gdy oczywiste

jest, że przy zastosowaniu obowiązującej w tych sprawach procedury świadczenie

zostałoby przyznane. W innych przypadkach obowiązuje zasada oceny zasadności

roszczeń według stanu istniejącego w dacie wydania decyzji.

Jednak nawet jeżeli przepisy proceduralne nie stałyby na przeszkodzie

uwzględnieniu przy wyrokowaniu zmienionego w toku postępowania stanu rzeczy,

zmiana ta w przypadku wnioskodawczyni nie daje podstaw do uznania zasadności jej

roszczeń. Uwzględnienie wskazanego przez nią okresu zatrudnienia do daty wyro-

kowania nie wpłynęłoby bowiem na ocenę spełnienia warunków wymaganych do

przyznania wcześniejszej emerytury. Przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Mini-

strów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego przechodzenia na

emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy

stanowi, że pracownicy, z którymi stosunek pracy został rozwiązany z przyczyn doty-

czących zakładu pracy, nabywają prawo do wcześniejszej emerytury bez względu na

wiek, jeżeli osiągnęli do dnia rozwiązania stosunku pracy okres zatrudnienia wyno-

szący dla kobiet 35 lat. Przy ustalaniu uprawnień do wcześniejszej emerytury datą

końcową, do której liczony jest okres zatrudnienia, jest data rozwiązania stosunku

pracy. W przypadku wnioskodawczyni mogły zostać uwzględnione tylko okresy

składkowe, nieskładkowe i uzupełniające przypadające do dnia 30 listopada 1997 r.,

natomiast wskazany w kasacji okres zatrudnienia przypadający po tej dacie nie pod-

lega doliczeniu. Sąd Apelacyjny prawidłowo zastosował powołany przepis i słusznie

nie zajmował się kwestią udowodnienia przez wnioskodawczynię faktów uzasad-

4

niających doliczenie żądanych przez nią okresów. W istniejącym stanie faktycznym

nawet przy przyjęciu, że okresy składkowe, nieskładkowe i okresy pracy w gospo-

darstwie rolnym trwały nieprzerwanie od ukończenia przez wnioskodawczynię 16 lat

do daty rozwiązania stosunku pracy, łączny okres zatrudnienia jest krótszy od wy-

maganego. Zarzut naruszenia prawa materialnego okazał się więc również nieuza-

sadniony.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312

KPC oddalił ka-

sację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

========================================