III CZP 11/01

Uchwała z dnia 27 kwietnia 2001 r., III CZP 11/01

Przewodniczący Sędzia SN Lech Walentynowicz (sprawozdawca)

Sędzia SN Marian Kocon, Sędzia SA Jan Kremer

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Jana R. z udziałem Agaty K. i Jadwigi M.-

K. o nadanie klauzuli wykonalności, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu jawnym w dniu 27 kwietnia 2001 r., zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 13

lutego 2001 r.

„Czy od zażalenia na postanowienie sądu co do nadania klauzuli

wykonalności pozasądowemu tytułowi egzekucyjnemu pobiera się wpis stanowiący

piątą część całego wpisu stosunkowego, czy też wpis stanowiący piątą część wpisu

należnego od wniosku, a zatem określonego w § 54 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie określenia wysokości

wpisów w sprawach cywilnych?”

podjął uchwałę:

Od zażalenia na postanowienie sądu co do nadania klauzuli

wykonalności pozasądowemu tytułowi egzekucyjnemu pobiera się piątą

część wpisu stosunkowego (§ 53 pkt 7 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie określenia wysokości

wpisów w sprawach cywilnych, Dz.U. Nr 154, poz. 753 ze zm.).

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy dla Krakowa-Nowej Huty w Krakowie nadał klauzulę

wykonalności aktowi notarialnemu, w którym dłużnik poddał się – na podstawie art.

777 § 1 pkt 4 k.p.c. – egzekucji co do wymagalnej części ceny sprzedaży

nieruchomości (co do należnej wierzycielowi kwoty 122 789,38 zł).

Przy rozpoznawaniu zażalenia dłużnika przez Sąd Okręgowy w Krakowie

wyłoniło się przedstawione w postanowieniu zagadnienie prawne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności, będące pomostem między

postępowaniem rozpoznawczym a postępowaniem wykonawczym, jest regulowane

przepisami właściwymi dla postępowania zabezpieczającego i egzekucyjnego.

Dotyczy to również przepisów określających wysokość wpisów w sprawach

cywilnych.

Przepisy wykonawcze wydawane na podstawie art. 37 ustawy z dnia

13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 24, poz.

110 ze zm. – dalej "u.k.s.c.") zawsze normowały w sposób autonomiczny problem

wpisów w poszczególnych rodzajach postępowań sądowych (w procesie, w

postępowaniu nieprocesowym, w postępowaniu zabezpieczającym i egzekucyjnym

oraz w postępowaniu upadłościowym i układowym). W każdym z tych postępowań

odrębnie regulowane były wpisy od środków odwoławczych. Obowiązujące

rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie

określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 154, poz. 753 ze

zm.) stanowi, że od zażalenia w postępowaniu zabezpieczającym i egzekucyjnym

pobiera się piątą część wpisu stosunkowego (§ 53 pkt 7). Treść tego przepisu, przy

braku odmiennej regulacji, ma decydujące znaczenie dla przedstawionego

zagadnienia prawnego, w sytuacji gdy egzekucja dotyczy świadczenia majątkowego

(por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 1995 r., III CZP 75/95, OSNC

1995, nr 11, poz. 154).

W rozpoznawanej sprawie tytuł wykonawczy obejmuje świadczenia pieniężne

w określonej wysokości, w związku z czym obliczenie wpisu stosunkowego oraz

opłaty zażaleniowej nie przedstawia jakichkolwiek trudności (§ 54 ust. 2 pkt 1 w

związku z § 1 pkt 4 oraz § 53 pkt 7 rozporządzenia). Tak obliczona opłata od

zażalenia jest dwukrotnie wyższa od opłaty należnej od wniosku o nadanie klauzuli

wykonalności tytułowi egzekucyjnym innemu niż orzeczenie sądu, od której pobiera

się dziesiątą część wpisu stosunkowego (§ 54 ust. 1 pkt 1). Może to wywoływać

zastrzeżenia co do celowości takiego uregulowania. W uzasadnieniu uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 25 czerwca 1998 r., III CZP 15/98 (OSNC 1998, nr 12, poz.

201) został wyrażony pogląd, że z treści rozporządzenia o wysokości wpisów da się

wyłonić zasadę, według której wpis od środka odwoławczego nie jest wyższy od

wpisu od wniosku (pozwu). W uchwale tej Sąd Najwyższy zajął ponadto

stanowisko, że od zażalenia na postanowienie rozstrzygające wniosek o ukaranie

grzywną dłużnika nie wykonującego obowiązku zaniechania czynności lub

nieprzestrzegania czynnościom wierzyciela pobiera się piątą część wpisu stałego

przewidzianego w § 48 pkt 4 rozporządzenia o wpisach.

Ustosunkowując się do powyższych wypowiedzi należy zaakcentować, że

uchwała z dnia 25 czerwca 1998 r. dotyczyła innej problematyki, a mianowicie

wymiaru opłat przy egzekucji świadczeń niemajątkowych. Obecnie wpisy od

wniosków w takich sprawach mają charakter stały, podczas gdy opłata od zażalenia

stanowi część wpisu stosunkowego (§ 53 pkt 7). Nie istnieje w konsekwencji

powiązanie między pobranym wpisem od wniosku a opłatą od zażalenia.

W rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 26 lipca 1982 r. w sprawie określenia

wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 26, poz. 188) problem ten był

uregulowany w sposób uwzględniający rodzaj egzekucji. Paragraf 58 tego

rozporządzenia stanowił, że od zażalenia w sprawach o egzekucję o treści

majątkowej pobiera się piątą część wpisu stosunkowego, a w innych sprawach –

połowę pobranego wpisu od wniosku. Późniejsze rozporządzenia, w tym obecnie

obowiązujące rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r.,

odstąpiły od tego unormowania, stąd pojawiły się praktyczne trudności przy

obliczaniu wpisów od zażaleń w sprawach o egzekucję świadczeń niemajątkowych.

Także judykatura nie jest w tej kwestii jednolita (zob. uchwały Sądu Najwyższego

z dnia 30 kwietnia 1993 r., III CZP 45/93, OSNCP 1993, nr 11, poz. 201, z dnia 27

czerwca 1995 r., III CZP 75/95, OSNC 1995, nr 11, poz. 154, z dnia 25 czerwca

1998 r., III CZP 15/98, OSNC 1998, nr 12, poz. 201 oraz z dnia 13 września 2000 r.,

III CZP 34/00, OSNC 2001, nr 1, poz. 4).

Powyższe rozbieżności nie dotyczyły – także w ujęciu historycznym – sposobu

obliczenia wpisu od zażalenia przy egzekucji świadczeń majątkowych. Zawsze był

też identyczny rozmiar tego wpisu (piąta części wpisu stosunkowego).

Nie sposób ponadto wydedukować z przepisów dotyczących obliczenia

wpisów wiążącej zasady, że wpis od środka odwoławczego nie może być wyższy

niż wpis od pozwu (wniosku). Można tylko odnotować taką praktykę przy

unormowaniu wpisów w procesie (rozdział 2) i postępowaniu nieprocesowym

(rozdział 3), nie występuje ona natomiast w postępowaniu zabezpieczającym

i egzekucyjnym (rozdział 4) oraz w postępowaniu upadłościowym i układowym

(rozdział 5).

Uprawnienia Ministra Sprawiedliwości wynikające z art. 37 i 45 ust. 1 pkt 1

i ust. 2 u.k.s.c. dotyczą polityki fiskalnej, na kształt której sądy mogą oddziaływać

pośrednio, przez rozstrzyganie wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych w

indywidualnych przypadkach. Mechanizm legislacyjny zastrzeżony jest natomiast

dla Ministra, dlatego przepis określający wysokość wpisu w sposób jednoznaczny

powinien być oceniony przy pomocy wykładni gramatycznej, najwierniej

odtwarzającej wolę prawodawcy. Takim przepisem jest § 53 pkt 7 rozporządzenia z

dnia 17 grudnia 1996 r., pozwalający w sprawach o egzekucję świadczeń

majątkowych obliczyć wpis od zażalenia w sposób niekontrowersyjny.

Z przedstawionych przyczyn Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione

zagadnienie prawne, jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).