I PKN 413/00

Wyrok z dnia 24 maja 2001 r.

I PKN 413/00

Sprawy o zasiłek przedemerytalny przewidziany w ustawie z dnia 14

grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst:

Dz.U. z 2001 r. Nr 6, poz. 56 ze zm.) są sprawami administracyjnymi i decyzje w

ich przedmiocie podlegają kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Przewodniczący Prezes SN Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Jadwiga

Skibińska-Adamowicz, Barbara Wagner (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2001 r. sprawy z powództwa

Teresy P. przeciwko Zakładom Cukierniczym „C.” Spółdzielni Pracy w B. o ustalenie

okresu pracy, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Opolu z dnia 24 lutego 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację;

zasądził od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Opolu kwotę 100 zł na

rzecz adwokata Pawła N. [...] tytułem nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z

urzędu.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu wyrokiem z

dnia 24 lutego 2000 r. [...] oddalił apelację Teresy P. od wyroku Sądu Rejonowego-

Sądu Pracy w Opolu z dnia 21 grudnia 1999 r. [...], oddalającego powództwo apelu-

jącej o sprostowanie świadectwa pracy i ustalenie, że pozostawała ona w zatrudnie-

niu w Zakładach Cukierniczych „C.” Spółdzielni Pracy w B. w okresie od 3 sierpnia

1967 r. do 20 maja 1968 r. oraz że w okresie od 1 kwietnia 1969 r. do 1975 r. korzy-

stała z urlopu wychowawczego.

Sąd ustalił, że Spółdzielnia Pracy Przetwórstwa Spożywczego „W.” w O., po-

przedniczka prawna pozwanych Zakładów Cukierniczych, wydała Teresie P. w dniu

23 kwietnia 1969 r. świadectwo pracy stwierdzające jej zatrudnienie od 21 maja 1968

2

r. do 30 marca 1969 r. oraz rozwiązanie umowy o pracę na mocy porozumienia

stron. Świadectwo pracy wystawione przez stronę pozwaną w dniu 30 kwietnia 1999

r. obejmuje okres zatrudnienia powódki w Spółdzielni „C.” od 17 stycznia 1983 r.

Zgodnie z art. 97 § 21

KP pracownik może żądać przed sądem sprostowania świa-

dectwa pracy w terminie 7 dni od dnia zawiadomienia o odmowie jego sprostowania

przez pracodawcę. Powódka żąda sprostowania świadectwa pracy z dnia 23 kwiet-

nia 1969 r. po ponad trzydziestu latach. Z kolei świadectwo pracy wydane przez

stronę pozwaną po przerwie w zatrudnieniu nie może obejmować swą treścią po-

przedniego okresu pracy. Świadectwo pracy dotyczy bowiem wyłącznie stosunku

pracy, w związku z ustaniem którego zostało wydane. Nadto, powódka nie wyczer-

pała trybu reklamacyjnego.

Teresa P. wnosiła o ustalenie dłuższego okresu zatrudnienia od wskazanego

w świadectwie pracy, a więc w istocie o ustalenie faktu. Jej powództwo zmierzało do

uzyskania dowodu w sprawie o zasiłek przedemerytalny. Fakty podane w świadec-

twie pracy mogą być weryfikowane w postępowaniu o to świadczenie. Powódka nie

wykazała interesu prawnego w ustaleniu, że w okresach od 3 sierpnia 1967 r. do 20

maja 1968 r. oraz od 1 kwietnia 1969 r. do 1975 r. pozostawała ze stroną pozwaną w

stosunku pracy.

Teresa P. zaskarżyła ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawę naru-

szenie prawa materialnego, a to art. 189 KPC „przez błędne przyjęcie braku interesu

prawnego po stronie powódki w zakresie domagania się przez nią ustalenia okresu

jej zatrudnienia u pozwanego za pomocą wnioskowanych świadków”, wniosła o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Opolu

do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika nieopłaco-

nych kosztów postępowania kasacyjnego. Interes prawny skarżącej w ustaleniu za-

trudnienia u strony pozwanej w spornych okresach jej pełnomocnik wywodził z od-

miennego unormowania postępowania w sprawach o zasiłek przedemerytalny i

świadczenie przedemerytalne. Twierdził, że art. 117 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr

162, poz. 1118 ze zm.) stanowi samodzielną podstawę dla powództwa z art. 189

KPC. Przepis ten wprowadza ograniczenia w dowodzeniu przed organem admini-

stracyjnym okresów składkowych i nieskładkowych zeznaniami świadków. Jednym z

dowodów, poza dokumentami (zaświadczeniami) i wpisami w legitymacji ubezpie-

czeniowej, jest orzeczenie sądu. „Jedynym orzeczeniem ustalającym okres zatrud-

3

nienia w przypadku powódki w spornym czasie może być orzeczenie wydane w try-

bie art. 189 k.p.c.” Powódka zasiłku przedemerytalnego może dochodzić wyłącznie w

postępowaniu administracyjnym i nie przysługuje jej odwołanie do sądu. Odmowa

ustalenia okresu zatrudnienia stawia ją w sytuacji gorszej niż sytuacja osoby ubiega-

jącej się o świadczenie przedemerytalne, której, w razie nieuwzględnienia w postę-

powaniu administracyjnym okresów składkowych lub nieskładkowych, przysługuje

prawo do sądu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wbrew odmiennemu twierdzeniu pełnomocnika skarżącej, art. 117 ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie wprowadza ograni-

czeń w dowodzeniu zeznaniami świadków faktów mających znaczenie dla ustalenia

prawa do świadczeń przewidzianych w tej ustawie. W postępowaniu przed organem

rentowym stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 124

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r., art. 180 KPA), w tym także art. 75 § 1 KPA, zgod-

nie z którym „Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wy-

jaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą

być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny”. Przepis ten ma

bezpośrednio i wprost zastosowanie do postępowania przed urzędami pracy w spra-

wach o zasiłek przedemerytalny. Nie jest wobec tego zasadny pomieszczony w ka-

sacji wywód dotyczący ograniczenia prawa Teresy P. do dowodzenia okresów skład-

kowych i nieskładkowych w postępowaniu administracyjnym oraz konsekwencji

tychże ograniczeń dla dopuszczalności powództwa o ich ustalenie. Nie jest także

trafny pogląd jakoby w sprawach o zasiłek przedemerytalny nie przysługiwała droga

sądowa. Sprawy świadczeń przewidzianych w ustawie z dnia 14 grudnia 1994 r. o

zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 25,

poz. 128 ze zm.), powoływanej dalej jako „ustawa”, należą, inaczej niż sprawy z za-

kresu ubezpieczeń społecznych, nie do spraw cywilnych, ale administracyjnych i de-

cyzje w ich przedmiocie podlegają kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego (art.

16 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, Dz.U. Nr

74, poz. 368 ze zm.). Art. 19 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym nie wy-

łącza drogi sądowej w sprawach o zasiłek przedemerytalny.

Trzeba też podnieść, że przekazanie organom rentowym kompetencji do

4

ustalania wysokości emerytury, która stanowi podstawę wymiaru świadczenia

przedemerytalnego, a w konsekwencji poddanie kontroli sądom powszechnym ich

decyzji w tym przedmiocie, jest uzasadnione charakterem tego świadczenia. Świad-

czenie przedemerytalne przysługuje bezrobotnemu spełniającemu warunki do uzy-

skania prawa do zasiłku, który „posiada okres uprawniający do emerytury” w okresie

bezpośrednio poprzedzającym osiągnięcie wieku emerytalnego i nabycie prawa do

emerytury w wysokości 90% kwoty emerytury (art. 37k ustawy). Jest więc uzasad-

nione i celowo i funkcjonalnie przekazanie organowi rentowemu sprawy ustalenia

stażu emerytalnego, który obecnie stanowi przesłankę nabycia prawa do świadcze-

nia przyznawanego przez urząd pracy i finansowanego z budżetu państwa w ramach

dotacji dla Funduszu Pracy oraz, w przyszłości, świadczenia przyznawanego przez

organ rentowy i wypłacanego z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Tym bardziej,

że ustalenie wysokości emerytury bez uprzedniego ustalenia stażu emerytalnego i

jego struktury nie jest możliwe. Prawo bezrobotnego do zasiłku przedemerytalnego

uzależnione jest tylko od „posiadania okresu uprawniającego do emerytury”, a zasi-

łek wymierzany w procentowej relacji do zasiłku dla bezrobotnych (art. 37j ustawy).

Wobec tego ustalenie warunków nabycia prawa do emerytury w przyszłości będzie

przedmiotem postępowania przed organem rentowym, niezależnie od ustaleń w tym

zakresie poczynionych przez urząd pracy dla potrzeb zasiłku przedemerytalnego.

Możliwość dowodzenia w postępowaniu o zasiłek przedemerytalny posiadania

okresu uprawniającego do emerytury w pełni uzasadnia ocenę, że powódka nie ma

interesu prawnego w ustaleniu faktu prawotwórczego, iż jej okres zatrudnienia w

Spółdzielni Pracy „W.” wykraczał poza odnotowany w świadectwie pracy z dnia 23

kwietnia 1969 r. Interes prawny jest kategorią zobiektywizowaną i o jego istnieniu nie

może decydować subiektywne przekonanie strony. Nadto, powództwo o ustalenie

dopuszczalne jest w celu uczynienia pewnym stosunku prawnego lub prawa niepew-

nego. Powódka nie zgłaszała zastrzeżeń do treści świadectwa pracy od daty jego

otrzymania do chwili odmowy przyznania zasiłku przedemerytalnego, z czego należy

wnosić, że nie miała wątpliwości co do czasu pierwszego zatrudnienia u strony poz-

wanej. Celem jej powództwa jest więc nie tyle zlikwidowanie stanu niepewności, co

do trwania stosunku pracy ile, na co trafnie wskazał Sąd, uzyskanie dowodu ko-

niecznego do przyznania jej świadczenia z zabezpieczenia społecznego.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312

KPC,

orzekł jak w sentencji.

5

========================================