I PKN 428/00

Wyrok z dnia 31 maja 2001 r.

I PKN 428/00

Przeniesienie w stan nieczynny nauczycielki korzystającej z urlopu wy-

chowawczego jest możliwe tylko w razie całkowitej likwidacji szkoły.

Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera, Jerzy Kwaśniewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2001 r. sprawy z powództwa

Urszuli K.-C. przeciwko Szkole Podstawowej w W.M. o uznanie za bezskuteczne de-

cyzji przeniesienia w stan nieczynny, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku

Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 29

lutego 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyro-

kiem z dnia 29 lutego 2000 r. oddalił apelację pozwanej Szkoły Podstawowej w W.M.

od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy dla Wrocławia Śródmieścia z dnia 9 listo-

pada 1999 r., uznającego za bezskuteczną decyzję pozwanej z dnia 21 czerwca

1999 r. o przeniesieniu w stan nieczynny powódki Urszuli K.-C. W sprawie tej ustalo-

no, że powódka była zatrudniona u strony pozwanej na stanowisku nauczyciela języ-

ka polskiego od dnia 1 września 1990 r. do dnia 1 października 1995 r. na czas nie

określony, zaś w dniu 5 grudnia 1995 r. została nauczycielem mianowanym. Po-

wódka ukończyła 10 semestrów studiów na Wydziale Filologii Polskiej Uniwersytetu

W., aktualnie pisze pracę magisterską, a w roku szkolnym 1996/97 ukończyła dwu-

dziestopięcio godzinne metodyczne konwersatorium. W dniu 5 listopada 1998 r. po-

wódka urodziła dziecko i korzystała z 3 miesięcznego urlopu macierzyńskiego. Pi-

smem z dnia 31 marca 1999 r. pozwana udzieliła powódce urlopu wychowawczego

od dnia 6 kwietnia 1999 r. do dnia 25 czerwca 1999 r., następnie powódka pismem z

2

dnia 25 kwietnia 1999 r. zwróciła się do pozwanej o przedłużenie tego urlopu do

końca roku szkolnego 2000/2001, jednakże spotkała się z odmową z uwagi na

zmiany organizacyjne i niemożliwość jej dalszego zatrudnienia w pozwanej Szkole.

Decyzją z dnia 21 czerwca 1999 r., doręczoną powódce w dniu 24 czerwca 1999 r.,

pozwana przeniosła powódkę w stan nieczynny z dniem 1 września 1999 r., uzasad-

niając to zmniejszeniem liczby oddziałów szkolnych. Wyrokiem częściowym z dnia 12

sierpnia 1999 r. Sąd pierwszej instancji ustalił prawo powódki do urlopu wychowaw-

czego od dnia 26 czerwca 1999 r. do dnia 31 sierpnia 2001 r. Na podstawie takich

ustaleń Sąd drugiej instancji przyjął, że uregulowanie zawarte w § 4 rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych

(Dz.U. Nr 60, poz. 277 ze zm., powoływanego dalej jako rozporządzenie w sprawie

urlopów wychowawczych) odnosi się także do wygaśnięcia nauczycielskiego stosun-

ku pracy z upływem sześciomiesięcznego okresu pozostawania nauczyciela w stanie

nieczynnym. Przede wszystkim jednak decyzja pozwanej o przeniesieniu powódki w

stan nieczynny była sprzeczna z celem urlopu wychowawczego i stanowiła naduży-

cie prawa, skoro uniemożliwiała powódce jego wykorzystanie w okresie ustalonym w

wyroku z dnia 12 sierpnia 1999 r.

W kasacji pozwanej podniesiono zarzuty naruszenia prawa materialnego: 1)

przez błędną wykładnię § 3 w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji

Narodowej z dnia 10 października 1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wy-

maganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można za-

trudniać nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia (Dz.U. Nr 98, poz. 433 ze

zm.), przez przyjęcie, że inna nauczycielka (Iwona D.) nie ma kwalifikacji do naucza-

nia języka polskiego; 2) przez niewłaściwe zastosowanie art. 20 ust. 1 Karty Nauczy-

ciela wskutek nieuwzględnienia „wskazań judykatury nakazującej Sądowi zbadanie

kryteriów stosownych przez pracodawcę przy ocenie doboru pracowników do zwol-

nienia ze szczególnym uwzględnieniem zasady niedyskryminacji”; 3) przez niewła-

ściwe zastosowanie § 4 rozporządzenia w sprawie urlopów wychowawczych - przez

„uznanie w drodze analogii, że zakaz wypowiedzenia i rozwiązania umowy o pracę w

okresie ochronnym obejmuje również przypadki wygaśnięcia umowy o pracę”; 4)

przez niewłaściwe zastosowanie art. 8 KP, wynikające z uznania, że „postawienie

nauczyciela nie mającego kwalifikacji w stan nieczynny narusza wyrażone w tym

przepisie zasady”. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania:

art. 233 § 1 i 217 § 2 KPC w związku z art. 227 KPC poprzez przekroczenie swobod-

3

nej oceny dowodów i niedostateczne wyjaśnienie okoliczności spornych. Na tych

podstawach pozwana wniosła o „uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do

istoty sprawy oraz obciążenie powoda kosztami procesu”, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i orzeczenia

o kosztach postępowania. W ocenie skarżącej w chwili wyboru nauczyciela do prze-

niesienia w stan nieczynny powódka była jedyną nauczycielką nie mającą pełnych

kwalifikacji do nauczania języka polskiego, niezależnie od tego, że uzyskała ona no-

minację nauczycielską wskutek błędu dyrektora szkoły. Okoliczności te zadecydo-

wały o uzasadnionym wyborze powódki do przeniesienia w stan nieczynny. Taka

decyzja pozwanej podjęta w stosunku do powódki nie legitymującej się pełnymi wy-

maganymi kwalifikacjami nauczycielskimi nie stanowiła nadużycia prawa w rozumie-

niu art. 8 KP.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kluczowym zagadnieniem w rozpoznawanej sprawie była dopuszczalność

przeniesienia nauczycielki korzystającej z urlopu wychowawczego w stan nieczynny

w sytuacji, gdy prawo powódki do korzystania z dalszego urlopu wychowawczego od

26 czerwca 1999 r. do 31 sierpnia 2001 r. zostało potwierdzone prawomocnym wyro-

kiem częściowym Sądu pierwszej instancji z dnia 12 sierpnia 1999 r. Sąd drugiej in-

stancji trafnie wywiódł, że przeniesienie powódki w stan nieczynny wykluczałoby rea-

lizację prawomocnego wyroku częściowego ustalającego prawo powódki do dalsze-

go urlopu wychowawczego (art. 366 KPC), uniemożliwiając jego wykorzystanie, co

byłoby sprzeczne z celem tego rodzaju urlopów. Pracownica ma prawo skorzystać z

pełnego wymiaru urlopu wychowawczego, co oznacza zakaz podejmowania czynno-

ści prawnych prowadzących do ustania stosunku pracy przed terminem upływu tego

urlopu, wynikający z zapewnienia wzmożonej ochrony trwałości stosunku pracy pra-

cownicy korzystającej z urlopu wychowawczego. W czasie jego trwania obowiązuje

zakaz wypowiedzenia lub rozwiązania umowy o pracę w okresie od dnia złożenia

przez pracownicę wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego do dnia zakończenia

tego urlopu, chyba że zachodzą przyczyny określone w przepisach o szczególnych

zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących

pracodawcy lub uzasadniające rozwiązanie z pracownicą umowy o pracę bez wypo-

wiedzenia z jej winy albo gdy pracownica zaprzestała sprawowania osobistej opieki

4

nad dzieckiem (§ 4 rozporządzenia w sprawie urlopów wychowawczych). Zakaz ten

należy odnieść do wszystkich czynności prowadzących do ustania stosunku pracy,

które niweczyłyby konstrukcję prawną i cel korzystania z urlopów wychowawczych,

które wynikają z ustawowo zagwarantowanej możliwości sprawowania osobistej

opieki nad dzieckiem w wymiarze do 3 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez

dziecko 4 lat życia, z zachowaniem określonych uprawnień pracowniczych i z zakre-

su ubezpieczeń społecznych, bez ponoszenia ryzyka utraty tych uprawnień przed

upływem terminu końcowego przysługującego urlopu wychowawczego. Należy mieć

na uwadze, że - na gruncie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela - czynność prawna pole-

gająca na przeniesieniu nauczyciela w stan nieczynny jest alternatywą dla rozwiąza-

nia z nim stosunku pracy, co oznacza, że przewidziany w § 4 rozporządzenia w

sprawie urlopów wychowawczych zakaz rozwiązania umowy o pracę w okresie ko-

rzystania z urlopu wychowawczego przekłada się odpowiednio na zakaz przeniesie-

nia w stan nieczynny nauczycielki korzystającej z urlopu wychowawczego. Już wcze-

śniej Sąd Najwyższy przyjął, że - w odniesieniu do nauczycieli korzystających z

prawa do szczególnych urlopów nauczycielskich - kompetencja dyrektora szkoły do

rozwiązania stosunku pracy w trybie art. 20 Karty Nauczyciela nie obejmuje - z wyjąt-

kiem sytuacji całkowitej likwidacji szkoły - nauczycieli mających roszczenie o udziele-

nie płatnego urlopu dla poratowania zdrowia, wywodząc, iż racjonalnemu prawodaw-

cy nie sposób przypisać zamiaru połączenia bezwzględnego obowiązku udzielenia

takiego urlopu z równoczesnym zezwoleniem na rozwiązanie stosunku pracy w trybie

art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, chyba że zachodzi przypadek całkowitej likwidacji

szkoły (por. wyrok z dnia 19 września 1996 r., I PRN 70/96, OSNAPiUS 1997 r. nr 7,

poz. 113). W ocenie składu orzekającego stanowisko takie należy odnieść także do

niedopuszczalności przeniesienia w stan nieczynny powódki korzystającej z prawa

do urlopu wychowawczego, które zostało potwierdzone prawomocnym wyrokiem

częściowym Sądu pierwszej instancji. Decyzja pozwanej szkoły o przeniesieniu po-

wódki w stan nieczynny w okresie korzystania z urlopu wychowawczego naruszała

zatem unormowanie zawarte w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, stanowiła nadużycie

przewidzianej w nim kompetencji przez dyrektora pozwanej szkoły (art. 8 KP), zwa-

żywszy na powagę rzeczy osądzonej prawomocnym wyrokiem ustalającym prawo

powódki do dalszego korzystania z tego urlopu do dnia 31 sierpnia 2001 r. (art. 366

KPC).

Powyższe pozwala wyrazić pogląd, że przeniesienie w stan nieczynny nau-

5

czycielki korzystającej z prawa do urlopu wychowawczego orzeczonego prawomoc-

nym wyrokiem sądowym jest możliwe tylko w razie całkowitej likwidacji szkoły. W

takich okolicznościach sprawy bez wpływu na jej rozstrzygnięcie było rozważanie

pozostałych kasacyjnych zarzutów dotyczących kwalifikacji zawodowych powódki i

pozostałych nauczycieli języka polskiego oraz kwestia uzasadnionego wyboru kon-

kretnego nauczyciela do przeniesienia w stan nieczynny, które zawsze powinny być

przedmiotem oceny w dacie podejmowania takiej decyzji i która w odniesieniu do po-

wódki może nastąpić po zakończeniu korzystania przez nią z urlopu wychowawcze-

go.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art.

39312

KPC.

========================================