I PKN 435/00

Wyrok z dnia 30 maja 2001 r.

I PKN 435/00

Porozumienie wprowadzające "Pakiet zabezpieczenia spraw socjalno-by-

towych, pracowniczych i związkowych" zawarty pomiędzy organizacjami

związków zawodowych pracowników spółki akcyjnej Skarbu Państwa a kon-

sorcjum nabywców akcji tej spółki, określający na rzecz pracowników świad-

czenia nie przewidziane w układzie zbiorowym pracy i nie stanowiące jego in-

tegralnej części, nie jest źródłem prawa pracy w rozumieniu art. 9 § 1 KP.

Przewodniczący SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca), Sędziowie: SN

Józef Iwulski, SA Kazimierz Josiak.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2001 r. sprawy z powództwa

Marii J. przeciwko Domom Towarowym „C.” Spółce Akcyjnej w W. o odszkodowanie,

na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 30 marca

2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Pozwem z 6 maja 1999 r. powódka Maria J. wniosła o zasądzenie od Domów

Towarowych „C.” SA w W. kwoty 57.145 zł wraz z odsetkami od dnia 1 lutego 1999 r.

Roszczenie swoje powódka wywodziła z § 1 pkt 3 Pakietu zabezpieczenia spraw so-

cjalno-bytowych, pracowniczych i związkowych pracowników zatrudnionych w Do-

mach Towarowych „C.” SA w W. z dnia16 kwietnia 1997 r. w związku z § 2 pkt 1 te-

goż Pakietu. Zdaniem powódki była konieczna zgoda Komisji Zakładowej na wypo-

wiedzenie umowy o pracę, a zgoda ta nie została wyrażona i w tej sytuacji przysłu-

guje jej odszkodowanie w wysokości równej przeciętnemu, miesięcznemu wynagro-

dzeniu w sektorze przedsiębiorstw w miesiącu poprzedzającym dzień rozwiązania

umowy o pracę (styczeń 1999 r. - 1667,31 zł) pomnożone przez liczbę miesięcy po-

zostałych do końca okresu gwarancji (od 1 lutego 1999 r. do 10 lutego 2001 r. = 24

2

miesiące), tj. 40.015,44 zł i powiększonej o dwunastomiesięczne wynagrodzenie pra-

cownika - tj. 17.129,57 zł. Łącznie odszkodowanie powinno wynosić 57.145,03 zł.

Strona pozwana nie uznała powództwa i wniosła o jego oddalenie.

Wyrokiem z 29 listopada 1999 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Lublinie, oddalił powództwo i nie obciążył powódki kosztami procesu.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że powódka była zatrudniona w Domach Towarowych

„C.” w L. od 15 września 1969 r. początkowo jako sprzedawca, zastępca kierownika

stoiska, a ostatnio jako specjalista do spraw zakupu, z wynagrodzeniem miesięcz-

nym według 15 kategorii zaszeregowania w wysokości 805 zł, prowizją 0,3% od

płacy zasadniczej za każdy jeden procent wykonania miesięcznego planu sprzedaży

oraz premią. Zgodnie z § 1 pkt 3 Pakietu w terminie 36 miesięcy od dnia nabycia

przez Konsorcjum akcji Domów Towarowych „C.” SA w W. wypowiedzenie umowy o

pracę pracownikowi będącemu w dacie 1 grudnia 1997 r. członkiem związków zawo-

dowych wymaga bezwzględnej zgody organizacji związkowej, do której należy. Na-

bywca zgodnie z § 2 pkt 1 zobowiązał się do przestrzegania tych postanowień, a w

przypadku ich naruszenia zobowiązał się do wypłaty odszkodowania dodatkowego w

wysokości równej przeciętnemu miesięcznemu wynagrodzeniu w sektorze przedsię-

biorstw ogłoszonemu przez Prezesa GUS (opublikowanemu w Monitorze Polskim) w

miesiącu poprzedzającym rozwiązanie umowy o pracę, pomnożonemu przez liczbę

miesięcy pozostałych do końca gwarancji i powiększonej o dwunastotomiesięczne

wynagrodzenie tego pracownika. Zdaniem Sądu pierwszej instancji bezsporne jest,

że nastąpiła likwidacja działu, w którym powódka była zatrudniona i wypowiedzenie

warunków pracy stało się konieczne. Pozwany zaproponował takie stanowisko pracy,

jakim dysponował. Powódka nie przyjęła tych propozycji i podziękowała Komisji Za-

kładowej NSZZ „Solidarność” za zainteresowanie jej osobą oraz nie życzyła sobie

żadnych rozmów czy negocjacji z dyrekcją, gdyż „nie widziała dla siebie żadnego

stanowiska pracy.” Wykładnia celowościowa zawartego Porozumienia prowadzi do

wniosku, iż miało ono za zadanie ochronę pracownika przed utratą pracy i skierowa-

ne jest na ochronę pracowników przed zwolnieniami definitywnymi w związku z

przewidywaną restrukturyzacją. Wymaganie „bezwzględnej zgody” przez organizację

związkową na wypowiedzenie członkowi związku zawodowego umowy o pracę od-

nosi się wyłącznie do wypowiedzenia definitywnego. Brak takiej bezwzględnej zgody

w przypadku wypowiedzenia warunków pracy nie rodzi prawa do odszkodowania. Z

uwagi na reorganizację zlikwidowano dział zaopatrzenia, w którym Maria J. była za-

3

trudniona. Dyrektor oddziału zaproponował jej ustnie stanowisko zastępcy kierownika

stoiska z takim samym wynagrodzeniem. Powódka nie przyjęła tej propozycji. Pi-

smem z dnia 20 października 1998 r. dyrektor pozwanego zakładu zwrócił się do

Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” przy Domach Towarowych „C.” z informacją

o zamiarze wypowiedzenia powódce warunków pracy i płacy. Komisja Zakładowa

NSZZ „Solidarność” „przyjęła informację do wiadomości” . Pismem z 27 października

1998 r. wypowiedziane zostały powódce warunki pracy i płacy ze skutkiem na dzień

31 stycznia 1999 r. i zaproponowano jej stanowisko starszego sprzedawcy z wyna-

grodzeniem według 11 kategorii zaszeregowania (715 zł), prowizję 0,3% za każdy

procent wykonania planu sprzedaży oraz premię według obowiązującego regulami-

nu. Powódka nie przyjęła proponowanych warunków pracy i płacy i umowa uległa

rozwiązaniu z dniem 31 stycznia 1999 r. Powódka była członkiem Związku Zawodo-

wego „Solidarność” od 25 stycznia 1990 r. W związku ze sprzedażą akcji Domów

Towarowych „C.” SA w W. zostało zawarte Porozumienie w Sprawie Gwarancji So-

cjalnych Pracowniczych i Związkowych pomiędzy Międzyzakładową Komisją Koor-

dynacyjną NSZZ „Solidarność Domy Towarowe „C.” SA w W., Komisją Porozumie-

wawczą Związków Zawodowych Pracowników Domów Towarowych „C.” SA w W.

oraz Konsorcjum Inwestorów jako umowa towarzysząca umowie kupna-sprzedaży.

Od dnia zawarcia umowy sprzedaży akcji, Pakiet stanowi integralną część umowy

kupna-sprzedaży akcji Domów Towarowych „C.” SA w W. pomiędzy Skarbem Pań-

stwa RP a kupującym.

Wyrokiem z dnia 30 marca 2000 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Lublinie oddalił apelację powódki od powyższego wyroku z uzasad-

nieniem, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo zgromadził i ocenił materiał dowodo-

wy, nie przekraczając przysługujących mu w ramach art. 233 § 1 KPC uprawnień, a

uzasadnienie jego rozstrzygnięcia odpowiada wymaganiom z art. 328 § 2 KPC. Po-

dzielając ustalenia i wnioski Sądu pierwszej instancji, Sąd Apelacyjny i powołując się

na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1997 r., II UKN 61/97

(OSNAPiUS 1998 r. nr 3, poz. 104) oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada

1998 r., I PKN 339/98 (OSNAPiUS 1999 r. nr 24, poz. 776), uznał za zbędne powta-

rzanie szczególnych ustaleń faktycznych i wniosków pracownych zawartych w moty-

wach zaskarżonego wyroku.

Powyższy wyrok powódka zaskarżyła kasacją zarzucając naruszenie art. 233

§ 1 i art. 244 KPC oraz art. 42 § 1 KP.

4

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Poza sporem jest, iż powódka domagała się zasądzenia od pozwanego kwoty

57.145 zł odszkodowania, wywodząc swoje roszczenie z § 1 pkt 3 „Pakietu zabez-

pieczenia spraw socjalno-bytowych pracowniczych i związkowych pracowników za-

trudnionych w Domach Towarowych „C.” SA w W.”, zawartego pomiędzy Międzyza-

kładową Komisją Koordynacyjną Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowe-

go „Solidarność” Domy Towarowe „C.” SA w W., Komisją Porozumiewawczą Związ-

ków Zawodowych Pracowników Domów Towarowych „C.” SA w W. oraz Konsorcjum

Inwestorów, jako kupującym od Skarbu Państwa akcje Domów Towarowych „C.” SA

w W. Pakiet ten stanowi integralną część umowy kupna-sprzedaży akcji Domów To-

warowych „C.” SA w W. Paragraf 10 pkt 5 Porozumienia w sprawie Gwarancji So-

cjalnych, Pracowniczych i Związkowych, którym to porozumieniem wprowadzono

„Pakiet”, ustanawia właściwość wyłączną do rozstrzygania spraw spornych w przed-

miocie porozumienia Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej w War-

szawie. Powódka nie wytacza powództwa o przywrócenie do pracy, opartego na art.

45 KP w związku z art. 42 § 1 KP przeciwko swojemu pracodawcy, lecz zażądała

odszkodowania za rozwiązanie stosunku pracy bez zgody organizacji związkowej w

wyniku niezaakceptowania zaproponowanych przez pracodawcę nowych warunków

pracy i płacy, do którego zobowiązało się Konsorcjum, nie będące stroną pozwaną w

przedmiotowej sprawie. Jednocześnie brak jest podstaw do uznania, iż zawarty

przez Konsorcjum i organizacje związkowe „Pakiet” jest źródłem prawa pracy w ro-

zumieniu art. 9 § 1 KP. Nie stał się bowiem, z braku stosownych postanowień two-

rzącego go porozumienia, integralną częścią układu zbiorowego pracy, albo regula-

minu lub innego opartego na ustawie porozumienia, nie jest też umową bezpośrednią

stron stosunku pracy (pracodawcy i pracownika). Dlatego też jego postanowienia

ochronne (zakaz wypowiadania bez zgody organizacji związkowej i odszkodowanie

w razie złamania tego zakazu) nie mogą być zrealizowane drogą powództwa prze-

ciwko pracodawcy. Z tych względów rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji ostatecz-

nie odpowiada prawu, jakkolwiek jego argumentacji nie można zaakceptować. Nie

znajduje bowiem uzasadnienia wykładnia celowościowa „Paktu”, iż Konsorcjum gwa-

rantuje obowiązek bezwzględnej zgody organizacji związkowej wyłącznie na wypo-

wiedzenie umowy o pracę o charakterze definitywnym, skoro w świetle orzecznictwa

5

Sądu Najwyższego, ukształtowanego na tle ponad 25-letniego obowiązywania art. 42

§ 1 KP, wypowiedzenie warunków pracy i płacy jest, w razie odmowy przyjęcia przez

pracownika nowych warunków, w istocie równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o

pracę i pociąga za sobą wszystkie skutki wypowiedzenia dokonanego przez praco-

dawcę, a także stosuje się do niego odpowiednio przepisy o wypowiedzeniu umowy

o pracę. Przeciwne stanowisko mogłoby prowadzić do sytuacji, w których nowe, pro-

ponowane pracownikowi warunki byłyby dla niego, ze względu na jego kwalifikacje i

predyspozycje, z góry skazane na odrzucenie przez niego, co wszakże zwalniałoby

pracodawcę od odpowiedzialności za decyzję o odmowie przyjęcia nowych warun-

ków, a w konsekwencji za skutki rozwiązania umowy, zainicjowanego przecież przez

tego pracodawcę. Sąd Najwyższy staje więc zatem na stanowisku, że jeżeli strony

Pakietu umówiły się, iż wypowiedzenie umowy o pracę wobec osoby wymienionej w

§ 1 Pakietu wymaga zgody organizacji związkowej, to wymóg tej zgody dotyczy

także wypowiedzenia warunków pracy lub płacy. Zgodzić się zatem należy z kasa-

cyjnym zarzutem błędnej wykładni art. 42 § 1 KP, z tym jednakże, że nie może on w

przedmiotowej sprawie stanowić podstawy rozstrzygnięcia, ponieważ powódka nie

dochodziła pozwem przywrócenia do pracy, a odszkodowania i to nie opartego na

przepisie art. 45 § 1 KP, lecz na postanowieniach Pakietu, który - zdaniem Sądu

Najwyższego - nie może być uznany za źródło prawa, z którego wypływałby obowią-

zek pracodawcy do świadczenia na rzecz powódki. Nie mają też uzasadnienia kasa-

cyjne zarzuty naruszenia art. 233 § 1 i 244 § 1 KPC, ponieważ Sąd drugiej instancji

sam nie przeprowadzał postępowania dowodowego i nie dokonywał oceny wiary-

godności i mocy dowodów, a ograniczył się jedynie do zbadania, czy Sąd pierwszej

instancji nie naruszył tego przepisu - i dał temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku (por. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 września 1998 r., I PKN 341/98,

OSNAPiUS 1999 r. nr 20, poz. 650). Nie pozbawił też Sąd drugiej instancji waloru

dowodowego Pakietu i nie zakwestionował jego treści (art. 244 § 1 KPC), jednakże

dokonał jego zwężającej wykładni. W ostatecznym rezultacie nie miało to jednak

wpływu na treść rozstrzygnięcia, ponieważ roszczenie powódki - ze względu na brak

podstawy prawnej - nie mogło zostać uwzględnione. Nie może bowiem stanowić źró-

dła praw i obowiązków pracowniczych akt nie odpowiadający wymaganiom z art. 9 §

1 KP i nie będący umową o pracę w rozumieniu Rozdziału II Działu II Kodeksu pracy.

Z powyższych motywów Sąd Najwyższy w oparciu o art. 39312

KPC orzekł jak

w sentencji wyroku.

6

========================================