I PKN 453/00

Wyrok z dnia 8 czerwca 2001 r.

I PKN 453/00

Zmiany organizacyjne, które nie pozostają w związku przyczynowym z

koniecznością lub potrzebą zwolnienia konkretnego pracownika, nie stanowią

uzasadnionej przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę (art. 45 § 1 KP).

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie

SN: Katarzyna Gonera, Roman Kuczyński.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2001 r. sprawy z powódz-

twa Barbary S. przeciwko Urzędowi Miasta i Gminy w Ś. o przywrócenie do pracy, na

skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 9 marca 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Jeleniej Górze wyrokiem z dnia 27 października

1999 r. oddalił powództwo Barbary S. przeciwko Urzędowi Miasta i Gminy w Ś. o

przywrócenie do pracy.

Rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych.

Powódka była zatrudniona w pozwanym Urzędzie na podstawie umowy o pracę z 2

stycznia 1973 r. na stanowisku referenta do spraw organizacyjno-administracyjnych,

następnie mianowana została 1 października 1983 r. na stanowisko inspektora, po

czym strony ponownie zawarły umowę o pracę z 25 stycznia 1991 r. na stanowisku

inspektora do spraw księgowości. Zgodnie z regulaminem organizacyjnym i strukturą

organizacyjną Urzędu Miasta i Gminy wprowadzoną uchwałą nr 31/XII/94, skarbniko-

wi Miasta i Gminy podlegał referat budżetowo-księgowy, w którego skład wchodzili

pracownicy zatrudnieni na stanowiskach: inspektora do spraw wymiaru podatków

(R.S.), dwóch inspektorów do spraw księgowości budżetowej (B.P. i J.S.), dwóch

inspektorów do spraw księgowości podatkowej (M.K. i powódka Barbara S.), inspek-

2

tora do spraw płac i rozliczeń podatkowych (J.S.) i kasjera-inspektora „do spraw ko”

(U.F.). Do obowiązków powódki należało prowadzenie księgowości podatkowej

zgodnie z instrukcją Ministra Finansów w zakresie podatku rolnego od rolników indy-

widualnych, podatku od nieruchomości od osób fizycznych, opłaty targowej, opłaty

skarbowej, opłaty z tytułu dzierżawy mienia PFZ, sum do wyjaśnienia, podatków

zniesionych, opłat eksploatacyjnych i różnych opłat. Halina K. zajmowała się podob-

nymi czynnościami, lecz dotyczącymi jednostek uspołecznionych. W tej strukturze

organizacyjnej, oprócz pracowników referatu budżetowo-księgowego i Urzędu Stanu

Cywilnego, wszyscy pozostali pracownicy zajmowali samodzielne stanowiska podle-

głe burmistrzowi. Były wśród nich Bogusława P. - inspektor do spraw planowania i

kadr oraz Barbara P. - inspektor do spraw zasobów lokalowych i gospodarki komu-

nalnej. W lutym 1999 r. zatrudnionych było 35 pracowników. Uchwałą nr 35/VII/99

Rady Miasta i Gminy Ś. z 25 lutego 1999 r. zatwierdzono nowy regulamin organiza-

cyjny Urzędu Miasta i Gminy w Ś. wraz z nową strukturą organizacyjną. W nowej

strukturze skarbnikowi Gminy podlega referat budżetu, podatków i planowania, w

skład którego wchodzą: zastępca skarbnika (R.S.), dwa stanowiska do spraw księ-

gowości budżetowej (B.P. i J.S.), stanowisko do spraw płac i ubezpieczeń (J.S.), sta-

nowisko do spraw wymiaru podatków i opłat (H.K.), stanowisko do spraw podatków i

planowania (B.P.), stanowisko do spraw księgowości podatków i mienia gminnego

(B.P.). Część obowiązków powódki przejęła B.P., która wykonuje też część czynno-

ści wykonywanych dotąd przez H.K. Pozostałe obowiązki powódki wykonuje teraz

B.P., oprócz należących do niej już uprzednio obowiązków w zakresie planowania. W

referacie budżetu, podatków i planowania zlikwidowano stanowisko kasjera, a

wszystkie wpłaty przyjmuje Bank Spółdzielczy w Ś. U.F., która była kasjerem i „pro-

wadziła nadzór nad kulturą”, została przeniesiona na stanowisko inspektora do spraw

ewidencji działalności gospodarczej w Urzędzie Stanu Cywilnego. Umowę o pracę

wypowiedziano powódce. Obecnie zatrudnionych jest 34 pracowników. Geodeta

gminny wykonuje swe obowiązki na podstawie umów zlecenia. Zmiany wprowadzone

w referacie budżetu, podatków i planowania doprowadziły do równomiernego

obciążenia pracą wszystkich stanowisk i były wymuszone wprowadzeniem od stycz-

nia 1999 r. nowych aktów prawnych w zakresie rozliczeń budżetowych. Zmiany te

doprowadziły do faktycznej likwidacji stanowiska pracy i w efekcie do zmniejszenia

zatrudnienia w Urzędzie. Pracownice, wśród których burmistrz dokonywał wyboru

osoby do zwolnienia, mają podobne wykształcenie i podobny staż pracy. Pracodaw-

3

ca zwalniając powódkę nie kierował się względami osobistymi. Sąd Rejonowy uznał,

że „przyczyna wypowiedzenia była prawdziwa”.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu, po roz-

poznaniu apelacji powódki od tego wyroku, wyrokiem z dnia 9 marca 2000 r. zmienił

go i przywrócił powódkę do pracy w Urzędzie Miasta i Gminy w Ś. na poprzednich

warunkach. Zdaniem Sądu drugiej instancji, Sąd Rejonowy wyprowadził wnioski,

które nie wynikają z materiału dowodowego zebranego w sprawie. Sąd Okręgowy

ustalił na podstawie zeznań świadków, dokumentów organizacyjnych i zakresów

czynności poszczególnych pracowników, że w swym całokształcie nie został zmie-

niony merytoryczny zakres działania referatu budżetu, podatków i planowania, nie

zmieniła się liczba zatrudnionych tam pracowników, przed jego reorganizacją, jak

również po reorganizacji, natomiast uległy zmianie poszczególne zakresy czynności

osób tam zatrudnionych poprzez łączenie bądź dzielenie obowiązków na poszcze-

gólnych stanowiskach pracy. Taka manipulacja - jak to określił Sąd drugiej instancji -

zakresami obowiązków, gdy nie dochodzi do merytorycznej zmiany działalności re-

feratu budżetu, podatków i planowania, co więcej skutkiem tych zabiegów nie

zmniejsza się liczba pracowników tam zatrudnionych, a nadto do tej komórki zostają

wprowadzeni pracownicy spoza niej, nie może dać podstaw do wniosku, że stanowi-

sko powódki uległo likwidacji. Sąd Okręgowy podniósł też, że strona pozwana, która

rozwiązała umowę o pracę tylko z jedną osobą, za kryterium doboru pracownika do

zwolnienia uznała staż i wykształcenie, a zwolniła powódkę legitymującą się 30 let-

nim stażem pracy przy pozostawieniu osób ze stażem 25 letnim.

Strona pozwana wniosła kasację od tego wyroku, podnosząc zarzut narusze-

nia art. 45 KP przez uznanie, że wypowiedzenie powódce umowy o pracę było nie-

uzasadnione i przyczyna uzasadniająca wypowiedzenie, tj. reorganizacja Urzędu i

likwidacja stanowiska pracy powódki nie była prawdziwa, a także naruszenia zasady

swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 233 KPC przez Sąd drugiej instancji

przez ustalenie, że u pozwanego nie nastąpiła reorganizacja połączona ze zmniej-

szeniem zatrudnienia i likwidacją stanowiska pracy powódki, a tylko manipulowanie

zakresami obowiązków poprzez ich łączenie lub dzielenie. W uzasadnieniu kasacji

podnosi się, że z aktów prawa miejscowego wynika, iż w referacie, w którym praco-

wała powódka zostało zlikwidowane stanowisko pracy do spraw księgowości podat-

kowej i kasjerki oraz zostało utworzone nowe stanowisko zastępcy skarbnika gminy.

W nowej strukturze referatu nie ma już stanowiska pracy powódki, które rozdzielone

4

zostało pomiędzy dwa nowe stanowiska pracy. Nie jest przy tym istotne z formalnego

punktu widzenia, czy w wyniku reorganizacji zatrudnienie zmniejszyło się o jeden

etat, czy o kilka oraz, że w referacie pracuje taka sama liczba pracowników, jak

przed reorganizacją. „Przecież mają oni inne zakresy czynności i są to inni pracowni-

cy [...]”. Zdaniem skarżącego, to Sąd drugiej instancji wysnuł z zebranego materiału

dowodowego nielogiczne wnioski. W piśmie procesowym zawierającym przytoczenie

nowego uzasadnienia podstaw kasacji strona pozwana twierdzi, że przeprowadzone

zmiany organizacyjne należy ocenić nie tylko w ramach jednego referatu, ale całego

Urzędu oraz że zakres zadań referatu budżetu i podatków uległ poszerzeniu o

sprawy planowania, natomiast zmniejszył się o sprawy kultury i oświaty, które prze-

szły do samodzielnego stanowiska pełnomocnika do spraw oświaty oraz o stanowi-

sko kasjera (obecnie obsługę kasową prowadzi bank). Utworzono nowe stanowisko

zastępcy skarbnika.

Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji powódki

ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Są-

dowi drugiej instancji.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Kasacja nie jest uzasadniona. Nie doszło w zaskarżonym wyroku do błędu w

wykładni art. 45 KP (chodzi prawdopodobnie tylko o § 1 tego przepisu, bo tej jed-

nostki redakcyjnej dotyczą jedynie rozważania zawarte w uzasadnieniu kasacji). Sąd

Okręgowy nie stwierdził, że zmiany organizacyjne powodujące zmniejszenie zatrud-

nienia i likwidację stanowiska pracy nie stanowią uzasadnionej przyczyny wypowie-

dzenia umowy o pracę. Dla rozstrzygnięcia sprawy istotne było to, czy przeprowa-

dzona reorganizacja mogła być uznana za przyczynę rozwiązania umowy o pracę z

powódką. Problem sprowadzał się do ustalenia związku przyczynowego między

wprowadzonymi zmianami a zwolnieniem powódki. W tym sensie ważne były wnio-

ski, jakie zostały wyprowadzone z dokonanych ustaleń faktycznych. Nie można po-

wiedzieć, by ustalenia i wnioski Sądu drugiej instancji naruszały zasadę swobodnej

oceny dowodów zawartą w art. 233 KPC (również chodzi zapewne o § 1). Sama

strona pozwana w kasacji podniosła, że zakres działania komórki organizacyjnej, w

której zatrudniona była powódka uległ zwiększeniu, a nie zmniejszeniu, chociaż nie

należą już do niego sprawy kultury i oświaty oraz obsługa kasowa Urzędu. Zmiana w

5

zakresie kultury i oświaty nie jest istotna, gdyż te zagadnienia przypisano do zakresu

obowiązków pracownika zatrudnionego w innej komórce. Likwidacja kasy spowodo-

wała znaczącą różnicę w zadaniach ocenianych z punktu widzenia nie tylko referatu,

w którym pracowała powódka, ale i całego Urzędu. Obsługa kasowa Urzędu została

przeniesiona poza Urząd, przejął ją bank. Ta zmiana mogła spowodować likwidację

stanowiska pracy i konieczność zwolnienia pracownika, ale nie dotyczyło to powódki.

Czynności przez nią wykonywane nadal należą do zadań Urzędu. Przeprowadzona

reorganizacja nie miała takiego charakteru, że doprowadziła do zmniejszenia za-

trudnienia przez przypisanie zadań mniejszej liczbie pracowników (czyli zwiększenie

ich obowiązków). Nie stało się w szczególności tak, że zadania wykonywane dotąd

przez powódkę dodano do obowiązków innych osób. Zadania te rozdzielono pomię-

dzy inne pracownice, ale powiązane to zostało z odebraniem tym osobom ich do-

tychczasowych czynności. Wynika to wprost z twierdzeń zawartych w kasacji. Nie

można zatem czynić zarzutu Sądowi Okręgowemu, że popełnił błąd w ustaleniach

faktycznych, który wywarł istotny wpływ na wynik sprawy. Z twierdzeń samej strony

pozwanej nie wynika bowiem związek przyczynowy między zwolnieniem powódki a

przeprowadzonymi zmianami organizacyjnymi. Zmiany, które nie pozostawały w ta-

kim związku z dokonanym wypowiedzeniem, nie mogą stanowić jego uzasadnienia.

Kasacja jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała zatem od-

daleniu (art. 39312

KPC).

========================================