II UKN 406/00

Wyrok z dnia 5 czerwca 2001 r.

II UKN 406/00

Załącznik Nr 2 zarządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 grudnia

1994 r. w sprawie ustalania wykazu chorób i schorzeń powstałych w związku ze

służbą wojskową, z tytułu których przysługują świadczenia odszkodowawcze i

rentowe (M.P. Nr 66, poz. 591) nie dotyczy prawa do świadczeń określonych w

ustawie z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach odszkodowawczych przy-

sługujących w razie wypadku lub choroby pozostającej w związku ze służbą

wojskową (Dz.U. Nr 53, poz. 342 ze zm.).

Przewodniczący SSN Beata Gudowska, Sędziowie SN: Maria Tyszel, Barbara

Wagner (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2001 r. sprawy z wniosku

Romana T. przeciwko Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w B. o jednorazowe

odszkodowanie, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Białymstoku z dnia 10 maja 2000 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w

Białymstoku do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 10 maja 2000 r. [...] oddalił

apelację Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B. od wyroku Sądu Okręgowego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 16 listopada 1999 r.

[...] zmieniającego decyzję apelującego organu z dnia 10 lutego 1999 r. i uznającego,

że stwierdzony u Romana T. zespół hipochondryczno - neurasteniczny pochodzenia

somatycznego pozostaje w związku przyczynowym z warunkami służby wojskowej

oraz przekazującego sprawę w zakresie wysokości jednorazowego odszkodowania

organowi rentowemu.

2

Sąd ustalił, że między schorzeniem wnioskodawcy, które istniało przed rozpo-

częciem służby wojskowej i ujawniło się w czasie jej trwania, a warunkami służby

zachodzi związek przyczynowy. Służba wartownicza przekraczała zwiększone normy

odporności psychofizycznej Romana T. Była czynnikiem wyzwalającym i przyspie-

szającym wystąpienie u niego choroby nerwicowej.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach przy-

sługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojsko-

wą, żołnierzowi, który doznał trwałego uszczerbku za zdrowiu wskutek choroby po-

wstałej w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby, przysłu-

guje świadczenie odszkodowawcze. Do wnioskodawcy ma zastosowanie zał. nr 2 do

zarządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 grudnia 1994 r. w sprawie ustalenia

wykazu chorób i schorzeń powstałych w związku ze służbą wojskową, z tytułu któ-

rych przysługują świadczenia odszkodowawcze i rentowe. Schorzenie rozpoznane u

Romana T. jest wymienione w nim pod poz. 12.

Wojewódzki Sztab Wojskowy w B. zaskarżył ten wyrok kasacją. Wskazując

jako jej podstawę naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 5

ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. oraz § 1 zarządzenia Ministra Obrony Narodowej z

dnia 6 grudnia 1994 r., wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzają-

cego go wyroku Sądu pierwszej instancji i oddalenie odwołania Romana T. w części

dotyczącej przyznania jednorazowego odszkodowania.

Organ rentowy podzielił ustalenie Sądu, że schorzenie wnioskodawcy ujawniło

się i stan jego zdrowia uległ pogorszeniu w czasie trwania służby wojskowej, wskutek

jej szczególnych właściwości i warunków. Jednak choroby wymienione w załączniku

nr 2 do zarządzenia MON z 6 grudnia 1994 r. nie uprawniają do jednorazowego od-

szkodowania, lecz tylko do świadczeń rentowych. Przy innej wykładni powołanych

przepisów podział wykazu chorób na dwa odrębne załączniki byłby zbędny. Pogląd

prezentowany przez organ rentowy wyraził też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3

stycznia 1979 r., III PRN 44/78.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest usprawiedliwiona. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia zawartego

w zaskarżonym wyroku stanowi, niekwestionowane przez strony, ustalenie, że cho-

roba Romana T. ujawniła się i stan jego zdrowia uległ pogorszeniu w czasie trwania

3

służby wojskowej, co pozostawało w związku ze szczególnymi właściwościami i wa-

runkami tej służby. Sporną jest kwalifikacja i ocena prawna tego ustalenia, a zwłasz-

cza sprawa nabycia przez wnioskodawcę prawa do jednorazowego odszkodowania.

Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach odszkodo-

wawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze

służbą wojskową (Dz.U. Nr 53, poz. 342 ze zm.), powoływanej dalej jako „ustawa

wypadkowa”, żołnierzowi, który doznał trwałego uszczerbku na zdrowiu co najmniej

w 20% wskutek choroby określonej na podstawie art. 3, przysługuje jednorazowe

odszkodowanie pieniężne. Według art. 3 wykaz chorób, z tytułu których przysługują

świadczenia określone w ustawie, ustala Minister Obrony Narodowej w porozumieniu

z Ministrami Zdrowia i Opieki Społecznej oraz Pracy, Płac i Spraw Socjalnych. Aktem

Ministra Obrony Narodowej wydanym na podstawie upoważnienia zawartego w tym

przepisie jest zarządzenie z dnia 6 grudnia 1994 r. w sprawie ustalenia wykazu cho-

rób i schorzeń powstałych w związku ze służbą wojskową, z tytułu których przysłu-

gują świadczenia odszkodowawcze i rentowe (M.P. Nr 66, poz. 591). Z samego już

tytułu zarządzenia wynika, że obejmuje ono wykaz chorób, z tytułu których przysłu-

gują nie tylko świadczenia odszkodowawcze, ale także rentowe, a zatem przedmio-

towy zakres jego regulacji wykracza poza upoważnienie z art. 3 ustawy wypadkowej.

Świadczenia przysługujące z tytułu chorób i schorzeń pozostających w

związku ze służbą wojskową oraz warunki nabywania do nich prawa regulują przepi-

sy trzech ustaw: z dnia 16 grudnia 1972 r. o świadczeniach odszkodowawczych

przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą woj-

skową, z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych

oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 13, poz. 68 ze zm.) oraz z dnia 10

grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin

(Dz.U. z 1994 r. Nr 10, poz. 36 ze zm.). Przepisy wszystkich tych aktów zostały po-

wołane jako podstawa ustawowa zarządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 6

grudnia 1994 r. Wymienione ustawy przewidują różne świadczenia z tytułu choroby

powstałej w związku ze służba wojskową i inaczej określają warunki nabywania do

nich prawa. Poszkodowany wskutek choroby pozostającej w związku ze służbą woj-

skową może być uprawniony zarówno do jednorazowego odszkodowania jak i do

świadczeń rentowych albo tylko do świadczeń rentowych. Załącznik nr 1 do zarzą-

dzenia zawiera wykaz chorób, z tytułu których przysługują świadczenia odszkodo-

wawcze oraz chorób powstałych w związku ze szczególnymi właściwościami i wa-

4

runkami służby wojskowej, powodujących inwalidztwo w związku ze służbą wojsko-

wą, załącznik nr 2 natomiast wykaz chorób i schorzeń, które istniały przed powoła-

niem do służby, lecz uległy pogorszeniu lub ujawniły się w czasie trwania służby woj-

skowej wskutek szczególnych właściwości lub warunków służby na określonych sta-

nowiskach, powodujących inwalidztwo. Trafne zatem jest stanowisko organu rento-

wego, że załącznik nr 2 do zarządzenia nie dotyczy prawa do świadczeń określonych

w ustawie z dnia 16 grudnia 1972 r. Romanowi T. nie przysługuje prawo do jednora-

zowego odszkodowania na podstawie przepisów tejże ustawy.

Powołany w kasacji wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 stycznia 1979 r., III

PRN 44/78, został wydany na gruncie zarządzenia MON z dnia 16 stycznia 1973 r. w

sprawie ustalenia wykazów chorób pozostających w związku ze służbą wojskową, z

tytułu których przysługują świadczenia rentowe i odszkodowawcze (M.P. Nr 4, poz.

29 ze zm.), ale nie utracił aktualności. Pomimo pewnych zmian redakcyjnych regula-

cja zawarta w zarządzeniu z dnia 6 grudnia 1994 r. jest taka sama jak w poprzednio

obowiązującym zarządzeniu z dnia 16 stycznia 1973 r. Jednak utrata mocy obowią-

zującej dwu spośród trzech aktów powołanych jako podstawa zarządzenia ostatnio

wymienionego i wejście w życie ustaw z dnia 24 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwali-

dów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin oraz z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopa-

trzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, uzasadniała wydanie

nowych, choć merytorycznie nie zmienionych, przepisów wykonawczych.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39313

KPC,

orzekł jak w sentencji.

========================================