I PKN 472/00

Wyrok z dnia 20 czerwca 2001 r.

I PKN 472/00

Pracownica samotnie wychowująca dzieci, z którą pracodawca rozwiązał

umowę o pracę za wypowiedzeniem, nie może skutecznie powoływać się na

art. 8 KP w celu uznania tego wypowiedzenia za sprzeczne z zasadami współ-

życia społecznego, jeżeli po zakończeniu urlopu wychowawczego i zgłoszeniu

się do pracy, dopuściła się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków

pracowniczych, polegającego na niepodjęciu wykonywania pracy bez uspra-

wiedliwionej przyczyny.

Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera, Sędziowie SN: Józef Iwulski,

Andrzej Wasilewski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2001 r. sprawy z po-

wództwa Elżbiety W. przeciwko Urzędowi Gminy w P. o przywrócenie do pracy, na

skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Szczecinie z dnia 31 stycznia 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Goleniowie wyrokiem z dnia 19 listopada 1999 r.

[...] oddalił powództwo Elżbiety W. przeciwko Urzędowi Gminy w P. o przywrócenie

do pracy. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Rejonowy stwierdził, że w świetle zgro-

madzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego należało uznać, iż -

pomimo ciążącego na niej obowiązku podjęcia pracy po zakończonym urlopie wy-

chowawczym - powódka nie stawiła się w dniu 19 marca 1999 r. u strony pozwanej

celem przejęcia obowiązków pracowniczych, a tym samym dopuściła się ciężkiego

naruszenia obowiązków pracowniczych, co dla strony pozwanej stanowiło podstawę

do rozwiązania z nią stosunku pracy. Sąd Rejonowy pokreślił przy tym, że: po pierw-

sze - strona pozwana nie skorzystała z możliwości rozwiązania z powódką umowy o

2

pracę bez wypowiedzenia, pomimo że w danym wypadku mogła to uczynić, ale za-

stosowała korzystniejszą dla powódki formę rozwiązania za wypowiedzeniem; oraz

po drugie - w danym wypadku wypowiedzenie umowy o pracę było tym bardziej uza-

sadnione, że powódka nie spełniała formalnych wymagań koniecznych dla zatrud-

nienia jej na stanowisku młodszego instruktora kultury, określonych przepisami roz-

porządzenia Ministra Kultury i Sztuki z dnia 9 marca 1999 r. w sprawie wymagań

kwalifikacyjnych i trybu stwierdzania kwalifikacji uprawniających do zajmowania okre-

ślonych stanowisk w niektórych instytucjach kultury, dla których organizatorem jest

administracja rządowa lub jednostki samorządu terytorialnego (Dz.U. Nr 26, poz.

234), w Ośrodku Kultury w P., gdzie miała przejąć obowiązki , bowiem nie posiadała

ona wymaganego co najmniej średniego wykształcenia. W apelacji od tego wyroku,

powódka zarzuciła, że rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego narusza art. 45 § 1 KP,

ponieważ niesłusznie przyjmuje się w nim, że wypowiedzenie jej umowy o pracę było

uzasadnione, a ponadto narusza także art. 30 § 4 KP, bowiem Sąd ten dokonał

oceny zasadności wypowiedzenia umowy o pracę poza granicami przyczyn wskaza-

nych powódce przez stronę pozwaną. W uzasadnieniu apelacji powódka podniosła w

szczególności, że Sąd Rejonowy bezpodstawnie przyjął, jakoby powódka nie podjęła

pracy u strony pozwanej po zakończeniu urlopu wychowawczego, tymczasem w rze-

czywistości wróciła ona do pracy już w dniu 15 marca 1999 r., o czym świadczy przy-

znanie jej od tego dnia wynagrodzenia, a do przekazania jej w dniu 19 marca 1999 r.

Ośrodka Kultury w P. nie doszło, gdyż w rozmowie z inną pracownicą powódka do-

wiedziała się, że przekazanie nastąpi dopiero w dniu 22 marca 1999 r.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie wyrokiem

z dnia 31 stycznia 2000 r. oddalił apelację powódki od powyższego wyroku Sądu

Rejonowego. W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy stwierdził, że Sąd Rejonowy

prawidłowo ustalił stan faktyczny w rozpoznawanej sprawie, który wskazuje na to, że:

po pierwsze - urlop wychowawczy powódki zakończył się w dniu 13 marca 1999 r.;

po drugie - nie jest zasadne twierdzenie powódki, że po powrocie z urlopu wycho-

wawczego podjęła pracę już w dniu 15 marca 1999 r., bowiem z akt osobowych po-

wódki wynika, że w dniach 15 - 17 marca 1999 r. „załatwiała ona dopiero formalności

związane z badaniami lekarskimi o przydatności do pracy (mimo, iż wcześniej

wiedziała o konieczności ich wykonania), a do podjęcia faktycznych obowiązków -

pracy w Ośrodku Kultury miało dojść 18 marca 1999 r. Tego dnia powódka nieza-

sadnie, zdaniem Sądu Okręgowego, odmówiła przejęcia Ośrodka i tym samym nie

3

przystąpiła do pracy. Zgodnie bowiem z § 15 ust. 4 Regulaminu Organizacyjnego

Urzędu Gminy w P. przekazywanie protokolarne zakresu pracy i obowiązków nastę-

puje jedynie w przypadku zmian personalnych pracowników Urzędu, nie zaś przy

przejęciu obowiązków, jak w niniejszej sprawie, po powrocie pracownika z urlopu i to

na okres urlopu innego pracownika”. Powódka nie miała przejmować odpowiedzial-

ności materialnej za powierzone mienie, a w Ośrodku nie było też na tyle cennych

przedmiotów, aby obawiać się podjęcia w nim pracy bez komisyjnego ich przekaza-

nia. Jednakże pozwany, chcąc pójść na rękę powódce, zgodził się mimo to na komi-

syjne przekazanie Ośrodka powódce, w drodze spisu na oryginalnych drukach in-

wentaryzacyjnych w dniu następnym, tj. w dniu 19 marca 1999 r. o godz. 1700

. Tego

dnia powódka nie stawiła się jednak do pracy i pracy nie świadczyła. Powódka nie

tylko nie podjęła pracy w dniu 19 marca 1999 r., lecz nie stawiła się także do pracy w

dniach 20 i 21 marca 1999 r., jakkolwiek Ośrodek Kultury w P. był czynny w godzi-

nach od 1700

do 2200

w okresie od wtorku do niedzieli każdego tygodnia.

W kasacji od powyższego wyroku Sądu Okręgowego powódka zarzuciła: po

pierwsze - naruszenie art. 233 § 1 KPC, wobec braku wszechstronnego rozważenia

materiału dowodowego, pominięcia dowodów - dokumentu pracodawcy z dnia 15

marca 1999 r. ustalającego powódce stosowne wynagrodzenie, co świadczy o tym,

że w tym dniu powódka podjęła pracę u strony pozwanej. Ponadto, także wobec od-

mowy wiarygodności zeznaniom powódki, bez podania motywów jakimi kierował się

Sąd przy ocenie jej zeznań. W kasacji zarzucono przy tym, że: „zupełnie bezsen-

sowne i nielogiczne byłoby zachowanie powódki polegające na nie podjęciu przez

nią pracy po urlopie wychowawczym - w sytuacji, gdy w dalszym ciągu mogła na tym

urlopie przebywać. Sądy obu instancji do kwestii tej nie odniosły się w uzasadnieniu

swoich orzeczeń, jak też w toku postępowania nie próbowały nawet jej wyjaśnić”. Po

drugie - naruszenie art. 45 § 1 KP wobec przyjęcia, że wypowiedzenie powódce

umowy o pracę było uzasadnione. Jakkolwiek bowiem z wypowiedzenia umowy o

pracę wynika, że jego przyczyną było „nie podjęcie pracy po urlopie wychowaw-

czym”, to jednak z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika, aby była

to przyczyna rzeczywista i trafna, skoro powódka stawiła się do pracy w dniu 15

marca 1999 r., następnie na żądanie pracodawcy przeprowadziła badania lekarskie,

a „w dniu 18 marca 1999 r. stawiła się do Ośrodka Kultury celem przejęcia mienia”,

ale „odmówiła ostatecznie przejęcia mienia - albowiem jej żądanie komisyjnego spi-

sania i przekazania majątku na formularzach inwentaryzacyjnych nie zostało speł-

4

nione. Ten sposób przekazywania mienia wynikał z dotychczasowej praktyki (...)

gwarantował zabezpieczenie interesów pracodawcy w zakresie ochrony mienia, jak

też zabezpieczał pracowników przed ewentualnymi perturbacjami w przypadku

stwierdzenia braku mienia. Bezspornym jest, iż następnego dnia, tj. w dniu 19 marca

1999 r. - pomimo wcześniejszych uzgodnień - powódka nie stawiła się w Ośrodku

Kultury i nie doszło do przekazania mienia. Relacje stron co do przyczyn nieobecno-

ści powódki są rozbieżne. Powódka podnosi, iż została wprowadzona w błąd co do

terminu przekazania mienia przez pracownika Urzędu, natomiast strona pozwana

podnosi, iż zmiany terminu nie dokonano, a powódka z niewiadomych przyczyn nie

stawiła się na przekazanie. Brak powódki w pracy w dniu 19 marca 1999 r. i ewen-

tualnie w dniach 20 - 22 marca powinien być potraktowany jako nieobecność w pracy

- nie zaś jako nie podjęcie pracy po powrocie z urlopu wychowawczego”. Po trzecie -

naruszenie art. 8 KP wobec uznania „wypowiedzenia umowy o pracę za uzasadnione

pomimo, iż jest ono sprzeczne z zasadami współżycia społecznego”, bowiem

„powódka jest matką samotnie wychowującą dwoje dzieci, utrzymującą siebie i ro-

dzinę z zasiłku dla bezrobotnych oraz alimentów na dzieci. Również jako sprzeczne z

zasadami współżycia społecznego należy uznać wypowiedzenie stosunku pracy

powódce - przy uwzględnieniu zasad wynikających ze szczególnej ochrony pracy

kobiet. Polskie prawo gwarantuje szczególną ochronę pracy kobiet w związku z ciążą

i macierzyństwem oraz wychowaniem dzieci”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie jest zasadna. W wyniku postępowania dowodowego w rozpozna-

wanej sprawie Sądy obu instancji prawidłowo ustaliły, że: po pierwsze - urlop wycho-

wawczy powódki zakończył się w dniu 13 marca 1999 r., tj. w sobotę; po drugie - w

dniu 15 marca 1999 r. (tj. w poniedziałek) powódka zgłosiła się wprawdzie po urlopie

wychowawczym u strony pozwanej, jednak bez uprzedniego przeprowadzenia wy-

maganych badań lekarskich; po ich przeprowadzeniu w następnym dniu, powódka

ponownie stawiła się do pracy i została poinformowana, że w dniu 18 marca 1999 r.

(tj. we czwartek) ma zgłosić się w Ośrodku Kultury w P., celem podjęcia pracy; po

trzecie - w dniu 18 marca 1999 r. (tj. we czwartek) powódka zgłosiła się w Ośrodku

Kultury w P., lecz podjęcie pracy uzależniła od uprzedniego komisyjnego spisania i

przekazania majątku tej placówki na urzędowych formularzach inwentaryzacyjnych;

5

w konsekwencji, doszło wówczas pomiędzy stroną pozwaną i powódką do uzgodnie-

nia, że do przekazania majątku Ośrodka Kultury w P. powódce w trybie przez nią

oczekiwanym dojdzie w dniu 19 marca 1999 r. (tj. w piątek); po czwarte - pomimo

wcześniejszego uzgodnienia, w dniu 19 marca 1999 r. (tj. w piątek) powódka nie

zgłosiła się w Ośrodku Kultury w P. w celu komisyjnego przejęcia majątku i podjęcia

pracy; powódka nie zgłosiła się do pracy w Ośrodku Kultury w P. także w następnych

dniach, a w szczególności w dniu 20 marca 1999 r. (sobota) i w dniu 21 marca 1999

r. (niedziela), pomimo że wiedziała o tym, iż Ośrodek Kultury w P. jest czynny zaw-

sze od wtorku do niedzieli w godzinach od 1700

do 2200

; po piąte - w tej sytuacji, w

dniu 22 marca 1999 r. (tj. w poniedziałek) strona pozwana na podstawie art. 36 § 1

pkt. 3 KP wypowiedziała powódce umowę o pracę z powodu nie podjęcia przez nią

obowiązków pracowniczych po urlopie wychowawczym, z zachowaniem trzymie-

sięcznego okresu wypowiedzenia od dnia 1 kwietnia 1999 r. do dnia 30 czerwca

1999 r.

Powyższym ustaleniom dotyczącym faktów nie zaprzecza także powódka.

Jakkolwiek w kasacji podnosi ona, że „relacje co do przyczyn nieobecności powódki

są rozbieżne”, to jednak materiał dowodowy zebrany w sprawie wskazuje jedno-

znacznie, że rozbieżność w kwestii oceny przyczyn zaistniałych faktów wynika wy-

łącznie stąd, że to powódka przedstawiła odmienną, aniżeli wynika z przedstawio-

nych w sprawie dowodów (dokumentów i zeznań świadków), wersję przyczyn jej nie-

obecności w pracy i niepodjęcia przez nią obowiązków pracowniczych w dniach od

19 do 21 marca 1999 r. Ponadto, w uzasadnieniu kasacji powódka dała wyraz prze-

konaniu, że: „Abstrahując od rzeczywistych przyczyn nieobecności powódki w

uzgodnionym dniu - należy wskazać, iż nieobecność powódki na przekazaniu mienia

w dniu 19 marca 1999 r. błędnie zakwalifikowano jako nie podjęcie pracy po urlopie

wychowawczym. Brak powódki w pracy w dniu 19 marca 1999 r. i ewentualnie w

dniach 20 - 22 marca powinien być potraktowany jako nieobecność w pracy - nie zaś

jako nie podjęcie pracy po powrocie z urlopu wychowawczego”. Argumentacja ta nie

może mieć jednak żadnego znaczenia dla oceny trafności zaskarżonego wyroku co

najmniej z dwóch powodów: po pierwsze - dlatego, że w rozpoznawanej sprawie jest

poza sporem to, iż po zakończeniu urlopu wychowawczego powódka zgłosiła się

wprawdzie do pracy, ale w ciągu tygodnia od daty zgłoszenia swego powrotu do

pracy, pracy tej nie podjęła i to pomimo, że strona pozwana uczyniła wszystko, aby

umożliwić powódce podjęcie pracy po dokonaniu przekazania mienia Ośrodka Kultu-

6

ry w P. w trybie zaproponowanym przez powódkę; po drugie - powódka nie bierze

pod uwagę, że nawet jednorazowa nieusprawiedliwiona nieobecność pracownika w

pracy może być oceniona, stosownie do okoliczności konkretnego wypadku, nawet

jako ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych, które uzasadnia rozwiązanie

umowy o pracę bez wypowiedzenia (art. 52 § 1 pkt. 1 KP).

W tej sytuacji, podniesione w kasacji zarzuty naruszenia zarówno art. 233 § 1

KPC, jak i art. 45 § 1 KP okazały się oczywiście bezzasadne. W konsekwencji, bez-

zasadny okazał się również podniesiony w kasacji zarzut dotyczący naruszenia art. 8

KP. Przeciwnie, pracownica samotnie wychowująca dzieci, z którą pracodawca roz-

wiązał umowę o pracę za wypowiedzeniem (art. 30 § 1 pkt. 2 KP), bowiem pomimo,

że po zakończeniu urlopu wychowawczego zgłosiła się do pracy, dopuściła się rów-

nocześnie ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych, polegającego na nie-

podjęciu przez nią pracy bez usprawiedliwionej przyczyny, nie może skutecznie po-

woływać się na art. 8 KP w celu uznania tego wypowiedzenia za sprzeczne z zasa-

dami współżycia społecznego.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312

KPC

orzekł jak w sentencji.

========================================