II UKN 418/00

Wyrok z dnia 19 czerwca 2001 r.

II UKN 418/00

Wniosek o tzw. rentę uczniowską zgłoszony pod rządami ustawy z dnia

14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U.

Nr 40, poz. 267 ze zm.) podlega rozpoznaniu według jej art. 63, nawet jeżeli ist-

niejąca uprzednio w czasie uczęszczania do szkoły ponadpodstawowej nie-

zdolność do samodzielnej egzystencji została stwierdzona po 1 stycznia 1999

r., tj. po utracie mocy tej ustawy.

Przewodniczący SSN Teresa Romer (sprawozdawca), Sędziowie: SN

Krystyna Bednarczyk, SA Bogumiła Blok.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2001 r. sprawy z wniosku

Marcina W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o rentę

uczniowską, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego we

Wrocławiu z dnia 17 lutego 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w W. decyzją z dnia 29 września

1998r. odmówił Marcinowi W urodzonemu w 1982 r. prawa do renty na podstawie

art. 63 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i

ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) ponieważ lekarz orzecznik ustalił w dniu 17

września 1998 r., że całkowita niezdolność do pracy istniej u Marcina W. od urodze-

nia, a tym samym nie powstała, ani też nie uległa pogorszeniu w czasie uczęszcza-

nia do szkoły ponadpodstawowej.

Sąd Okręgowy we Wrocławiu, rozpatrując odwołanie złożone od decyzji orga-

nu rentowego ustalił, po zasięgnięciu opinii biegłego i analizie dokumentacji z prze-

biegu leczenia, iż po 1 września 1997 r. nastąpiło u wnioskodawcy istotne i nie roku-

jące poprawy pogorszenie w istniejącym od dzieciństwa stanie zdrowia, które powo-

2

duje trwałą, całkowitą niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzy-

stencji wymagającą stałej opieki innej osoby. Biegły wyraźnie stwierdził, że od 4 maja

1999 r., czyli od dnia wykonania badania pola widzenia, wnioskodawca jest całkowi-

cie niezdolny do samodzielnej egzystencji z racji bardzo dużego koncentrycznego

zawężenia pola widzenia w jedynym widzącym lewym oku.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 27 września 1999 r. zmienił zaskarżoną decy-

zję i przyznał wnioskodawcy prawo do renty uczniowskiej na stałe, poczynając od

daty złożenia wniosku. W uzasadnieniu swego orzeczenia Sąd Okręgowy wyjaśnił,

że stosownie do art. 63 ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin uczniom szkół ponadpodstawowych, którzy stali się oso-

bami całkowicie niezdolnymi do samodzielnej egzystencji w czasie uczęszczania do

szkoły ponadpodstawowej, przysługuje prawo do renty. Wnioskodawca spełnił tym

samym warunki konieczne do przyznania mu renty na podstawie tej normy prawnej.

W apelacji od tego wyroku organ rentowy zarzucił Sądowi Okręgowemu naru-

szenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 63 ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników ich rodzin. W ocenie organu rentowego całkowita niezdol-

ność do pracy nie powstała u wnioskodawcy w czasie uczęszczania do szkoły po-

nadpodstawowej, a niezdolnym do samodzielnej egzystencji stał się on już po utracie

mocy obowiązującej przepisów dotyczących renty uczniowskiej.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 17 lutego 2000 r. oddalił apelację. Sąd ten

podkreślił w uzasadnieniu wyroku, że wniosek Marcina W. o rentę uczniowską został

zgłoszony w dniu 10 sierpnia 1998 r., a zatem w sprawie mają zastosowanie przepi-

sy ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich

rodzin. Art. 63 ust. 1 powołanej ustawy stanowi, że prawo do renty nabywa też uczeń

szkoły ponadpodstawowej, który podejmując naukę był całkowicie niezdolny do pracy

(był inwalidą II grupy, według terminologii obowiązującej do dnia 1 września 1997 r.),

jednakże na skutek istotnego pogorszenia stanu zdrowia w czasie pobierania nauki

stał się ponadto niezdolnym do samodzielnej egzystencji (I grupa inwalidów).

Biorąc pod uwagę zmianę pojęć jaka dokonana została ustawą z dnia 28

czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpie-

czeniu społecznym (Dz.U. Nr 100, poz. 461) Sąd Apelacyjny podkreślił, że przyjąć

należy, zgodnie z obowiązującym wówczas stanem prawnym, iż wnioskodawca nau-

kę w szkole ponadpodstawowej podjął jako inwalida II grupy. W trakcie nauki stan

jego zdrowia pogorszył się na tyle, że jest on aktualnie całkowicie niezdolny do pracy

3

i samodzielnej egzystencji. Fakt ustalenia tego w dniu wykonania badania pola wi-

dzenia, a tym samym po wejściu w życie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emery-

turach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, która nie przewiduje prawa

do renty dla uczniów szkół ponadpodstawowych, nie ma znaczenia w kontekście

tego, że uprawnienia ubezpieczonego należy oceniać według stanu prawnego obo-

wiązującego w dacie złożenia wniosku o świadczenie, a więc w sierpniu 1998r.

W konsekwencji w ocenie Sądu Apelacyjnego podniesione w apelacji zarzuty

nie zasługują na uwzględnienie .

W kasacji organ rentowy zarzucił wyrokowi Sądu Apelacyjnego naruszenie

prawa materialnego - art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin, przez przyjęcie, że pogorszenie stanu zdro-

wia w ramach całkowitej niezdolności do pracy zaistniałe w okresie uczęszczania do

szkoły ponadpodstawowej uzasadnia przyznanie prawa do renty uczniowskiej.

Wniósł on o zmianę zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Okręgowego i oddale-

nie odwołania. Zdaniem wnoszącego kasację Sądy obu instancji pojęcie inwalidztwa

przeniosły z okresu sprzed zmiany dokonanej powołaną już ustawą z dnia 28

czerwca 1996 r., która zrezygnowała z dotychczasowego rozróżnienia istoty inwa-

lidztwa, w tym III grupy, w obrębie którego mogło nastąpić pogorszenie stanu zdro-

wia pracownika, który podjął zatrudnienie jako inwalida III grupy. W efekcie całkowita

niezdolność do pracy nie powstała u powoda w czasie uczęszczania do szkoły, a

niezdolność do samodzielnej egzystencji zaistniała już po utracie mocy obowiązu-

jącej przez art. 63 ust. 1 ustawy o z.e.p, statuującej prawo do renty uczniowskiej.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Z niekwestionowanych przez kasację ustaleń faktycznych Sądu Apelacyjnego,

który w pełni podzielił ustalenia Sądu Okręgowego, wynika, że Marcin W., w imieniu

którego działali rodzice - Lidia i Andrzej W., wskutek przedawkowania tlenu w inku-

batorze doznał spalenia tkanki łącznej w prawym oku. Z opinii biegłego lekarza okuli-

sty wynika, że prócz zmian wzroku Marcin W. cierpi na wtórne skrzywienie kręgosłu-

pa spowodowane patrzeniem bokiem okiem lewym. Występuje u niego ślepota oka

prawego i bardzo duże koncentryczne zawężenie pola widzenia w oku lewym (do

około 15 stopni). Stan oka lewego przy ślepocie oka prawego powoduje, że Marcin

W. jest nie tylko całkowicie niezdolny do pracy ale jest również niezdolnym do samo-

4

dzielnej egzystencji. Biegły za datę powstania niezdolności do samodzielnej egzy-

stencji przyjął datę badania komputerowego oka lewego - 4 maja 1999 r. Marcin W.

do Zasadniczej Szkoły Zawodowej [...] w W. uczęszcza od 1 września 1997 r. Biegły

sądowy stwierdził początkowo, że już w lipcu 1998 r. nastąpiło istotne pogorszenie

ostrości widzenia w oku lewym, które nie rokuje poprawy. Następnie, po zapoznaniu

się z wynikami badania komputerowego biegły przyjął, a stanowisko to podzielił Sąd

Apelacyjny, że Marcin W. jest nie tylko trwale całkowicie niezdolny do pracy wskutek

pogorszenia wzroku w jedynym widzącym oku lewym już w roku 1998, ale również

stał się niezdolny do samodzielnej egzystencji. Z materiału sprawy wynika, że wcze-

śniej nie poddano Marcina W. komputerowemu badaniu wzroku w oku lewym. Bada-

nie to wykazało większe upośledzenie, niż to wynikało z innych badań zawężenie

pola widzenia, upoważniające do uznania, iż Marcin W. jest nie tylko trwale, całkowi-

cie niezdolny do pracy ale jest także niezdolny do samodzielnej egzystencji. Biegły

przyjął datę badania komputerowego jako datę powstania niezdolności do samo-

dzielnej egzystencji. Ten stan faktyczny sprawy jest bezsporny, gdyż kasacja nie

podnosi zarzutów naruszenia przepisów postępowania, a tym samym ustalony stan

faktyczny jest dla Sądu Najwyższego wiążący.

Z uzasadnienia kasacji domyślać się można, choć powinno to być jasno spre-

cyzowane, że pozwany organ rentowy zarzuca Sądowi Apelacyjnemu błędną wy-

kładnię art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. Zarzut ten wnoszący

kasację motywuje nieuwzględnieniem treści art. 23 i 24 tej ustawy w brzmieniu na-

danym tym przepisom przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie

niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. Nr

100 poz. 461). Według kasacji ustawodawca zrezygnował od dnia 1 września 1997

r., tj. od chwili wejścia w życie tej ustawy, z dotychczasowego rozróżnienia istoty in-

walidztwa, w tym z możliwości istotnego pogorszenia stanu zdrowia pracownika,

który podjął zatrudnienie jako inwalida III grupy. Zdaniem wnoszącego kasację wnio-

skodawca (kasacja używa określenia „powód”, aczkolwiek pojęcie to w postępowaniu

z zakresu ubezpieczenia społecznego nie występuje) nie spełnia przesłanki powsta-

nia całkowitej niezdolności do pracy w czasie uczęszczania do szkoły ponadpodsta-

wowej, a niezdolność do samodzielnej egzystencji nastąpiła już po utracie mocy

obowiązującej art. 63 ustawy o z.e.p.

Wywodów kasacji nie można podzielić. Pomijając już kwestię dotyczącą wa-

dliwego poglądu wnoszącego kasację, co do tego , że od dnia 1 września 1997 r., tj.

5

od momentu wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 26 czerwca 1996 r. o zmianie

niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym, auto-

matycznie wyeliminowana została możliwość stosowania utrwalonego od lat poglądu

orzecznictwa i doktryny, przyjętego i respektowanego przez organy rentowe, a doty-

czącego traktowania istotnego pogorszenia stanu zdrowia jakie wystąpiło u osób z

częściową niezdolnością do pracy w czasie podlegania przez nie ubezpieczeniu

społecznemu lub w ciągu następnych 18 miesięcy po ustaniu ubezpieczenia, a

uniemożliwiającego kontynuowanie dotychczasowej pracy, jako tytułu do otrzymania

renty, niczym nieuzasadniony jest zarzut kasacji sprowadzający się do tego, że

wnioskodawca nie nabył prawa do renty uczniowskiej, gdyż niekwestionowane po-

gorszenie stanu jego zdrowia, wyrażające się takim pogorszeniem widzenia w jedy-

nym dotąd widzącym oku lewym, które czyni go niezdolnym do samodzielnej egzy-

stencji, wystąpiło już po utracie mocy obowiązującej art. 63 ustawy o z.e.p. Prawi-

dłowo Sąd Apelacyjny przyjął, że skoro wniosek o rentę uczniowską został zgłoszony

pod rządami ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p, to mają do niego zastosowa-

nie przepisy tej ustawy. Kasacja nie zarzuca nawet naruszenia art. 186 ust. 2 pkt 1

ustawy z dnia 17 grudnia 1997 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, zgodnie z którym przepisy tej ustawy mają zastosowanie do wniosków

o świadczenia zgłoszonych począwszy od dnia wejścia jej w życie.

W kasacji nie podano nawet jaki przepis naruszył Sąd Apelacyjny stosując do

rozstrzygnięcia wniosku przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p., pod rzą-

dami której został on zgłoszony.

Kierując się powyższymi względami Sąd Najwyższy uznał, że kasacja nie ma

uzasadnionych podstaw.

========================================