II UKN 428/00

Wyrok z dnia 21 czerwca 2001 r.

II UKN 428/00

Rozpoczęcie działalności gospodarczej w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy

z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących

działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46

poz. 250 ze zm.) polega na podjęciu w celu zarobkowym działań określonych

we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej lub koncesji.

Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Jerzy Kuźniar, Jadwiga Skibińska-Adamowicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2001 r. sprawy z wniosku

Romana M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w G.W. o

istnienie obowiązku ubezpieczenia społecznego i zwrot nienależnie pobranego zasił-

ku chorobowego, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Poznaniu z dnia 22 marca 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 21 maja 1998 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w

G.W. ustalił, że wnioskodawca Roman M. od dnia 1 sierpnia 1996 r. nie podlegał

ubezpieczeniu społecznemu osób prowadzących działalność gospodarczą i zobo-

wiązał go do zwrotu niesłusznie pobranego zasiłku chorobowego w kwocie 8.522,46

zł.

Na skutek odwołania wnioskodawcy Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 19 sierpnia 1999 r. [...]

zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że w okresie od 1 sierpnia 1996 r. do 30 grudnia

1998 r. wnioskodawca podlegał ubezpieczeniu społecznemu osób prowadzących

działalność gospodarczą i nie jest zobowiązany do zwrotu zasiłku chorobowego. Sąd

ustalił, że od 1 sierpnia 1996 r. wnioskodawca rozpoczął działalność gospodarczą w

2

zakresie handlu samochodami i udał się dwukrotnie na giełdę samochodową w celu

zakupu używanego samochodu oraz zamierzał pojechać do Niemiec jednak nie za-

kupił żadnego samochodu. Od 23 września 1997 r. do 19 grudnia 1997 r. i od 3

stycznia 1997 r. do 3 lipca 1997 r. korzystał z zasiłku chorobowego. Po zakończeniu

okresu zasiłkowego nie kontynuował działalności, gdyż od 11 sierpnia 1997 r. do 3

maja 1998 r. uzyskał ponownie zwolnienie lekarskie. Zdaniem Sądu czynności pole-

gające na wyszukiwaniu korzystnych ofert zakupu samochodu stanowią o rozpoczę-

ciu prowadzenia działalności gospodarczej, mimo że wnioskodawca nie wykazywał

żadnego dochodu i w przerwach między okresami zasiłkowymi nie prowadził działal-

ności z powodu braku funduszy. Wobec rozpoczęcia działalności gospodarczej wnio-

skodawca podlegał ubezpieczeniu społecznemu na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z

dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność

gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.) i

na podstawie art. 5 ust. 2 tej ustawy przysługiwał mu zasiłek chorobowy.

Po rozpoznaniu apelacji organu rentowego Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 marca 2000 r. [...] zmienił za-

skarżony wyrok i oddalił odwołanie. Sąd Apelacyjny oceniając ustalony stan faktycz-

ny uznał, że wnioskodawca podjął czynności zmierzające do rozpoczęcia działalno-

ści gospodarczej jednak nie rozpoczął tej działalności gdyż nie przeprowadził żadnej

transakcji i nie osiągnął żadnych dochodów. Według definicji zawartej w art. 2 ust. 1

ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 41, poz. 324

ze zm.) działalność gospodarcza to działalność budowlana handlowa i usługowa,

prowadzona w celach zarobkowych i na własny rachunek podmiotu prowadzącego

taką działalność. Wnioskodawca od 1 sierpnia 1996 r. nie realizował zarobkowego

celu działalności, gdyż nie osiągał dochodu. Nie rozpoczął więc prowadzenia działal-

ności gospodarczej i zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubez-

pieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin

nie powstał obowiązek ubezpieczenia społecznego określony w art. 1 ust. 1 tej

ustawy. Skoro wnioskodawca nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu, wobec tego

nie nabył prawa do zasiłku chorobowego i bezprawnie pobrany zasiłek podlega

zwrotowi na podstawie art. 53 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pie-

niężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity

tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 ze zm.).

Wyrok ten zaskarżył kasacją wnioskodawca i wskazując jako podstawę kasacji

3

naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z

dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność

gospodarczą oraz ich rodzin wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie ape-

lacji organu rentowego. W uzasadnieniu kasacji wnioskodawca podniósł, że naru-

szenie powołanego przepisu polega na błędnym przyjęciu, iż warunkiem podlegania

ubezpieczeniu społecznemu osób prowadzących działalność gospodarczą jest osią-

ganie dochodów. Zdaniem wnioskodawcy wystarczające jest podjęcie czynności po-

legających na zdobyciu informacji o możliwości nabycia samochodów do sprzedaży

w sytuacji, gdy specyficzny rodzaj prowadzonej przez wnioskodawcę działalności nie

pozwalał na natychmiastowe zawieranie transakcji handlowych i na osiąganie do-

chodu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu

społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity

tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.) obowiązkowemu ubezpieczeniu spo-

łecznemu podlegają osoby fizyczne, prowadzące na własny rachunek działalność

gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej lub konce-

sji. Na podstawie art. 3 ust. 1 tej ustawy obowiązek ubezpieczenia powstaje z dniem

rozpoczęcia działalności rodzącej obowiązek ubezpieczenia. Sąd Apelacyjny prawi-

dłowo zinterpretował te przepisy przyjmując, że do powstania obowiązku ubezpie-

czenia nie wystarczy uzyskanie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej lub

koncesji, lecz wymagane jest faktyczne rozpoczęcie prowadzenia działalności. Słusz-

nie także uznał, że rozpoczęcie działalności gospodarczej polega na podjęciu czyn-

ności mieszczących się w definicji działalności gospodarczej zawartej w powołanym

w uzasadnieniu wyroku przepisie, w szczególności działań w celu zarobkowym.

Stwierdzając, że wnioskodawca nie podjął tego rodzaju czynności, Sąd Apelacyjny

użył niezupełnie adekwatnego określenia: „wnioskodawca nie osiągnął żadnych do-

chodów”. To niezbyt odpowiednie sformułowanie stało się podstawą zarzutu błędnej

wykładni art. 1 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy. Dosłowne rozumienie użytego określe-

nia prowadziłoby bowiem do wniosku, że warunkiem podlegania ubezpieczeniu spo-

łecznemu jest, zdaniem Sądu, uzyskiwanie dochodów z prowadzonej działalności

gospodarczej, a powołany przepis takiego warunku nie zawiera. W rzeczywistości

4

rozważania Sądu nie dotyczą dochodu w znaczeniu ekonomicznym jako różnicy

między przychodami a kosztami ich uzyskania lecz raczej obrotu, co wynika ze sfor-

mułowania, że wnioskodawca nie zawarł żadnej transakcji. Rozważania w tym zakre-

sie można oceniać jako element ustaleń faktycznych. Niejasno sformułowane moty-

wy zaskarżonego wyroku mogłyby sugerować, że o rozstrzygnięciu zadecydował

brak obrotów i dochodów. Takiego poglądu prawnego nie można podzielić, natomiast

należy uznać za prawidłowe ustalenie, że czynności podjęte przez wnioskodawcę

świadczyły o zamiarze podjęcia działalności gospodarczej, a nie o faktycznym jej roz-

poczęciu.

Rozpoczęcie działalności gospodarczej w rozumieniu art. 3 ust. 1 powołanej

ustawy polega na podjęciu w celu zarobkowym działań określonych we wpisie do

ewidencji działalności gospodarczej lub koncesji. W przypadku, gdy wpis dotyczy

działalności handlowej warunek powołanego przepisu jest spełniony, jeżeli nastąpi

rozpoczęcie handlu czyli wystawienie towaru do sprzedaży. Nie ma wymogu natych-

miastowego dokonania obrotu, a tym bardziej osiągnięcia dochodu. Rozpoczęcie

działalności handlowej polega na uruchomieniu punktu sprzedaży dostępnego dla

potencjalnych nabywców. Działalność polegająca na sprzedaży używanych samo-

chodów, określona w kasacji jako "specyficzna”, rozpoczyna się wówczas, gdy

sprzedawca jest gotów do zawarcia umowy sprzedaży z klientem i do wykonania tej

umowy, nawet jeżeli finalizacja transakcji ma nastąpić w terminie późniejszym. Tylko

w przypadku istnienia takiej gotowości można mówić o realizacji zarobkowego celu

działalności, który jest elementem ustawowej definicji działalności gospodarczej. W

dacie, od której wnioskodawca żąda objęcia go ubezpieczeniem społecznym, dzia-

łalność handlowa nie została rozpoczęta, gdyż wnioskodawca nie miał możliwości

prowadzenia sprzedaży. Nie dysponował ani punktem sprzedaży ani źródłem zaopa-

trzenia. Czynności przez niego podejmowane miały na celu rozeznanie rynku samo-

chodowego i co najwyżej świadczyły o zamiarze rozpoczęcia działalności gospodar-

czej, gdyby okazało się, że pozwala na to sytuacja na rynku i posiadane środki finan-

sowe. Zamiar ten nie został zrealizowany i faktyczne rozpoczęcie działalności go-

spodarczej nie nastąpiło. W konsekwencji nie powstał obowiązek ubezpieczenia

społecznego i związane z nim prawo do świadczeń z tego ubezpieczenia.

Rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego mimo błędnego uzasadnienia jest prawi-

dłowe, a kasacja okazała się pozbawiona usprawiedliwionych podstaw. Z tych przy-

czyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312

KPC oddalił kasację.

5

========================================