II UKN 435/00

Wyrok z dnia 21 czerwca 2001 r.

II UKN 435/00

Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym

na podstawie art. 442 § 1 zdanie drugie KC przedawnia się z upływem lat dzie-

sięciu od dnia zdarzenia wyrządzającego szkodę, chociażby poszkodowany

dowiedział się o szkodzie tuż przed upływem tego terminu.

Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar,

Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2001 r. sprawy z po-

wództwa Bronisława M. przeciwko Fabryce Wyrobów Frotowych i Kocowych „Z.”

Spółce Akcyjnej w Z.W. o rentę wyrównawczą i odprawę rentową, na skutek kasacji

powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Łodzi z dnia 7 marca 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Zduńskiej Woli wyrokiem z dnia 1 grudnia 1999 r.

zasądził od pozwanej na rzecz Bronisława M. kwotę 7.269,99 zł tytułem renty wy-

równawczej za okres od listopada 1994 r. do lipca 1997 r. z ustawowymi odsetkami i

oddalił żądanie zapłaty renty wyrównawczej za dalszy okres oraz żądanie zasądze-

nia odprawy rentowej.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że w dniu 13 lutego 1970 r. powód uległ wypad-

kowi w pracy, w którego wyniku doznał złamania kompresyjnego trzonów piersio-

wych TK 11 i TK 12. Powyższe skutki wypadku były przyczyną zaliczenia go do II

grupy inwalidów, a następnie od stycznia 1973 r. do III grupy inwalidów. Od dnia 2

października 1973 r. powód podjął ponownie pracę w pozwanej Fabryce na stanowi-

sku robotnika transportu wewnętrznego, faktycznie zaś zajmował się roznoszeniem

korespondencji w zakładzie pracy. W 1992 r. w związku z nawrotem dolegliwości

2

bólowych kręgosłupa powód wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu renty inwalidz-

kiej. Orzeczeniem KIZ z dnia 30 grudnia 1992 r. został zaliczony do III grupy inwali-

dów z uwagi na uraz odnóżka piersiowego kręgosłupa, którego doznał podczas wy-

padku przy pracy z dnia 13 lutego 1970 r., natomiast renta inwalidzka została mu

przyznana od dnia 27 października 1992 r. W okresach od 1 do 23 lipca 1993 r. oraz

od 23 grudnia 1993 r. do 24 października 1994 r. powód korzystał ze zwolnienia le-

karskiego i pobierał zasiłek chorobowy. Po powrocie do pracy złożył pracodawcy

propozycję rozwiązania stosunku pracy. Pozwana Fabryka wyraziła na to zgodę, wo-

bec czego w dniu 3 listopada 1994 r. doszło do rozwiązania umowy o pracę. Od tej

pory powód utrzymywał się z renty inwalidzkiej. Od lipca 1997 r. pobiera emeryturę.

Sąd Rejonowy ustalił ponadto, że wysokość tej renty była niższa od wynagrodzenia

za pracę pobieranego przez pracowników zatrudnionych w pozwanej Fabryce na

takich stanowiskach, na jakim pracował powód.

W świetle przedstawionych ustaleń Sąd Rejonowy przyjął, że wskutek na-

stępstw wypadku przy pracy powód został zaliczony do III grupy inwalidów. Jego nie-

zdolność do pracy była najpierw tylko czasowa, gdyż wobec zrośnięcia się kręgów

został uznany za zdolnego do pracy. Później jednak odnowiły się dolegliwości bólo-

we pourazowe, które uniemożliwiły powodowi wykonywanie pracy zarobkowej i spo-

wodowały utratę zdolności do pracy na stałe. Pourazowy zespół bólowy jest następ-

stwem wypadku przy pracy. Zespół ten „ma samodzielny byt”. Nie jest to powiększe-

nie pierwotnej szkody wywołanej wypadkiem, ale nowa szkoda, której wystąpienie

wyznacza trzyletni termin przedawnienia roszczeń. Termin ten liczy się od dnia 27

października 1994 r., w którym powód uznał, że nie jest już zdolny do wykonywania

jakiejkolwiek pracy ze względu na nasilenie dolegliwości i złożył wniosek o rozwiąza-

nie stosunku pracy.

Sąd Rejonowy uznał, że roszczenie powoda o rentę wyrównawczą jest zasad-

ne, gdyż między rentą inwalidzką otrzymywaną z ZUS a wynagrodzeniem, które by

otrzymywał, gdyby nie uległ wypadkowi przy pracy, istnieje różnica wymagająca wy-

równania. Stanowi ją kwota 7.269,99 zł łącznie za czas od listopada 1994 r., tj. od

przejścia powoda na rentę inwalidzką, do końca czerwca 1997 r., tj. do nabycia

uprawnień emerytalnych i otrzymania świadczenia. Zdaniem Sądu pierwszej instan-

cji, żądanie zasądzenia wyższej renty wyrównawczej niż w kwotach podanych w

uzasadnieniu wyroku oraz za czas dłuższy niż do otrzymania emerytury jest nieza-

sadne i dlatego podlegało oddaleniu (punkt 2 sentencji wyroku). Po przejściu na

3

emeryturę powód nie otrzymywałby już bowiem zarobków. Poza tym powód nie wy-

kazał, skąd wynika jego szkoda, którą określił w kwocie 350 zł miesięcznie (punkt 2

sentencji wyroku).

Gdy chodzi o odprawę pieniężną przewidzianą w art. 26 porozumienia z dnia 1

kwietnia 1991 r. o zakładowym systemie wynagradzania, to wskazany przepis uza-

leżnia prawo do odprawy od przejścia pracownika na rentę lub emeryturę. Tymcza-

sem powód nie przeszedł na rentę w 1997 r., ale wcześniej, gdyż świadczenie to

otrzymywał już przed rozwiązaniem stosunku pracy. Zatem w ocenie Sądu Rejono-

wego powyższe roszczenie również podlegało oddaleniu (punkt 2 sentencji wyroku).

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z

dnia 7 marca 2000 r. na skutek rozpoznania apelacji strony pozwanej zmienił wyrok

Sądu pierwszej instancji w części zasądzającej na rzecz powoda rentę wyrównawczą

(punkt 1) oraz w części orzekającej o kosztach procesu (punkt 3) w ten sposób, że

oddalił powództwo. Przede wszystkim Sąd ten uznał za trafny zarzut naruszenia art.

442 § 1 KC i oparty na nim zarzut przedawnienia roszczenia powoda o rentę wyrów-

nawczą. Według wymienionego przepisu, roszczenie o naprawienie szkody wyrzą-

dzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w

którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej na-

prawienia, jednak w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dzie-

sięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Zdaniem Sądu

Okręgowego, powód dowiedział się o szkodzie w październiku 1994 r., gdyż wtedy

zorientował się, że istnieje różnica między osiąganymi dochodami, tj. wynagrodze-

niem za pracę oraz rentą inwalidzką z tytułu wypadku przy pracy, a dochodami, które

zaczął osiągać, tj. wyłącznie rentą inwalidzką. Jednak szkoda ta jest następstwem

wypadku przy pracy z 1970 r., zatem roszczenie o jej naprawienie uległo przedaw-

nieniu, gdyż od chwili tego wypadku do dnia zgłoszenia żądania upłynęło więcej niż

dziesięć lat (art. 442 § 1 zdanie drugie KC).

W kasacji od powyższego wyroku opartej na podstawie naruszenia prawa

materialnego powód zarzucił błędną wykładnię art. 442 § 1 zdanie drugie KC wsku-

tek przyjęcia przez Sąd Okręgowy, że przedawnienie jego roszczenia nastąpiło z

upływem 10 lat od zdarzenia wyrządzającego szkodę, tj. od wypadku przy pracy z

dnia 13 lutego 1970 r. Tymczasem po tym wypadku powód pracował u strony poz-

wanej przez 20 lat, uznany przez lekarzy za zdolnego do pracy, co świadczy o ustą-

pieniu skutków i dolegliwości wywołanych wypadkiem przy pracy. Dopiero w 1992 r.

4

powód został zaliczony do III grupy inwalidów z powodu urazu odnóżka piersiowego

kręgosłupa, co świadczy o powstaniu nowego urazu i tym samym o powstaniu nowe-

go zdarzenia wyrządzającego szkodę. Źródłem tego urazu było przeciążenie pracą,

które zadziałało na nadwyrężoną część organizmu. Ma ono jednak „samodzielny byt”

i nie jest powiększeniem pierwotnej szkody będącej następstwem wypadku przy

pracy z 1970 r. Skoro więc uraz kręgosłupa powoda wystąpił w 1992 r., nie doszło do

przedawnienia roszczeń z tego tytułu, bowiem do dnia wniesienia pozwu (29 marca

1996 r.) nie upłynęło 10 lat.

Z tych względów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przeka-

zanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Dla oceny zarzutu naruszenia prawa materialnego miarodajny jest stan fak-

tyczny ustalony w zaskarżonym kasacją wyroku Sądu drugiej instancji. W przedmio-

towej sprawie ustalenia Sądu Okręgowego są co do niektórych okoliczności faktycz-

nych inne niż ustalenia Sądu Rejonowego. O ile bowiem Sąd Rejonowy przyjął, że w

1992 r. wystąpił u powoda pourazowy zespól bólowy będący przyczyną stwierdzenia

inwalidztwa, który nie stanowił powiększenia pierwotnej szkody wywołanej wypad-

kiem przy pracy z dnia 13 lutego 1970 r., lecz miał samodzielny byt, o tyle Sąd Okrę-

gowy ustalił, że szkoda powoda była konsekwencją wypadku przy pracy z dnia 13

lutego 1970 r. Różnice w ustaleniach i poglądach Sądów obu instancji dotyczą także

kwestii, jakie znaczenie w sprawie ma chwila dowiedzenia się powoda o szkodzie w

postaci różnicy między osiąganymi dochodami a dochodami, które by powód osią-

gnął, gdyby nie utracił częściowo zdolności do pracy. Zdaniem Sądu Rejonowego,

powód dowiedział się o szkodzie w październiku 1994 r., gdyż wtedy wystąpiła za-

uważalna i zauważona przez niego różnica między dotychczasowymi zarobkami oraz

pobieraną równocześnie rentą inwalidzką III grupy a jedynym świadczeniem w po-

staci renty inwalidzkiej, które od tej pory pobierał (ze względu na rozwiązanie stosun-

ku pracy). Natomiast według Sądu Okręgowego dowiedzenie się powoda o szkodzie

we wskazanej postaci w momencie ustalonym przez Sąd Rejonowy (1994 r.) nie ma

znaczenia z punktu widzenia przedawnienia roszczeń, gdyż zdarzenie wyrządzające

szkodę (wypadek przy pracy) miało miejsce w 1970 r. Trzeba zarazem podkreślić, że

5

Sąd Okręgowy w swoich ustaleniach i rozważaniach nie napisał nic o tym, że w 1992

r. zaistniało jakoby nowe zdarzenie (uraz kręgosłupa), które uzasadniałoby tezę

skarżącego zawartą w kasacji, według której zaliczenie go w 1992 r. do III grupy in-

walidów z powodu „urazu odnuszka” piersiowego kręgosłupa (taką pisownię przyjął

także Sąd Okręgowy) było jednoznaczne ze stwierdzeniem, że powstało nowe zda-

rzenie wyrządzające szkodę. Z tej przyczyny jako niezasadny należało ocenić zarzut

skarżącego przypisujący zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego,

polegające na zastosowaniu art. 442 § 1 zdanie drugie KC w stanie faktycznym nie

odpowiadającym dyspozycji tego przepisu. Sąd drugiej instancji nie ustalił bowiem,

by w 1992 r. powstało zdarzenie, odrębne od wypadku przy pracy z dnia 13 lutego

1970 r., które miałoby samodzielny byt i wywołało odrębną szkodę. Ustaleniami Sądu

Okręgowego był zaś związany Sąd Najwyższy, gdyż skarżący nie przytoczył jako

podstawy kasacji naruszenia przepisów postępowania, zwłaszcza przepisów doty-

czących dokonanych ustaleń.

Warto także przypomnieć, że w dotychczasowym orzecznictwie Sąd Najwyż-

szy rozważał już kwestię przedawnienia roszczeń w sytuacji, w której następstwem

czynu niedozwolonego było kilka różnych zdarzeń kolejno następujących w czasie, a

pozostających w związku przyczynowym z tym czynem i szkodą i stwierdził, że po to,

by uznać, że zdarzenia te stanowią odrębne szkody powstałe w różnym czasie, ko-

nieczne jest rozważenie wzajemnego stosunku tych zdarzeń do siebie, to znaczy z

tego punktu widzenia, czy ujawniła się nowa szkoda, czy też zdarzenia te stanowią

jedynie powiększenie tej samej, istniejącej już szkody (por. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 31 października 1974 r., II CR 594/74, OSNCP 1975 z. 12, poz. 175 oraz

uchwała tego Sądu z dnia 21 listopada 1967 r., III PZP 37/67, OSNCP 1968 z. 7,

poz. 113). Gdyby bowiem poszczególne zdarzenia miały w odniesieniu do szkody

samodzielny byt, bieg trzyletniego terminu przedawnienia rozpoczynałby się od do-

wiedzenia się poszkodowanego o szkodzie będącej następstwem takiego samo-

dzielnego zdarzenia, a także o osobie obowiązanej do jej naprawienia.

Odnosząc powyższy pogląd do rozpoznawanej sprawy należy przyjąć, że

roszczenie powoda o rentę wyrównawczą - pozostawiając na uboczu jego zasadność

- nie uległoby przedawnieniu wtedy, gdyby szkoda w postaci różnicy między docho-

dami osiąganymi przed rozwiązaniem stosunku pracy a dochodami osiąganymi po

tym zdarzeniu nie była - według wiążących ustaleń Sądu Okręgowego - następstwem

wypadku przy pracy. Tymczasem Sąd Okręgowy ustalił, że chociaż szkoda powoda

6

powstała w 1994 r. na skutek zmniejszenia się jego dochodów w wyniku rozwiązania

stosunku pracy, to jednak zdarzenie ją wywołujące miało miejsce dnia 13 lutego

1970 r., a był nim wypadek przy pracy. Nie ma więc podstaw do zarzutu sformułowa-

nego w kasacji. Z art. 442 § 1 zdanie drugie KC wynika bowiem, że roszczenie o na-

prawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym zawsze przedawnia się z

upływem laty dziesięciu liczonym od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzają-

ce szkodę, chociażby poszkodowany dowiedział się o szkodzie tuż przed upływem

tego terminu.

Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił kasację jako niezasadną (art. 39312

KPC).

========================================