II UKN 458/00

Wyrok z dnia 3 lipca 2001 r.

II UKN 458/00

Dla spełnienia warunków określonych w art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 24

stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami

represji wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr

142, poz. 950 ze zm.) konieczne jest wystąpienie obrażeń lub chorób spowo-

dowanych deportacją, które w wyniku rozwoju zmian chorobowych doprowa-

dziły do powstania niezdolności do pracy.

Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Sędziowie: SN

Roman Kuczyński, SA Bogumiła Blok.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2001 r. sprawy z wniosku Wła-

dysławy Ś. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Ł. o prawo

do renty w związku z deportacją, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 18 kwietnia 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 13 października 1998 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Od-

dział w Ł. odmówił przyznania wnioskodawczyni Władysławie Ś. prawa do renty in-

walidy wojennego wobec braku związku między jej niezdolnością do pracy a depor-

tacją do ZSRR.

Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawczyni Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 18 października 1999 r. [...]

zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawczyni prawo do renty z tytułu czę-

ściowej niezdolności do pracy w związku z deportacją do ZSRR od 1 września 1998

r. Sąd ustalił, że wnioskodawczyni urodzona w 1937 r. przebywała na deportacji w

ZSRR w latach 1940-1945. Z opinii biegłych lekarzy neurologa i kardiologa wynika,

że u wnioskodawczyni stwierdza się nadciśnienie tętnicze chwiejne, chorobę zwy-

2

rodnieniową kręgosłupa z dyskopatią i zespołem bólowym, zespół lękowo - depresyj-

ny i rozpoczynający się zespół psychoorganiczny. Schorzenia te czynią wnioskodaw-

czynię częściowo niezdolną do pracy. Biegły neurolog stwierdził, że nie można wy-

kluczyć związku między zmianami w stanie psychicznym a pobytem na deportacji,

gdyż złe warunki klimatyczne, higieniczne i zdrowotne oraz stres mogły mieć wpływ

na stan zdrowia wnioskodawczyni.

W apelacji od tego wyroku organ rentowy zarzucił, że stwierdzenie biegłego, iż

nie można wykluczyć związku między niezdolnością do pracy wnioskodawczyni a

pobytem na deportacji nie jest wystarczające do uznania, że warunek do przyznania

prawa do renty w związku z pobytem na deportacji został spełniony.

Wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2000 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Łodzi zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie. Sąd Apelacyjny

przeprowadził dowód z opinii biegłego lekarza psychiatry. Biegła stwierdziła, że po-

czątkowe objawy zespołu psychoorganicznego są wywołane przez zmiany naczy-

niowe. Proces ten związany jest z wiekiem i chorobą nadciśnieniową. Są to zmiany

samoistne nie pozostające w związku z deportacją wnioskodawczyni. Biegła nie

znalazła podstaw do rozpoznania zespołu lękowo-depresyjnego. Z treści protokołu

badania neurologicznego nie wynikają przesłanki uzasadniające takie rozpoznanie, a

w trakcie badania psychiatrycznego nie stwierdzono zaburzeń depresyjnych. Dla

wyjaśnienia rozbieżności w obu opiniach Sąd przeprowadził dowód z opinii uzupeł-

niającej obu biegłych złożonej na rozprawie. Biegły neurolog stwierdził, że rozpozna-

nie zespołu depresyjno-lękowego i zespołu psychoorganicznego oparł na podstawie

wywiadu z pacjentką. Prawdopodobieństwo związku tych zmian z pobytem na de-

portacji oparł na tym, że zmiany tego rodzaju występują zwykle u kobiet w później-

szym wieku niż 62 lata. Biegła lekarz psychiatra wyjaśniła, że badanie nie wykazało

objawów zespołu lękowo-depresyjnego, leczenie psychiatryczne stosowane było do

objawów naczyniowych, a ponadto wnioskodawczyni do osiągnięcia wieku emerytal-

nego wykonywała zatrudnienie w charakterze pracownika umysłowego. U wniosko-

dawczyni występują cechy typowe dla zespołu psychoorganicznego naczyniopo-

chodnego. Przy rozpoznanym nadciśnieniu tętniczym nie jest to proces przedwcze-

sny. Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko biegłej lekarza psychiatry, gdyż omawiane

zmiany chorobowe należą do jej specjalności, a opinia została w sposób przekonują-

cy uzasadniona. W świetle tej opinii wnioskodawczyni nie spełnia warunków do przy-

znania renty na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz

3

niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego

(jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.).

Od tego wyroku wniosła kasację wnioskodawczyni i wskazując jako podstawę

kasacji naruszenie prawa materialnego - art. 12 w związku z art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy

z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofia-

rami represji wojennych i okresu powojennego, poprzez przyjęcie, że pomiędzy de-

portacją wnioskodawczyni a niezdolnością do pracy nie istnieje związek przyczynowy

pomimo tego, że od najmłodszych lat wnioskodawczyni uskarżała się na liczne scho-

rzenia, oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 233 KPC przez brak wszech-

stronnego rozważenia materiału dowodowego, w szczególności przez brak dowodu z

opinii instytutu naukowego zajmującego się zaburzeniami zdrowia związanymi z de-

portacją, a ponadto naruszenie swobodnej oceny dowodów poprzez przyjęcie, że

wieloletnie życie w warunkach panujących w czasie deportacji pozostało bez wpływu

na stan zdrowia. W uzasadnieniu kasacji zarzuciła, że ustalenia w przedmiocie braku

związku przyczynowego Sąd oparł na opinii biegłego psychiatry. Jednakże nauka

medyczna, a w szczególności psychiatria, nie wyjaśniły w sposób dostateczny

związku między deportacją a uszczerbkiem na zdrowiu osób deportowanych. W ta-

kiej sytuacji nie wystarcza standartowa opinia psychiatry. Ponadto Sąd nie zajął się

warunkami panującymi w miejscu pobytu wnioskodawczyni.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 39311

KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach ka-

sacji, co oznacza, że nie może wykraczać poza przytoczone w kasacji podstawy.

Przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu przepisów prawa, które

skarżący uważa za naruszone. Rozpoznając kasację Sąd Najwyższy bada czy na-

stąpiło naruszenie wskazanych przepisów.

Przy zastosowaniu tej zasady w zakresie drugiej wskazanej w kasacji podsta-

wy (art. 3931

pkt 2 KPC) kontrola kasacyjna ogranicza się do zbadania, czy nastąpiło

naruszenie art. 233 KPC. Przepis ten w § 1 stanowi, że sąd ocenia wiarygodność i

moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozwa-

żenia zebranego materiału, a w § 2 nakazuje stosowanie tej zasady do odmowy

przedstawienia dowodu. O naruszeniu tego przepisu można mówić, gdy ustalenia

sądu pozostają w sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym. Podniesione w

4

kasacji zarzuty braków w postępowaniu dowodowym - pominięcie dowodu z opinii

instytutu naukowego, niewyjaśnienie okoliczności dotyczących pobytu wnioskodaw-

czyni na deportacji - nie uzasadniają naruszenia art. 233 KPC. Pominięcie zgłoszo-

nego przez stronę dowodu uzasadniałoby zarzut naruszenia art. 217 § 2 KPC, a za-

niechanie przeprowadzenia z urzędu dowodu na okoliczności istotne dla rozstrzy-

gnięcia sprawy mogłoby uzasadniać zarzut naruszenia art. 232 KPC. Te przepisy nie

zostały wskazane przy przytoczeniu podstaw kasacji, a naruszenie wskazanego

przepisu art. 233 KPC w zaskarżonym wyroku nie nastąpiło. Sąd Apelacyjny wyjaśnił

rozbieżności między opiniami biegłych i wyczerpująco uzasadnił podstawy, na jakich

oparł swoje ustalenia.

Podstawa kasacyjna wymieniona w art. 3931

pkt 1 KPC została w kasacji

sformułowana nieprawidłowo. Przepis ten stanowi, że kasację można oprzeć na na-

ruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastoso-

wanie. W kasacji nie wskazuje się czy chodzi o błędną wykładnię art. 12 ustawy z

dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami

represji wojennych i okresu powojennego, czy też o jego niewłaściwe zastosowanie.

Ze sformułowania tego zarzutu można wnioskować, że zdaniem skarżącej przepis

ten powinien mieć zastosowanie, gdyż istnieje związek między deportacją wniosko-

dawczyni a obecną niezdolnością do pracy. Zarzut ten jest wynikiem niewłaściwego

rozumienia powołanego przepisu. Przepis ten w ust. 2 pkt 1 przyznaje prawo do

świadczeń przysługujących inwalidom wojennym i wojskowym między innymi oso-

bom przebywającym na deportacji w ZSRR (art. 4 ust. 1 pkt 3), które stały się nie-

zdolne do pracy wskutek inwalidztwa pozostającego w związku z tym pobytem.

Zgodnie z art. 12 ust. 3 za inwalidztwo pozostające w związku z pobytem na depor-

tacji uważa się inwalidztwo będące następstwem zranień, kontuzji bądź innych obra-

żeń lub chorób powstałych w związku z tym pobytem. Dla spełnienia warunków tego

przepisu konieczne jest wystąpienie obrażeń lub chorób spowodowanych deportacją,

które w wyniku rozwoju zmian chorobowych doprowadziły do powstania niezdolności

do pracy. Takie sformułowanie przepisu nie pozwala na przyznanie prawa do świad-

czeń wszystkim osobom, które przebywały na deportacji, a obecnie z różnych przy-

czyn są niezdolne do pracy. Dlatego nie może być uwzględniony podniesiony w ka-

sacji argument, że warunki panujące na deportacji nie mogły pozostać bez wpływu

na stan zdrowia osoby deportowanej. Omawiany przepis nie mówi o związku między

niezdolnością do pracy a deportacją lecz związek przyczynowy musi istnieć między

5

odniesionymi obrażeniami lub chorobami a aktualną niezdolnością do pracy. Tego

rodzaju związek musi być ustalony indywidualnie w każdym przypadku, a w przypad-

ku wnioskodawczyni nie został on wykazany. Nawet biegły neurolog, który w zakre-

sie wykraczającym poza jego specjalizację wydał korzystną dla wnioskodawczyni

opinię, nie wskazuje obrażeń lub chorób związanych z deportacją, które dały począ-

tek obecnie stwierdzonym zmianom. Natomiast biegła psychiatra stwierdziła, że po-

wodujące niezdolność do pracy zmiany chorobowe są wynikiem starzenia się organi-

zmu i nie mają związku z pobytem na deportacji. Słusznie zatem Sąd Apelacyjny

uznał, że warunki określone w powołanym przepisie nie zostały w przypadku wnio-

skodawczyni spełnione.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312

KPC oddalił ka-

sację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

========================================