V CKN 379/00

Wyrok z dnia 11 lipca 2001 r., V CKN 379/00

Umowa o poddanie sporu właściwości sądu polubownego jedynie w celu

zawarcia ugody nie stanowi zapisu na sąd polubowny (art. 698 § 1 k.p.c.).

Sędzia SN Gerard Bieniek (przewodniczący), Sędzia SN Maria Grzelka

(sprawozdawca), Sędzia SA Jan Górowski

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi pozwanego Banku Gospodarki

Żywnościowej S.A. w W., Oddziału Wojewódzkiego w O. o uchylenie wyroku sądu

polubownego, w sprawie z powództwa Bogdana M. przeciwko Bankowi Gospodarki

Żywnościowej S.A. w W., Oddziałowi Wojewódzkiemu w O. o zapłatę po

rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 11 lipca 2001 r. na rozprawie kasacji powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 12 sierpnia 1998 r.

oddalił kasację i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1500 zł

tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Strony zawarły umowę o roboty budowlano-montażowe, wystrój i wyposażenie

wnętrz, która w § 22 określała, że sprawy sporne rozstrzygać będzie Stały Sąd

Polubowny przy Wielkopolskiej Izbie Przemysłowo-Handlowej w Poznaniu, a

ponadto, obejmowała § 23 ust. 2 w brzmieniu: „W razie niezawarcia porozumienia

na pierwszym spotkaniu spór pomiędzy stronami będzie poddany Sądowi

Powszechnemu”. Projekt umowy, który dostarczył powód, zawierał jedynie § 22

(ujęty w projekcie jako § 21). W związku z uwagami pozwanego zamieszczonymi w

protokole rozbieżności, strony wprowadziły do umowy postanowienie oznaczone

jako § 23 ustęp 2. Po tym, jak między stronami wynikł spór co do wysokości

wynagrodzenia za wykonanie umowy, powód wystąpił przeciwko pozwanemu do

Stałego Sądu Polubownego przy Wielkopolskiej Izbie Przemysłowo-Handlowej w

Poznaniu o zapłatę kwoty 3 262 321,31 zł i uzyskał wyrok, w którym jego żądanie

zostało uwzględnione w 80%. Na skutek skargi pozwanego Sąd Wojewódzki w

Opolu uchylił wyrok Sądu Polubownego. Sąd Wojewódzki uznał, że postanowienia

§ 22 i § 23 ust. 2 umowy wzajemnie się wykluczają, w związku z czym tylko na

podstawie brzmienia tych postanowień nie można przyjąć, że strony wyraziły zgodę

na poddanie sporu pod rozstrzygnięcie Sądu Polubownego. Sąd Wojewódzki dał

wiarę pozwanemu, którego przedstawiciel został przesłuchany w charakterze

strony, co do tego, że zamiarem stron, wyrażonym w § 22 i § 23 ust. 2 umowy, było

jedynie podjęcie przed Sądem Polubownym próby ugodowego rozwiązania sporu

oraz że w razie niezawarcia ugody na pierwszym spotkaniu stron przed Sądem

Polubownym rozstrzygnięcie sporu miało być pozostawione sądowi

powszechnemu.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił apelację

powoda, uznając, że skoro podstawą skargi pozwanego o uchylenie wyroku Sądu

Polubownego był, oparty na art. 712 § 1 pkt 1 k.p.c., zarzut wyrokowania bez zapisu

na sąd polubowny, to Sąd Wojewódzki był władny skontrolować wyrażoną w wyroku

Sądu Polubownego ocenę istnienia tego zapisu. Sąd Apelacyjny uznał też, że

jakkolwiek nie można podzielić stanowiska Sądu Wojewódzkiego co do tego, że

postanowienia umowy zawarte w § 22 i w § 23 ust. 2 wzajemnie się wykluczają, to

jednak trafna jest konkluzja, iż treść powołanych postanowień nie pozwalała na

rozstrzygnięcie przez Sąd Polubowny wyrokiem sporu powstałego między stronami.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, konfrontacja tych postanowień oraz ocena zeznań

stron pozwalały na przyjęcie, że postępowanie przed Sądem Polubownym miało

stanowić jedynie formę podjęcia próby rozwiązania sporu w drodze ugody. Z tych

przyczyn Sąd Apelacyjny uznał, że uchylenie wyroku Sądu Polubownego

znajdowało uzasadnienie w treści art. 712 § 1 pkt 1 k.p.c.

W kasacji powód powołał obydwie podstawy przewidziane w art. 3931

k.p.c. i

zarzucił, że zaskarżony wyrok narusza prawo materialne – art. 697 k.p.c. przez

uchylenie skutków prawnych ważnie zawartej umowy – zapisu na sąd polubowny, a

także narusza przepisy postępowania – art. 712 § 1 pkt 1 k.p.c. przez jego

zastosowanie, mimo stwierdzenia istnienia i ważności zapisu na sąd polubowny,

oraz art. 328 § 2 k.p.c. przez powołanie w zaskarżonym wyroku, jako podstawy

rozstrzygnięcia, nie istniejącego przepisu art. 712 pkt 1 k.p.c.

Skarżący podniósł w szczególności, że, stosownie do art. 712 § 1 pkt 1 k.p.c.,

uchylenie wyroku sądu polubownego może nastąpić tylko wówczas, gdy między

stronami nie było zapisu na sąd polubowny lub gdy zapis był nieważny. Zdaniem

skarżącego, zaskarżony wyrok nie zawiera wskazania właściwego przepisu, który

pozwalał na uchylenie wyroku Sądu Polubownego, natomiast zawiera

jednoznaczne stwierdzenie, że między stronami istniała umowa będąca zapisem na

sąd polubowny oraz że umowa ta była ważnie zawarta. Powód wnosił o zmianę

zaskarżonego wyroku przez zmianę wyroku Sądu Wojewódzkiego i oddalenie

skargi pozwanego o uchylenie wyroku Sądu Polubownego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stwierdzenie Sądu Apelacyjnego, że strony w umowie ograniczyły

postępowanie przed Stałym Sądem Polubownym przy Wielkopolskiej Izbie

Przemysłowo-Handlowej w Poznaniu wyłącznie do mediacji, nie jest – wbrew temu,

co podnosi skarżący – poprzedzona ustaleniem, iż strony dokonały zapisu na sąd

polubowny. Żaden fragment uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie upoważnia do

wniosku, że Sąd Apelacyjny przyjął za istniejący między stronami zapis na sąd

polubowny. Wręcz przeciwnie, wszystkie wywody Sądu Apelacyjnego służą

prezentacji stanowiska, że między stronami zapisu na sąd polubowny nie było.

Wprawdzie Sąd Apelacyjny nie wyraził tego stanowiska wprost, ale odwołał się do

podstawy zaskarżenia wskazanej przez pozwanego w skardze o uchylenie wyroku

Sądu Polubownego, tj. zarzutu wyrokowania bez zapisu na sąd polubowny, a

następnie, ustosunkował się do stanowiska wyrażonego odnośnie do tej podstawy

przez Sąd Wojewódzki. Również kilkakrotne wskazywanie przez Sąd Apelacyjny na

art. 712 § 1 pkt 1 k.p.c. jako na podstawę zarzutu powołanego przez pozwanego w

jego skardze o uchylenie wyroku Sądu Polubownego nie pozostawia wątpliwości,

że w zaskarżonym wyroku Sąd Apelacyjny przyjął, iż między stronami zapisu na

sąd polubowny nie było.

Nie ma też racji skarżący, powołujący się – dla usprawiedliwienia tezy o

istnieniu w zaskarżonym wyroku ustalenia co do zapisu na Sąd Polubowny – na

okoliczność przyjęcia przez Sąd Apelacyjny za podstawę rozważań brzmienia § 22

umowy stron. Jakkolwiek brzmienie samego § 22 wypełniało definicję zapisu na sąd

polubowny, przewidzianą w art. 698 § 1 k.p.c., to przecież o rzeczywistej treści

porozumienia stron co do roli Sądu Polubownego przesądzało brzmienie § 23 ust. 2

umowy, i Sąd Apelacyjny, przede wszystkim, to postanowienie umowy miał na

względzie. Wszelkie w tym zakresie wątpliwości eliminował dowód z przesłuchania

przedstawiciela pozwanego, który zeznał, że wolą stron było, aby przed Sądem

Polubownym strony spotkały się jedynie w celu ewentualnego zawarcia ugody,

natomiast gdyby na pierwszym spotkaniu strony nie zawarły ugody, spór miał być

rozstrzygnięty przez sąd państwowy. W tej sytuacji, wzięcie pod rozwagę przez Sąd

Apelacyjny m.in. brzmienia § 22 umowy nie oznaczało, że Sąd ustalił istnienie

między stronami zapisu na sąd polubowny.

Jak wynika z art. 698 § 1 k.p.c., istotą zapisu na sąd polubowny jest poddanie

sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego. Jeżeli umowa nie przewiduje dla

sądu polubownego funkcji rozstrzygania sporu, to nie zawiera zapisu na sąd

polubowny.

W sprawie, której dotyczy rozpoznawana kasacja, strony przewidziały

właściwość Stałego Sądu Polubownego przy Wielkopolskiej Izbie Handlowo-

Przemysłowej w Poznaniu jedynie w celu ewentualnego zawarcia ugody. Tego

rodzaju umowa nie stanowiła zapisu na sąd polubowny w rozumieniu art. 698 § 1

k.p.c. Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku ocenił to trafnie, wobec czego zarzut

kasacji dotyczący art. 712 § 1 pkt 1 k.p.c. należało uznać za bezzasadny.

Bezzasadny był też zarzut dotyczący art. 328 § 2 k.p.c. Pomijając, że skarżący

nie uzasadnił, w czym wyrażać miałby się istotny wpływ niedokładnego oznaczenia

przepisu art. 712 § 1 pkt 1 k.p.c. na wynik sprawy (art. 3931

pkt 2 in fine k.p.c.),

należy stwierdzić, iż Sąd Apelacyjny wyłożył swoje stanowisko w uzasadnieniu

zaskarżonego orzeczenia w sposób dostateczny. (...)

Przytoczone argumenty uzasadniały oddalenie kasacji (art. 39312

k.p.c.).