II UKN 494/00

Wyrok z dnia 19 lipca 2001 r.

II UKN 494/00

Zasiłek chorobowy nie przysługuje osobie prowadzącej działalność gos-

podarczą za okres wykonywania czynności związanych z tą działalnością w

czasie zwolnienia lekarskiego, gdy nie zachodzą okoliczności określone w art.

18 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubez-

pieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U.

z 1983 r. Nr 30, poz. 143 ze zm.).

Przewodniczący SSN Andrzej Kijowski, Sędziowie: SN Krystyna Bednarczyk

(sprawozdawca), SA Kazimierz Josiak.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2001 r. sprawy z wniosku

Aleksandry N. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w P. o

zasiłek chorobowy, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjne-

go w Poznaniu z dnia 18 kwietnia 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 28 sierpnia 1998 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych pozbawił

wnioskodawczynię Aleksandrę N. prawa do zasiłku chorobowego wobec wykonywa-

nia w okresach pobierania zasiłku działalności zarobkowej.

Odwołanie wnioskodawczyni od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 14 września

1999 r. [...]. Sąd ustalił, że wnioskodawczyni wspólnie z Piotrem O. prowadziła za-

kład krawiecki. W czasie od 15 grudnia 1994 r. (z przerwami) do maja 1998 r. korzy-

stała ze zwolnień lekarskich. W czasie pobierania zasiłku chodziła do pracowni, spo-

rządzała deklaracje podatkowe, wystawiała rachunki, sporządzała całą dokumentację

płacową, doglądała produkcji, wydawała dyspozycje, prowadziła rejestr zakupu i

sprzedaży, zawierała umowy o pracę i wystawiała świadectwa pracy. Skoro wnio-

2

skodawczyni w czasie zwolnienia lekarskiego wykonywała normalne obowiązki, wy-

korzystywała zwolnienie lekarskie niezgodnie z jego celem.

Po rozpoznaniu apelacji wnioskodawczyni od tego wyroku Sąd Apelacyjny-

Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 18 kwietnia

2000 r. [...] oddalił apelację. Sąd Apelacyjny uznał, że z mocy art. 18 ust. 1 ustawy z

dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego

w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 ze

zm.) wnioskodawczyni utraciła prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnie-

nia, ponieważ kontynuowała działalność gospodarczą osiągając z tego tytułu okre-

ślone zyski.

Wyrok ten zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i wskazując jako podstawy

kasacji naruszenie prawa materialnego przez błędne zastosowanie art. 18 ust. 1

ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia spo-

łecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz naruszenie przepisów postępowania

- art. 233 § 1 i 328 § 2 KPC, wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie co

do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie tego wyroku oraz poprzedzającego go wy-

roku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Poznaniu

do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu kasacji wnioskodawczyni zarzuciła, że

oba Sądy pominęły okoliczność, że w czasie zwolnienia lekarskiego wnioskodaw-

czyni wykonywała czynności polegające na sporządzaniu dokumentacji, natomiast

nie wykonywała czynności związanych z produkcją i marketingiem, które wykonywała

wcześniej. Jej obecność na terenie zakładu krawieckiego była oczywista, gdyż wnio-

skodawczyni tam mieszkała. Zwolnienie lekarskie było wystawione z uwagi na scho-

rzenia naczyń krwionośnych, które nie wymagały szczególnego zachowania wnio-

skodawczyni. Mogła ona chodzić i normalnie funkcjonować, o ile nie było to połączo-

ne z nadmiernym wysiłkiem fizycznym. Żadna z podejmowanych przez nią czynności

nie stanowiła zagrożenia dla procesu leczenia. Nie można zatem mówić o wykorzy-

stywaniu zwolnienia lekarskiego w sposób niezgodny z jego celem. W konsekwencji

nie było podstaw do zastosowania art. 18 ust. 1 powołanej ustawy i pozbawienia

wnioskodawczyni zasiłku chorobowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia art. 328 § 2 KPC nie może być uwzględniony, gdyż nie

3

wskazano w kasacji - jak wymaga tego przepis art. 3931

pkt 2 KPC - w jaki sposób

ewentualne uchybienia w tym zakresie mogły wpłynąć na wynik sprawy. Nie ma

także podstaw do uznania, że zaskarżony wyrok zapadł z naruszeniem art. 233 § 1

KPC. Nie można dopatrzyć się błędu w ocenie materiału dowodowego, który dopro-

wadził do wniosku, że w okresie zwolnienia lekarskiego wnioskodawczyni wykony-

wała normalne czynności, które przy prowadzeniu działalności gospodarczej w ra-

mach spółki cywilnej należały do jej zakresu działania. O naruszeniu wskazanego

przepisu można mówić jedynie w odniesieniu do postępowania przed Sądem pierw-

szej instancji, gdyż wniosek tego Sądu, iż czynności wykonywane przez wniosko-

dawczynię były sprzeczne z celem zwolnienia lekarskiego, nie znajduje oparcia w

materiale dowodowym. Sąd Apelacyjny nie dopuścił się takiego uchybienia, gdyż za

podstawę pozbawienia zasiłku chorobowego uznał kontynuowanie działalności za-

robkowej. Faktów stanowiących podstawę do takiego ustalenia wnioskodawczyni nie

kwestionuje, gdyż nawet w kasacji przyznaje, że w czasie zwolnienia lekarskiego wy-

konywała czynności mające na celu normalne funkcjonowanie firmy.

Przepis art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pie-

niężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa stanowi, że

pracownik traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia, jeżeli wyko-

nuje w czasie zwolnienia lekarskiego od pracy inną pracę zarobkową lub uciążliwe

czynności mogące przedłużyć okres niezdolności do pracy, albo wykorzystuje zwol-

nienie od pracy w sposób niezgodny z jego celem. Przesłanki stanowiące podstawę

utraty prawa do zasiłku zostały wymienione alternatywnie, zatem do pozbawienia

pracownika prawa do zasiłku chorobowego wystarczy wystąpienie jednej z tych

przesłanek. Sąd pierwszej instancji uznał, że wystąpiła ostatnia z wymienionych w

przepisie przesłanek, natomiast zdaniem Sądu Apelacyjnego podstawą utraty prawa

do zasiłku jest wykonywanie przez wnioskodawczynię pracy zarobkowej. Podniesio-

ny w kasacji zarzut niewłaściwego zastosowania tego przepisu oparty jest głównie na

kwestionowaniu faktu wykorzystywania przez wnioskodawczynię zwolnienia lekar-

skiego sprzecznie z jego celem. Skoro okoliczność ta nie była podstawą rozstrzy-

gnięcia Sądu drugiej instancji, zarzut naruszenia prawa materialnego nie zasługuje

na uwzględnienie.

W istniejącym stanie faktycznym wnioskodawczyni nie uzyskała prawa do za-

siłku chorobowego za cały okres zwolnienia, nawet gdyby nie miała zastosowania

pierwsza z przesłanek wymienionych w art. 18 ust. 1 powołanej ustawy. Ustawa re-

4

guluje prawo do świadczeń z tytułu choroby i macierzyństwa pracowników, a do osób

prowadzących działalność gospodarczą ma zastosowanie odpowiednio z mocy art. 7

ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowa-

dzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr

46, poz. 250 ze zm.). Uprawnienie do zasiłku chorobowego powstaje w przypadku

niezdolności do pracy, co wynika z definicji zawartej w art. 2 pkt 1 ustawy o świad-

czeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyń-

stwa. Zasiłek chorobowy nie jest świadczeniem z tytułu choroby lecz przysługuje z

tego tytułu, że pracownik czasowo niezdolny do pracy nie uzyskuje wynagrodzenia.

W przypadku pracownika jest to rekompensata za utracone wynagrodzenie, a w

przypadku osoby prowadzącej działalność gospodarczą rekompensata za utracony

dochód. Osoba taka będąc niezdolna do pracy albo zaprzestaje wykonywania dzia-

łalności gospodarczej, albo w przypadku jej kontynuowania musi zatrudnić pracowni-

ka zastępującego ją w czynnościach wykonywanych dotychczas osobiście albo też

czynności takie wykonywane są kosztem dodatkowego czasu przez wspólnika lub

wspólników.

Przepis art. 18 ust. 1 przewiduje utratę prawa do zasiłku chorobowego pra-

cownika wykonującego w czasie zwolnienia lekarskiego inną pracę zarobkową, za-

tem wykonywanie dotychczasowej pracy nie pozbawia pracownika prawa do zasiłku.

Pracownik wykonujący dotychczasową pracę w czasie zwolnienia lekarskiego nie

nabywa prawa do zasiłku z mocy art. 14 ust. 1, bowiem zachowuje prawo do wyna-

grodzenia za pracę. Literalne brzmienie art. 18 ust. 1 w stosunku do osób prowadzą-

cych działalność gospodarczą mogłoby sugerować, że osoby, które nie wykonują

innej pracy zarobkowej, lecz kontynuują dotychczasową działalność, nie tracą prawa

do zasiłku chorobowego. W obecnym stanie prawnym wątpliwości w tym zakresie zo-

stały usunięte, bowiem przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o

świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macie-

rzyństwa (Dz.U. Nr 60, poz. 636) stanowi, że ubezpieczony wykonujący w okresie

niezdolności do pracy pracę zarobkową traci prawo do zasiłku chorobowego za cały

okres tego zwolnienia. Jednako również w poprzednim stanie prawnym nie było pod-

staw do korzystniejszego traktowania w zakresie prawa do zasiłku chorobowego

osób prowadzących działalność gospodarczą niż pracowników. Podobnie - jak pra-

cownik - nie może otrzymywać zasiłków chorobowych równolegle z wynagrodze-

niem, osoba prowadząca działalność gospodarczą nie może korzystać z zasiłków

5

chorobowych równolegle z osiąganymi lub spodziewanymi zarobkami związanymi z

osobiście wykonywanymi czynnościami. Różnica między brakiem prawa do zasiłku

chorobowego wobec pobierania wynagrodzenia a utratą prawa do zasiłku w związku

z wykonywaniem innej pracy zarobkowej polega na tym, że w pierwszym przypadku

zasiłek nie przysługuje jedynie za okres pobierania wynagrodzenia, a w drugim przy-

padku za cały okres zwolnienia. Jeżeli osoba prowadząca działalność gospodarczą

w czasie zwolnienia lekarskiego wykonuje czynności związane z tą działalnością, a

nie zachodzą okoliczności określone w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974

r., zasiłek chorobowy nie przysługuje za okres wykonywania tych czynności. Wnio-

skodawczyni, która przez cały okres zwolnienia lekarskiego kontynuowała działal-

ność gospodarczą na takich samych zasadach jak przed zwolnieniem, nie ma prawa

do zasiłku chorobowego za cały okres także w sytuacji, gdyby podstawą braku prawa

do tego świadczenia był przepis art. 14 ust. 1 tej ustawy.

Zaskarżony wyrok jest więc zgodny z prawem niezależnie od zastosowanej

podstawy prawnej, a kasacja podlega oddaleniu z mocy art. 39312

KPC.

========================================