I PKN 551/00

Wyrok z dnia 24 lipca 2001 r.

I PKN 551/00

Odwołanie pracownika ze stanowiska może spowodować - w zależności

od zamiaru pracodawcy - definitywne ustanie stosunku pracy, albo tylko utratę

przez pracownika stanowiska, przy jednoczesnym zachowaniu zatrudnienia,

jednak na nowych uzgodnionych przez strony warunkach pracy i płacy.

Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska-

Adamowicz (sprawozdawca), Katarzyna Gonera.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2001 r. sprawy z powództwa

Andrzeja R. przeciwko Wojewódzkiemu Inspektoratowi Weterynarii w O. o nagrodę

jubileuszową i odprawę pieniężną, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku

Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu z dnia 30 marca

2000 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym (I) w części zasądzającej

od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 8.061,00 zł (osiem tysięcy sześćdziesiąt

jeden złotych), a także w punkcie drugim (II) orzekającym o kosztach postępowania

apelacyjnego i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy

i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Opolu wyrokiem z dnia 27 grudnia 1999 r. zasą-

dził od Wojewódzkiego Inspektoratu Weterynarii w O. na rzecz Andrzeja R. kwotę

12.091,50 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 13 lipca 1999 r. tytułem nagrody jubi-

leuszowej za 30 lat pracy i odprawy pieniężnej przewidzianej w ustawie z dnia 28

grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków

pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Sąd ten ustalił, że powód podjął pracę

dnia 11 sierpnia 1973 r. w Państwowym Zakładzie Weterynarii w B., skąd został

2

przekazany do pracy w Wojewódzkim Zakładzie Weterynarii w O. Decyzją Wojewody

O. z dnia 15 czerwca 1978 r. powód został powołany od dnia 1 lipca 1978 r. na sta-

nowisko dyrektora tego Zakładu, a od dnia 14 czerwca 1978 r. - na stanowisko Wo-

jewódzkiego Lekarza Weterynarii w Wydziale Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu Urzędu

Wojewódzkiego w O. Powód wykonywał równolegle obowiązki wynikające z tych sta-

nowisk. W dniu 5 stycznia 1998 r. Wojewoda O. wyraził zgodę na udzielenie powo-

dowi urlopu w celu wykonywania pracy w Ministerstwie Rolnictwa i Gospodarki Żyw-

nościowej od dnia 12 stycznia 1999 r. W związku z tym Wojewoda O. odwołał powo-

da ze stanowiska z dniem 11 stycznia 1998 r., lecz po upływie okresu urlopu bez-

płatnego powód miał być zatrudniony w strukturach Wojewódzkiego Inspektoratu

Weterynarii w O. Z dniem 31 grudnia 1998 r. powód rozwiązał umowę o pracę z Mi-

nisterstwem Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, o czym uprzedził pozwany In-

spektorat. Zresztą tenże Inspektorat w dniu 24 listopada 1998 r. zawiadomił powoda,

że od dnia 1 stycznia 1999 r. powód staje się jego pracownikiem. W dniu 5 stycznia

1999 r. strony zawarły umowę o pracę na czas określony do dnia 30 czerwca 1999 r.,

po czym pozwany wydał powodowi świadectwo pracy stwierdzające zatrudnienie od

1 stycznia do 30 czerwca 1999 r. W dniu 15 czerwca 1999 r. powód zawarł umowę

zlecenia na wykonywanie badania zwierząt rzeźnych i mięsa z Powiatowym Zakła-

dem Weterynarii w P. W dniu 15 czerwca 1998 r. powód nabył prawo do nagrody

jubileuszowej za 30 lat pracy. Jej wysokość wynosi 4.030,50 zł.

W świetle przedstawionych ustaleń Sąd Rejonowy uznał, że powództwo jest

zasadne zarówno w części dotyczącej nagrody jubileuszowej, jak i odprawy pienięż-

nej. Łączna wysokość roszczenia powoda wynosi 12.091,50 zł. Sąd Rejonowy przy-

jął, że powołanie powoda od dnia 14 czerwca 1978 r. na stanowisko Wojewódzkiego

Lekarza Weterynarii oraz od dnia 15 czerwca 1978 r. na stanowisko dyrektora Woje-

wódzkiego Zakładu Weterynarii nie zniweczyło umowy o pracę zawartej dnia 1

czerwca 1975 r. na czas nie określony. Poza tym w porozumieniu z dnia 5 stycznia

1998 r. dotyczącym urlopu bezpłatnego Wojewoda O. zapewnił powoda o możliwości

powrotu do pracy w strukturach Wojewódzkiego Inspektoratu Weterynarii w O. Zatem

w okresie urlopu bezpłatnego powód był nadal pracownikiem pozwanego, a wzajem-

ne prawa i obowiązki stron uległy jedynie zawieszeniu. Tym samym zawarcie dnia 5

stycznia 1998 r. umowy terminowej - na miejsce umowy bezterminowej - było niedo-

puszczalne i nie mogło wywołać skutków prawnych. W konsekwencji więc należało

traktować powoda jako pracownika, któremu pracodawca w terminie do dnia 15

3

czerwca 1998 r. nie zaproponował nowych warunków pracy i płacy, stosownie do art.

58 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy

reformujące administrację publiczną. Oznacza to, że zgodnie z art. 58 ust. 5 pkt 2 tej

ustawy powodowi przysługuje odprawa pieniężna, o której stanowi art. 8 ustawy z

dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, gdyż ponadto w pierwszej

połowie 1998 r. nie prowadził (i nadal nie prowadzi) działalności gospodarczej. Zda-

niem Sądu Rejonowego, pozwany Inspektorat był legitymowany biernie co do oby-

dwu roszczeń, gdyż w razie urlopu bezpłatnego pracownika udzielonego mu w celu

wykonywania pracy u innego pracodawcy, okres zatrudnienia u tego pracodawcy

wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze (art. 174

KP). Wprawdzie pozwany Inspektorat podnosił zarzut, że to nie on zawierał dnia 5

stycznia 1998 r. porozumienie w sprawie urlopowania powoda, lecz Wojewoda O.,

jednak Sąd Rejonowy uznał ten zarzut za nieskuteczny z tego względu, że w stosun-

ku pracy opartym na powołaniu czynności władcze wykonuje organ nadrzędny, w

tym wypadku Wojewoda O.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu na skutek

apelacji strony pozwanej wyrokiem z dnia 30 maca 2000 r. zmienił zaskarżony wyrok

w ten sposób, że zasądzoną na rzecz powoda kwotę 12.061,00 zł, obejmującą na-

grodę jubileuszową i odprawę pieniężną, obniżył do wysokości 8.061,00 zł, stanowią-

cej odprawę pieniężną.

Sąd Okręgowy podzielił pogląd wyrażony w zaskarżonym wyroku co do tego,

że w okresie od 12 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 1998 r. stosunek pracy łączący

strony był zawieszony, zaś powód świadczył pracę na rzecz innego pracodawcy, tj.

Ministerstwa Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej. Od tego też pracodawcy powi-

nien żądać nagrody jubileuszowej za 30 lat pracy. Wprawdzie prawo pracy zna wy-

jątki od powyższej zasady, ale zostały one wyraźnie przewidziane w przepisach

prawa. Jeden z nich dotyczy np. pracownika skierowanego do pracy za granicą, któ-

rego staż pracy uprawniający do nagrody jubileuszowej upłynął podczas świadczenia

tam pracy i wobec którego zobowiązanym do wypłacenia nagrody jubileuszowej jest

macierzysty zakład pracy, a nie jednostka zatrudniająca za granicą. Zatem w przed-

miotowej sprawie zobowiązane do wypłacenia powodowi nagrody jubileuszowej za

30 lat pracy było Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, nie zaś pozwa-

ny Inspektorat. Powyższa okoliczność spowodowała zmianę zaskarżonego apelacją

4

wyroku przez oddalenie powództwa o zapłatę kwoty 4.030,50 zł. Zmiana ta znalazła

formalny wyraz w słowach: „kwotę 12.091,50 zł zastępuje kwotą 8.061,00 zł, a dalej

idące powództwo oddala i apelację oddala”.

Gdy chodzi o odprawę pieniężną, Sąd Okręgowy uznał za chybione zarzuty

skarżącego zmierzające do wykazania, że powód nie spełniał warunków ustawowych

do przyznania mu wymienionego świadczenia. Przede wszystkim Sąd drugiej instan-

cji podzielił pogląd Sądu Rejonowego w kwestii znaczenia porozumienia z dnia 5

stycznia 1998 r. i przyjął, że należało je traktować jako porozumienie zmieniające

warunki świadczenia pracy, które obejmowało zarówno element udzielenia urlopu

bezpłatnego, jak i kontynuowania stosunku pracy po upływie tego urlopu. Skoro za-

tem po urlopie bezpłatnym stawał się aktualny bezterminowy stosunek pracy istnieją-

cy przed tym urlopem, to zawarcie na ten sam czas umowy terminowej było niedo-

puszczalne. Wobec tego - zdaniem Sądu Okręgowego - słuszne było stanowisko

Sądu Rejonowego, według którego stosunek pracy powoda wygasł w dniu 30

czerwca 1999 r. stosownie do art. 58 ust. 1 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy

reformujące administrację publiczną. Tym samym zasadne było roszczenie powoda

o wypłacenie mu odprawy pieniężnej. Prawa do tej odprawy nie wyłączył art. 8 ust. 3

pkt 4 i 5 ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków

pracy, ponieważ umowa o wykonanie badania zwierząt rzeźnych nie jest prowadze-

niem działalności gospodarczej, natomiast zatrudnienie powoda przed wygaśnięciem

stosunku pracy nie było zatrudnieniem w niepełnym wymiarze.

Od powyższego wyroku wniósł kasację pozwany Inspektorat. Jej podstawę

stanowił zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 70 § 2 KP i art. 174 § 2 KP,

oraz przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 KP. Według skarżącego, skoro w myśl

art. 70 § 2 KP odwołanie ze stanowiska jest równoznaczne z rozwiązaniem stosunku

pracy w drodze wypowiedzenia, to Sąd Okręgowy nie mógł przyjąć, że po zakończe-

niu urlopu bezpłatnego i pracy w Ministerstwie Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej

będzie kontynuowany stosunek pracy istniejący przed udzieleniem urlopu bezpłatne-

go. Niezrozumiała jest przy tym rola Wojewody O. w udzieleniu powodowi urlopu

oraz jego obietnica ponownego zatrudnienia powoda w strukturach Inspekcji Wetery-

naryjnej po zakończeniu tego urlopu. Poza tym, orzekając o odprawie pieniężnej,

Sąd Okręgowy pominął okoliczność, że z uwagi na postanowienia § 2 i § 4 umowy

zawartej przez powoda z Powiatowym Lekarzem Weterynarii w P. na badanie zwie-

rząt rzeźnych i mięsa umowy tej nie można traktować jako umowy zlecenia, a to z

5

tego względu, że zleceniobiorca (tj. powód) oświadczył w niej, iż będzie się samo-

dzielnie rozliczał ze zobowiązań wobec Skarbu Państwa i Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych. Skarżący zarzucił również, że Sąd Okręgowy nie uwzględnił faktu, iż

od dnia 1 czerwca 1999 r. powód był zatrudniony na podstawie umowy o pracę, w

pełnym wymiarze czasu pracy, u innego pracodawcy.

Powołując się na przedstawione zarzuty i argumenty skarżący wniósł o uchy-

lenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Opolu do

ponownego rozpoznania bądź o oddalenie powództwa, przy czym w każdym wypad-

ku o zasądzenie należnych kosztów postępowania według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Trafny jest pogląd skarżącego, że w myśl art. 70 § 1 i § 3 KP odwołanie pra-

cownika ze stanowiska powoduje rozwiązanie stosunku pracy w sposób równo-

znaczny z wypowiedzeniem umowy o pracę bądź też w sposób równoznaczny z roz-

wiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia, gdy odwołanie nastąpiło z przyczyn

określonych w art. 52 lub art. 53 KP. Regulacja ta nie wyklucza jednak możliwości

ustalenia przez strony, że po odwołaniu pracownika ze stanowiska i po zakończeniu

stosunku pracy z powołania będą one kontynuować stosunek pracy, tyle że na innej

podstawie. Tak właśnie przyjął Sąd Okręgowy opierając się na ustaleniach Sądu

Rejonowego, z których wynikało, że mimo odwołania powoda ze stanowiska Woje-

wódzkiego Lekarza Weterynarii - Dyrektora Państwowej Inspekcji Weterynaryjnej

Wojewódzkiego Inspektoratu Weterynarii w O. wróci on do pracy „w strukturach In-

spekcji Weterynaryjnej” po upływie urlopu bezpłatnego udzielonego mu na wykony-

wanie pracy w Ministerstwie Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej. Możliwość takie-

go ukształtowania sytuacji pracownika wynika wprost z art. 71 KP, który stanowi, że

na wniosek lub za zgodą pracownika odwołanego ze stanowiska pracodawca może

nie tylko zatrudnić go w okresie wypowiedzenia przy innej pracy, odpowiedniej ze

względu na jego kwalifikacje zawodowe, ale może także po upływie okresu wypowie-

dzenia zatrudnić go na uzgodnionych warunkach pracy i płacy. Chociaż więc Sąd

Okręgowy nie powołał wymienionego przepisu, to należy uznać, że w zgodności z

jego dyspozycją przyjął, iż przed udzieleniem powodowi urlopu bezpłatnego i przed

odwołaniem go ze stanowiska strony zawarły porozumienie, w którym „wyraziły wolę

kontynuowania stosunku pracy w zmodyfikowanych nieco warunkach” po zakończe-

6

niu przez powoda urlopu bezpłatnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 maja

1997 r., I PKN 164/97, OSNAPiUS 1998 r. nr 7, poz. 213).

Z art. 71 KP wynika, że gdy po odwołaniu pracownika strony chcą pozostawać

w stosunku pracy, może to nastąpić na uzgodnionych przez nie warunkach pracy i

płacy. Należy zatem odrzucić jako błędny pogląd Sądu Rejonowego, według którego

odwołanie powoda ze stanowiska spowodowało reaktywowanie stosunku pracy

opartego na podstawie umowy o pracę zawartej dnia 1 czerwca 1975 r. Ów stosunek

pracy, którego źródłem była umowa o pracę, przestał bowiem istnieć, gdyż prze-

kształcił się w stosunek pracy oparty na powołaniu. Gdy zaś chodzi o odwołanie ze

stanowiska, to uwzględniając poglądy wyrażane w orzecznictwie Sądu Najwyższego

i w piśmiennictwie należy stwierdzić, że oświadczenie o odwołaniu może spowodo-

wać definitywne ustanie stosunku pracy, ale może też - w zależności od zamiaru or-

ganu odwołującego - spowodować utratę stanowiska przez pracownika przy jedno-

czesnej zgodnej woli stron utrzymania między nimi stosunku pracy. W takiej sytuacji

konieczne jest jednak - jak stanowi art. 71 KP - uzgodnienie przez strony warunków

pracy i płacy. O ile więc nie wzbudza zastrzeżeń w związku z dokonanymi ustale-

niami pogląd Sądu Okręgowego, że strony mogły postanowić, iż po odwołaniu ze

stanowiska i zakończeniu urlopu bezpłatnego powód będzie nadal zatrudniony w po-

zwanym Inspektoracie, o tyle nietrafne jest zapatrywanie tego Sądu - bez dokony-

wania jakichkolwiek ustaleń co do warunków przyszłego zatrudnienia - że niedo-

puszczalne było zawarcie w dniu 5 stycznia 1999 r. umowy o pracę na czas określo-

ny, a to tylko dlatego, że jakoby „aktualny był wciąż poprzedni stosunek pracy”. W

świetle przedstawionych uwag należało zatem uznać, że zaskarżony wyrok został

wydany z naruszeniem przytoczonych wyżej przepisów.

Słuszny okazał się również zarzut strony pozwanej, że nie dość wszechstron-

ne rozważenie zebranego w sprawie materiału (art. 233 § 1 KPC) doprowadziło do

wydania przez Sąd Okręgowy wyroku z naruszeniem art. 8 ust. 3 pkt 4 i 5 ustawy z

dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Z art. 8 ust. 3 pkt 4 ustawy wynika, że

odprawa pieniężna nie przysługuje między innymi pracownikowi zatrudnionemu w

innym zakładzie pracy w pełnym wymiarze czasu pracy lub w kilku zakładach pracy

łącznie w pełnym wymiarze czasu pracy. Z oświadczenia powoda złożonego na roz-

prawie dnia 15 grudnia 1999 r. w postępowaniu pierwszoinstancyjnym wynikało, że

7

dnia 1 czerwca 1999 r. został zatrudniony w Zakładach Farmaceutycznych „P.” w

G.M. na podstawie umowy o pracę na czas określony, w pełnym wymiarze czasu

pracy. Sąd Rejonowy nie zwrócił jednak uwagi na powyższe oświadczenie i nie

uwzględnił go przy ustaleniu stanu faktycznego. Tak samo postąpił Sąd Okręgowy.

Poza tym Sąd Rejonowy ustalił, że w pierwszym półroczu 1999 r., a także później,

powód nie prowadził działalności gospodarczej na własny rachunek, zatem nie ist-

niała okoliczność wyłączająca w myśl art. 8 ust. 3 pkt 5 ustawy jego prawo do odpra-

wy. Tymczasem - zdaniem skarżącego - postanowienia § 2 i § 4 złożonej do akt

sprawy umowy z dnia 15 czerwca 1999 r. z Powiatowym Lekarzem Weterynarii w P.

o wykonywanie badań zwierząt rzeźnych i mięsa w rzeźni, przewidujące, że zlece-

niobiorca będzie samodzielnie rozliczał się ze zobowiązań wobec Skarbu Państwa i

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przeczą charakterowi umowy zlecenia. Nato-

miast Sąd Okręgowy, mimo że powyższy zarzut został wyraźnie zgłoszony w apela-

cji, uznał, że umowa z Powiatowym Lekarzem Weterynarii „nie może być ze względu

na jej zakres, jak i definicję zawartą w art. 2 ustawy z dnia 23 grudnia 1989 r. o dzia-

łalności gospodarczej” uznana za działalność gospodarczą. Powyższy sposób odnie-

sienia się Sądu Okręgowego do kwestii, od której zależy rozstrzygnięcie o roszczeniu

powoda o odprawę pieniężną, należy ocenić jako powierzchowny i niewystarczający,

zwłaszcza wobec twierdzenia strony pozwanej, że także ustawa z dnia 24 kwietnia

1997 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa

oraz o inspekcji weterynaryjnej (Dz.U. z 1999 r., Nr 66, poz. 752), na podstawie któ-

rej powód zawarł umowę z Powiatowym Lekarzem Weterynarii w P., wyklucza możli-

wość zawarcia w takich sytuacjach umowy zlecenia.

Biorąc przytoczone względy pod uwagę, Sąd Najwyższy stosownie do art.

39313

§ 1 KPC uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej na rzecz powoda

kwotę 8.061,00 zł tytułem odprawy pieniężnej, a także w części orzekającej o kosz-

tach postępowania apelacyjnego, i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi drugiej

instancji do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyj-

nego.

========================================