I PKN 562/00

Wyrok z dnia 24 lipca 2001 r.

I PKN 562/00

Doręczenie zakładowej organizacji związkowej pisemnego zawiadomie-

nia o zamiarze wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę (art. 38 § 1 KP)

może nastąpić w każdy sposób przyjęty przez tę organizację i pracodawcę.

Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Katarzyna Gonera.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2001 r. sprawy z powództwa

Romana S. przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń SA - Inspektoratowi

w Ś.W. o zapłatę, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 12 maja 2000 r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił apelację powoda od

wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Środzie Wlkp. z dnia 7 stycznia 2000 r. [...]

i nie obciążył powoda kosztami postępowania apelacyjnego i kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Powód Roman S. pracował w pozwanym Powszechnym Zakładzie Ubezpie-

czeń SA Inspektorat w Ś.W. od 1974 r., przy czym od 15 lipca 1991 r. na stanowisku

naczelnika wydziału odszkodowań.

W dniu 17 września 1999 r. pracodawca zapoznał powoda z pisemnym

oświadczeniem o wypowiedzeniu umowy o pracę z zachowaniem 3 miesięcznego

okresu wypowiedzenia. W tym oświadczeniu pracodawcy przyczyny wypowiedzenia

dotyczyły: po pierwsze - określonych nieprawidłowości w pracy kierowanego przez

powoda wydziału, to jest zagubienia określonych dokumentów z akt szkodowych i

niepowiadomienia przełożonego o próbie wyłudzenia odszkodowania w sprawie, któ-

rej dokumenty zaginęły oraz przemilczenia zdarzeń, których następstwem miało być

wypłacenie nienależnego odszkodowania, co spowodowało całkowitą utratę zaufania

pracodawcy do powoda; po drugie - braku współpracy zleconej przez kierownictwo

2

Inspektoratu z naczelnikiem wydziału ubezpieczeń odnośnie do oceny ryzyka przy

zawieraniu ubezpieczeń.

Powód, odwołując się od wypowiedzenia umowy o pracę, wniósł o uznanie

tegoż wypowiedzenia za bezskuteczne i nakazanie pozwanemu dalszego zatrudnie-

nia go na dotychczasowym stanowisku do czasu rozstrzygnięcia sporu. Powód twier-

dził, że wskazane przez pracodawcę przyczyny wypowiedzenia są przyczynami nie-

prawdziwymi i podanymi wyłącznie dla potrzeb możliwości znalezienia podstawy do

rozwiązania z „powodem umowy o pracę”.

Pozwany Powszechny Zakład Ubezpieczeń SA Inspektorat w Ś.W. wniósł o

oddalenie powództwa.

Wyrokiem z dnia 7 stycznia 2000 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Środzie Wiel-

kopolskiej oddalił powództwo, a nadto zasądził od powoda na rzecz pozwanego

kwotę 500 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Przedstawione

szczegółowo w uzasadnieniu tego wyroku jego podstawy dotyczą dwóch zasadni-

czych dla rozstrzygnięcia kwestii. Po pierwsze, Sąd Pracy ustalił, że - wbrew zarzu-

tom powoda - wypowiedzenie umowy o pracę było zasadne wobec uzasadnionej -

wskazanymi w wypowiedzeniu przyczynami - całkowitej utraty zaufania pracodawcy

do powoda. Po drugie, przyjmując, że powód był członkiem branżowego NSZZ Pra-

cowników PZU S.A., Sąd Pracy wyjaśniał, czy pracodawca zachował, określony w

art. 38 KP tryb zawiadomienia organizacji związkowej. W kwestii tej Sąd Pracy usta-

lił, że wypowiedzenie umowy o pracę poprzedziło zawiadomienie o zamiarze wypo-

wiedzenia, dokonane trzykrotnie wobec przewodniczącego grupy związkowej pra-

cowników PZU SA. Zawiadomienie pracodawcy z dnia 31 sierpnia 1989 r., które

przyjął Grzegorz W. będący przewodniczącym grupy związkowej, było przez praco-

dawcę skierowane (adresowane) do NSZZ Pracowników Oddziału Okręgowego PZU

SA w P. Mając na uwadze także to, że Grzegorz W. z racji swej funkcji w grupie

związkowej był członkiem zarządu właściwej organizacji zakładowej, do której skie-

rowane było przedmiotowe zawiadomienie, Sąd Pracy uznał, że pracodawca dokonał

zawiadomienia właściwej organizacji zakładowej stosownie do obowiązku okre-

ślonego w art. 38 KP. Wprawdzie Grzegorz W. dopiero w dniu 28 września 1999 r.

przekazał to zawiadomienie Edmundowi K. będącemu przewodniczącym NSZZ Pra-

cowników PZU SA przy Oddziale Okręgowym w P., jednakże to opóźnienie nastąpiło

z przyczyn wewnątrzzwiązkowych i niezależnych od pracodawcy. W tym kontekście

Sąd Pracy miał na uwadze także zeznania świadka Edmunda K., który zeznał, że

3

zawiadomienie przewodniczącego grupy związkowej traktowane jest przez Związek

jako równoznaczne z zawiadomieniem Związku. W tym kontekście Sąd Pracy uznał

po pierwsze, że właściwa związkowa organizacja zakładowa została zawiadomiona

na skutek przyjęcia zawiadomienia z dnia 31 sierpnia 1999 r., po drugie, że bezsku-

teczny upływ terminu 5 dni od otrzymania tego zawiadomienia oznacza, iż zakładowa

organizacja związkowa nie skorzystała ze swego uprawnienia do wyrażenia zastrze-

żeń (art. 38 § 2 KP) oraz po trzecie, że wypowiedzenie umowy o pracę powodowi z

dniem 17 września 1999 r. respektuje uprawnienia związku zawodowego.

Od powyższego wyroku Sądu Pracy powód wniósł apelację, zarzucając naru-

szenie art. 30 KP na skutek ustalenia, że prawdziwe i zasadne były przyczyny wypo-

wiedzenia powodowi umowy o pracę oraz naruszenie art. 38 KP przez nieprawidłowe

zawiadomienie Zarządu NSZZ Pracowników PZU SA przy Oddziale Okręgowym w P.

o zamiarze wypowiedzenia powodowi umowy o pracę. Ponadto, zarzucając

„sprzeczność ustaleń sądu z zebranym w sprawie materiałem”, apelujący wniósł o

zmianę zaskarżonego wyroku i przywrócenie go do pracy, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponowne-

go rozpatrzenia z zasądzeniem od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępo-

wania.

Po rozpoznaniu apelacji powoda Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 12 maja 2000 r. zmienił zaskarżony wyrok

w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powoda 12.472 zł z odsetkami

ustawowymi od dnia 1 stycznia 2000 r., dalej idącą apelację oddalił i nie obciążył po-

zwanego kosztami procesu. Zawarte w powyższym wyroku rozstrzygnięcie co do

istoty sprawy stanowi konsekwencję podzielenia apelacji w zakresie jej zarzutu doty-

czącego art. 38 KP. W tej kwestii wyrok Sądu Okręgowego wyraża następującą

ocenę. W świetle zebranego materiału dowodowego, w szczególności zeznań świad-

ków Grzegorza W. i Edmunda K., załączonego do aktu statutu NSZZ Pracowników

PZU SA przy Oddziale Okręgowym w P. oraz prawidłowych ustaleń Sądu Rejono-

wego za zakładową organizację związkową w rozumieniu art. 38 KP może być

uznany wyłącznie NSZZ Pracowników PZU SA przy Oddziale Okręgowym w P. Na-

tomiast grupa związkowa działająca w ramach Inspektoratu w Ś.W. ani też jej prze-

wodniczący nie byli podmiotem, z którym pracodawca był obowiązany konsultować

indywidualne decyzje dotyczące stosunku pracy. Jakkolwiek pozwany podjął wysiłki,

aby z obowiązku tego się wywiązać, to wobec skierowania pism do niewłaściwego

4

podmiotu, działania te muszą być uznane za prawnie bezskuteczne. Brak też pod-

staw do przyjęcia, że złożenie oświadczenia woli przewodniczącemu koła związko-

wego czyniło dalsze postępowanie sprawą wyłącznie wewnątrzzwiązkową, skoro nic

nie przemawia za tym, że był to podmiot upoważniony do odbierania korespondencji

w imieniu zakładowej organizacji związkowej. Nawet jednak w takim przypadku na-

leżało się upewnić, czy oświadczenie zostało właściwie i terminowo przekazane. Nie

można zatem zgodzić się z poglądem Sądu pierwszej instancji, iż niezawiadomienie

w terminie zakładowej organizacji związkowej było uchybieniem niezawinionym przez

pracodawcę, skoro to on niewłaściwie skierował pismo dotyczące powoda. Skoro

powodowi wypowiedziano umowę o pracę w dniu 17 września 1999 r., a reprezen-

tująca go zakładowa organizacja związkowa, to jest NSZZ Pracowników PZU SA

przy Oddziale Okręgowym w P., została o tym zawiadomiona dopiero w dniu 28

września 1999 r., to naruszona została zasada uprzedniości zawiadomienia związku

zawodowego, a tym samym wypowiedzenie dokonane zostało bez zachowania wa-

runków formalnych wynikających z art. 38 KP.

Za całkowicie chybione uznał natomiast Sąd Okręgowy pozostałe zarzuty

apelacyjne dotyczące rzekomej bezpodstawności i niezasadności wypowiedzenia.

Podzielając w tym zakresie ustalenia wyroku Sądu Pracy, Sąd Okręgowy zaakcen-

tował to, że zasadniczą przyczyną wypowiedzenia powodowi umowy o pracę była

całkowita utrata zaufania do niego w związku z ujawnionymi okolicznościami ubez-

pieczenia samochodu Ford Mondeo należącego do Leszka S. Powód pracował jako

naczelnik wydziału odszkodowań pozwanego Inspektoratu PZU, a więc na stanowi-

sku szczególnego zaufania społecznego, mając wpływ na sposób, w jaki działa ins-

tytucja ubezpieczeniowa oraz jej zdolność do ujawniania nieprawidłowości, co z kolei

rzutuje nie tylko na jej kondycję rynkową, ale także wpływa na sytuację licznych

ubezpieczonych. W tym kontekście postawa powoda wzbudza poważne zastrzeże-

nia. Jakkolwiek rola, którą powód odegrał w ubezpieczeniu, a następnie w likwidacji

szkody, którą zgłosił Leszek S., jest niejasna, to jednak to, co ustalono w postępowa-

niu sądowym, w pełni uprawnia do wyprowadzenia wniosku, iż pozwany słusznie

przyjął, że nie może darzyć Romana S. dalszym zaufaniem niezbędnym do tego, aby

mógł on dłużej zajmować stanowisko naczelnika wydziału odszkodowań. Niezawia-

domienie dyrektora inspektoratu o ewidentnej próbie wyłudzenia odszkodowania o

znacznej wartości, nakłanianie Katarzyny W., aby i ona zachowała tę istotną dla

działalności pozwanego wiadomość w tajemnicy, braki w nadzorze, które doprowa-

5

dziły do utracenia dokumentacji szkodowej wraz z fotografiami oraz brak współdzia-

łania z wydziałem ubezpieczeń, czy wreszcie podjęcie działań zmierzających do li-

kwidacji szkody, przy co najmniej poważnym podejrzeniu, że szkoda powstała przed

zawarciem umowy ubezpieczeniowej, sprawiają, że pracodawca słusznie uznał, iż

dalsze zajmowanie przez powoda jego stanowiska nie leży ani w interesie PZU, ani

w interesie społecznym.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uznał, że chociaż wy-

powiedzenie powodowi umowy o pracę było zasadne, to jednak ze względu na naru-

szenie art. 38 KP, na podstawie art. 386 § 1 KPC w związku z art. 45 § 1 i 2 KP,

zmienił zaskarżony wyrok i zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 12.472 zł

odpowiadającą trzymiesięcznemu wynagrodzeniu powoda z tytułu odszkodowania.

Jeżeli bowiem wypowiedzenie było zasadne, a pracodawca uchybił jedynie przepi-

som regulującym samą formę wypowiedzenia, to przywrócenie powoda do pracy nie

było celowe.

Powyższy wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w Poznaniu w jego części zmieniającej wyrok Sądu Rejonowego został zaskarżony

kasacją pozwanego, zarzucającą naruszenie art. 38 § 1 KP przez bezpodstawne

ustalenie, że pozwany o zamiarze wypowiedzenia powodowi umowy o pracę nie za-

wiadomił zakładowej organizacji związkowej. Na tej podstawie wnoszący kasację

żądał „uchylenia i zmiany zaskarżonego wyroku w punkcie 1 poprzez oddalenie po-

wództwa w całości” i zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 38 § 1 KP kierownik zakładu pracy powinien o zamiarze wy-

powiedzenia pracownikowi umowy o pracę zawartej na czas nie określony zawiado-

mić na piśmie zakładową organizację związkową, podając przyczynę uzasadniającą

rozwiązanie umowy. Wynikające z rozpatrywanej kasacji zagadnienie dotyczy zasto-

sowania powołanego przepisu do okoliczności faktycznych, które zostały ustalone już

w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. Należy zauważyć, że Sąd Okrę-

gowy przyjął za podstawę swej oceny fakty wyjaśnione przed Sądem Pracy oraz te

same założenia interpretacyjne art. 38 § 1 KP, w szczególności, że w przepisie tym

chodzi o to, ażeby zawiadomienie właściwej organizacji związkowej poprzedzało do-

konanie wypowiedzenia umowy o pracę oraz że w danym wypadku właściwą zakła-

6

dową organizację związkową, w rozumieniu tego przepisu, stanowił NSZZ Pracowni-

ków PZU SA przy Oddziale Okręgowym w P. Te ostatnie kwestie nie były zresztą

między stronami sporne i było oczywiste, iż utworzona u pozwanego pracodawcy

grupa związkowa, której przewodniczącym był Grzegorz W., nie jest zakładową or-

ganizacją związkową.

Powstało zagadnienie, czy przepis art. 38 § 1 KP został prawidłowo zastoso-

wany do ustalonego stanu faktycznego. Chodziło o to, czy o zamiarze wypowiedze-

nia powodowi umowy o pracę pracodawca zawiadomił NSZZ Pracowników PZU SA

przy Oddziale Okręgowym w P. Przyjmując w tym zakresie odmienną ocenę, niż wy-

rażona w wyroku Sądu Pracy, Sąd Okręgowy skoncentrował uwagę na okoliczno-

ściach doręczenia pisma pracodawcy o zamiarze wypowiedzenia powodowi umowy

o pracę. Według zaskarżonego wyroku, skoro pismo to we właściwym terminie zo-

stało doręczone przewodniczącemu grupy związkowej i nie doszło do NSZZ Pracow-

ników PZU SA przy Oddziale Okręgowym w P., to znaczy to, że pracodawca nie wy-

konał obowiązku zawiadomienia zakładowej organizacji związkowej. Przedstawione

wnioskowanie, jak to zasadnie zarzucono w kasacji, jest błędne. Opiera się ono bo-

wiem na ocenie faktu, z którego nie można było wnioskować o tym, czy pracodawca

doręczył przedmiotowe pismo właściwej zakładowej organizacji związkowej. Sąd

Okręgowy miałby rację, gdyby pracodawca skierował to pismo do przewodniczącego

grupy związkowej, błędnie traktując go jako adresata konsultacji wypowiedzenia

umowy o pracę. Tymczasem w świetle niezakwestionowanych, także przez Sąd

Okręgowy, ustaleń Sądu Pracy pismo pracodawcy z dnia 31 sierpnia 1999 r. miało

właściwego adresata. Pismo to skierowane do NSZZ Pracowników Oddziału Okrę-

gowego PZU SA w P. przyjął od pracodawcy przewodniczący grupy związkowej dla-

tego, że pracodawca traktował go jako osobę do tego upoważnioną. Upoważnienie

przewodniczącego grupy związkowej do przyjmowania pism pracodawcy kierowa-

nych do zakładowej organizacji związkowej stanowiło standardową praktykę i odpo-

wiadało statutowej pozycji przewodniczącego grupy związkowej. Wynika to z ustaleń

dokonanych przez Sąd Pracy na podstawie w szczególności zeznań, przesłuchanych

w charakterze świadków, przewodniczącego Zarządu NSZZ Pracowników Oddziału

Okręgowego PZU SA w P. oraz przewodniczącego grupy związkowej, a także statutu

związku. Jeżeli zatem w świetle ustalonych okoliczności, zarówno pracodawca, jak i

zakładowa organizacja związkowa zgodnie przyjmowali, iż doręczenie zawiadomie-

nia konsultacyjnego, o którym mowa w art. 38 § 1 KP, do rąk przewodniczącego

7

grupy związkowej traktowane jest jako „równoznaczne” z zawiadomieniem Związku,

to przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wątpliwości co do tego, czy

przewodniczący grupy związkowej dysponował odpowiednim upoważnieniem - po-

zbawione są podstaw. Z kolei wyjaśnienie takiej sytuacji faktycznej, iż o zamiarze

wypowiedzenia powodowi umowy o pracę, pracodawca zawiadomił na piśmie repre-

zentującą powoda zakładową organizację związkową, podając przyczynę uzasad-

niającą rozwiązanie umowy dokładnie odpowiada wymaganiom art. 38 § 1 KP, a od-

mienna ocena zaskarżonego wyroku narusza ten przepis.

Z powyższych przyczyn na podstawie art. 39315

KPC Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji wyroku.

========================================