I PKN 576/00

Wyrok z dnia 7 sierpnia 2001 r.

I PKN 576/00

Sąd pracy nie jest uprawniony do rozszerzenia zakresu stosowania

przepisów wprowadzających płatne urlopy dodatkowe.

Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jadwiga

Skibińska-Adamowicz, Andrzej Kijowski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2001 r. sprawy z powództwa

Wandy T. i innych przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcyjno-Handlowemu „B.” w W. -

Mariuszowi Z. o ustalenie, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okrę-

gowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 28 marca 2000

r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że zmienił wyrok Sądu Rejono-

wego-Sądu Pracy dla Wrocławia-Śródmieścia z dnia 30 września 1999 r. [...] i oddalił

powództwa, nie obciążając powódek kosztami postępowania.

U z a s a d n i e n i e

Powódki: Wanda T., Helena T., Marianna W., Danuta S., Halina D., Renata R. i

Krystyna R. wniosły pozew przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcyjno-Handlowemu

„B.” Mariusza Z. w W. o ustalenie uprawnień do urlopu dodatkowego z tytułu zatrud-

nienia w warunkach zagrożenia gruźlicą.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy dla Wrocławia Śródmieścia we Wrocławiu wyrokiem

z dnia 30 września 1999 r. [...] ustalił, że powódkom przysługuje płatny urlop dodat-

kowy w wymiarze 12 dni roboczych w każdym roku kalendarzowym. Rozstrzygnięcie

Sąd Rejonowy oparł na następujących ustaleniach faktycznych. Powódki do dnia 1

sierpnia 1998 r. były zatrudnione w [...] Centrum Gruźlicy i Chorób Płuc w W. i przy-

sługiwał im płatny urlop dodatkowy w wymiarze 12 dni roboczych w każdym roku ka-

lendarzowym. Z dniem 1 sierpnia 1998 r. rozwiązano z powódkami umowy o pracę

za porozumieniem stron i strona pozwana pozbawiła je prawa do urlopu dodatkowe-

2

go. Powódki zawarły ze stroną pozwaną nowe umowy o pracę na czas nie określony.

W ramach tych umów nadal wykonują pracę w tych samych warunkach zagrożenia

gruźlicą oraz na tych samych stanowiskach. Pracownicy innych firm wykonujących

prace w [...] Centrum Gruźlicy i Chorób Płuc w W. otrzymują płatny urlop dodatkowy

w wymiarze 12 dni roboczych w każdym roku kalendarzowym. Sąd Rejonowy do-

szedł do wniosku, że powództwo jest uzasadnione. Zgodnie z § 1 rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 16 maja 1989 r. w sprawie dodatkowych urlopów dla pracow-

ników zatrudnionych w warunkach zagrożenia gruźlicą (Dz.U. Nr 33, poz. 177) pra-

cownikom zatrudnionym na czas nie określony w zakładach pracy lub jednostkach

organizacyjnych wymienionych w załączniku do rozporządzenia przysługuje po prze-

pracowaniu jednego roku urlop dodatkowy w wymiarze 12 dni roboczych w każdym

roku kalendarzowym. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, o przysługiwaniu prawa do

dodatkowego urlopu decyduje wykonywanie pracy w tych samych warunkach, to jest

w tym samym szpitalu, w którym występuje zagrożenie gruźlicą. Zmiana podmiotu

zatrudniającego z państwowego na prywatny nie może być podstawą pozbawienia

prawa do urlopu dodatkowego.

Wyrokiem z dnia 28 marca 2000 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych we Wrocławiu zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten spo-

sób, że ustalił, iż powódkom dodatkowy urlop przysługuje za lata 1998-1999 oraz

oddalił powództwo w pozostałej części. Sąd Okręgowy uzupełnił postępowanie do-

wodowe o dowód z regulaminu wynagradzania pracowników strony pozwanej, obo-

wiązującego od dnia 1 września 1996 r. oraz z regulaminu pracy. Na ich podstawie

Sąd ustalił, iż w tych regulaminach nie wprowadzono dodatkowych urlopów dla pra-

cowników zatrudnionych w warunkach zagrożenia gruźlicą. Sąd Okręgowy zważył,

że zarzut naruszenia prawa materialnego polegający na błędnej wykładni rozporzą-

dzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 1989 r. w sprawie dodatkowych urlopów dla

pracowników zatrudnionych w warunkach zagrożenia gruźlicą nie jest trafny. Sąd

Rejonowy poczynił prawidłowe ustalenia i w zakresie zastosowania do strony pozwa-

nej przepisów tego rozporządzenia jego stanowisko nie nasuwa zastrzeżeń. Sąd

Okręgowy nie podzielił jednak poglądu, iż powódki mają prawo do korzystania z do-

datkowego urlopu w każdym roku kalendarzowym bezterminowo, dopóki będą za-

trudnione w warunkach zagrożenia gruźlicą. Uszło bowiem uwadze Sądu Rejonowe-

go, iż rozporządzenie w sprawie dodatkowych urlopów zostało wydane na podstawie

art. 160 KP, który został skreślony na mocy ustawy z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie

3

ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 24, poz. 110 ze

zm.). Na mocy art. 22 ustawy o zmianie Kodeksu pracy, przepisy wykonawcze wyda-

ne na podstawie art. 160 KP przed dniem wejścia w życie przepisów działu siódmego

Kodeksu pracy (to jest przed dniem 1 stycznia 1997 r.), w brzmieniu ustalonym

ustawą, zachowują moc po wejściu w życie przepisów tego działu, jednak nie dłużej

niż do upływu 3 lat od dnia ich wejścia w życie, chyba że wcześniej ustaną warunki

uzasadniające korzystanie z płatnych urlopów dodatkowych przez pracowników do-

tychczas nimi objętych. Skreślenie art. 160 KP było spowodowane innym uregulowa-

niem trybu i zasad wprowadzania płatnych urlopów dodatkowych z tytułu pracy

szczególnie uciążliwej lub wykonywanej w warunkach szczególnie szkodliwych dla

zdrowia oraz przeniesieniem zasad udzielania tych urlopów i ich wymiaru do ustale-

nia w drodze układowej. Jednocześnie w celu przejścia na nowy tryb wprowadzania

urlopów dodatkowych dla pracowników korzystających obecnie z takich urlopów na

podstawie przepisów wydanych na mocy dotychczasowego upoważnienia zawartego

w art. 160 KP przewidziano utrzymanie w mocy tych przepisów do czasu nowego

uregulowania w układach zbiorowych pracy, jednak nie dłużej niż do upływu 3 lat od

dnia wejścia w życie zmiany Kodeksu. Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, iż skoro u

strony pozwanej na drodze układowej nie ustalono zasad wprowadzenia urlopu do-

datkowego, to do sytuacji prawnej powódek należy stosować zasady określone w art.

22 ustawy z dnia 2 lutego 1996 r. oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 16 maja 1989 r. Jednakże przepisy działu siódmego Kodeksu pracy weszły w

życie od dnia 1 stycznia 1997 r. Powódki miały więc prawo do dodatkowego urlopu w

okresie 3 lat od dnia wejścia w życie tych przepisów, a więc za lata 1997-1999.

Kasację od tego wyroku wniosła strona pozwana, która zarzuciła naruszenie

prawa materialnego przez błędną wykładnię § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 16 maja 1989 r. w sprawie dodatkowych urlopów dla pracowników zatrudnio-

nych w warunkach zagrożenia gruźlicą i przyjęcie, że o prawie do urlopu dodatkowe-

go decydują warunki i rodzaj wykonywanej pracy, niezależnie od tego, czy praco-

dawca jest wymieniony w tym przepisie. W uzasadnieniu kasacji strona pozwana

wywiodła w szczególności, że dla uzyskania prawa do dodatkowego urlopu niezbęd-

ne jest zatrudnienie u pracodawcy wymienionego w załączniku do rozporządzenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4

Zgodnie z art. 160 KP (w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z

dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych

ustaw, Dz.U. Nr 24, poz. 110 ze zm.) Rada Ministrów po porozumieniu z ogólnokra-

jową organizacją międzyzwiązkową mogła w drodze rozporządzenia wprowadzić dla

poszczególnych grup pracowników płatne urlopy dodatkowe, gdy było to uzasadnio-

ne ze względu na pracę szczególnie uciążliwą albo wykonywaną w warunkach szko-

dliwych dla zdrowia. Na podstawie tego upoważnienia zostało wydane rozporządze-

nie Rady Ministrów z dnia 16 maja 1989 r. w sprawie dodatkowych urlopów dla pra-

cowników zatrudnionych w warunkach zagrożenia gruźlicą (Dz.U. Nr 33, poz. 177),

które w § 1 stanowiło, że pracownikom zatrudnionym na czas nie określony w za-

kładach pracy lub jednostkach organizacyjnych zakładów pracy, wymienionych w

załączniku do rozporządzenia, przysługiwał, po przepracowaniu jednego roku, płatny

urlop dodatkowy w wymiarze 12 dni roboczych w każdym roku kalendarzowym, ze

względu na pracę wykonywaną w warunkach szkodliwych dla zdrowia. Treść tego

przepisu jednoznacznie ograniczała zakres jego stosowania tylko do pracodawców

wymienionych w załączniku do rozporządzenia. Inaczej mówiąc, prawo do tego

urlopu nie powstawało z tytułu zatrudnienia u pracodawców nie wymienionych w za-

łączniku do rozporządzenia. O nabyciu prawa do dodatkowego urlopu nie decydo-

wało więc tylko zatrudnienie w określonych warunkach, ale także u konkretnie wska-

zanych pracodawców. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przepisy przyznają-

ce prawo do dodatkowych urlopów muszą być interpretowane ściśle i niedopuszczal-

na jest ich wykładnia rozszerzająca. Wskazać tu można wyrok z dnia 7 czerwca 1977

r., I PR 33/77 (nie publikowany) dotyczący właśnie dodatkowego urlopu z tytułu pracy

w warunkach zagrożenia gruźlicą, według którego przepisy rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 11 sierpnia 1970 r. i zarządzenia Ministerstwa Zdrowia i Opieki

Społecznej oraz Komunikacji z dnia 31 grudnia 1970 r. w sprawie ustalenia wykazu

komórek organizacyjnych, których pracownicy są uprawnieni do dodatkowego urlopu

ze względu na zagrożenie gruźlicą (M.P. z 1971 r. Nr 3, poz. 21) wyczerpująco wy-

mieniają grupy pracowników, którym dodatkowo urlopy należą się. Przepisy te prze-

sądzają o zasięgu ich stosowania oraz o tym, kiedy stopień zagrożenia gruźlicą z

uwagi na warunki pracy w jakich pracownicy są stale zatrudnieni, jest tak znaczny, że

wymaga uzupełniającego zabezpieczenia zdrowia pracownika przez przyznanie mu

prawa do dodatkowego płatnego urlopu wypoczynkowego. Nie mieści się w upraw-

nieniach sądu rozciągnięcie uprawnienia do dodatkowego urlopu na grupę pracowni-

5

ków nie wymienionych w odnośnych przepisach. Podobną wykładnię przedstawił Sąd

Najwyższy w uchwale z dnia 28 listopada 1966 r., III PO 52/65 (OSNCP 1967 r. z. 3,

poz. 48), zgodnie z którą dodatkowe płatne urlopy, ze względu na rodzaj wykonywa-

nej pracy albo na warunki szczególnie uciążliwe lub szkodliwe dla zdrowia, przysłu-

gują jedynie pracownikom należącym do poszczególnych grup pracowniczych okre-

ślonych przez przepisy wykonawcze do art. 10 ustawy o urlopach dla pracowników

zatrudnionych w przemyśle i handlu. W jej uzasadnieniu stwierdzono między innymi,

że przepisy o urlopach dodatkowych mają charakter nie zezwalający na interpretację

rozszerzającą. Wyliczenie zakładów pracy i stanowisk roboczych jest wyliczeniem

wyczerpującym. Sądy nie mają podstaw do rozciągania tych przepisów na stanowi-

ska nie wymienione w aktach prawnych będących aktami wykonawczymi do przepi-

sów ustawowych. Ścisłe i wyczerpujące normatywne ustalenie stanowisk roboczych

uprawniających do krótszego czasu pracy i urlopów dodatkowych powoduje bez-

przedmiotowość ustaleń co do tego, czy pracownik zajmujący stanowisko nie wymie-

nione w wykazie pracował w tych samych warunkach, w których pracowali inni człon-

kowie załogi pracowniczej.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela taką wy-

kładnię. Oznacza ona, że powódkom nie przysługuje prawo do dodatkowego urlopu,

gdyż pracodawca, u którego są zatrudnione, nie był wymieniony w załączniku do

rozporządzenia. Bez znaczenia są warunki, w których powódki świadczyły pracę.

Podkreślić należy, że powódki nie przeszły do nowego pracodawcy na podstawie art.

231

KP, nie można więc mówić o zachowaniu uprawnień pracowniczych wynikają-

cych z zatrudnienia u poprzedniego pracodawcy.

Z tych względów należało zmienić zaskarżony wyrok na podstawie art. 39315

§

1 KPC i zmieniając wyrok Sądu pierwszej instancji powództwo oddalić. O kosztach

postępowania za wszystkie instancje orzeczono na podstawie art. 102 KPC.

========================================