I PKN 571/00

Wyrok z dnia 20 sierpnia 2001 r.

I PKN 571/00

Dokonanie przez sąd ustaleń faktycznych w oparciu o dowody, które nie

zostały w formalny sposób dopuszczone i przeprowadzone na rozprawie, naru-

sza ogólne reguły postępowania dowodowego w zakresie bezpośredniości,

jawności, równości stron i kontradyktoryjności.

Przewodniczący SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Józef Iwulski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2001 r. sprawy z po-

wództwa Adama D. przeciwko Bankowi [...] Spółce Akcyjnej-Oddziałowi w R. o uzna-

nie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne, na skutek kasacji powoda i

strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych w Radomiu z dnia 18 kwietnia 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację powoda;

uwzględniając kasację strony pozwanej u c h y l i ł zaskarżony wyrok i prze-

kazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ra-

domiu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasa-

cyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Radomiu wyrokiem z 28 grudnia 1999 r. uznał za

bezskuteczne wypowiedzenie umowy o pracę dokonane w stosunku do powoda

Adama D. przez pozwany Bank [...] S.A. Oddział w R. w dniu 29 października 1999 r.

Sąd Rejonowy ustalił, że powód był zatrudniony w pozwanym Banku od 1 lis-

topada 1979 r. Od 11 czerwca 1995 r. zajmował stanowisko naczelnika Wydziału

Kasowo-Skarbcowego i Obrotu Oszczędnościowego w Oddziale w R. W trakcie za-

trudnienia był kilkakrotnie awansowany, nagradzany nagrodami pieniężnymi oraz

odznaczany. Nie był członkiem związku zawodowego ani nie zwracał się do związku

2

o ochronę swoich praw pracowniczych. W powierzonym mu Wydziale Kasowo-

Skarbcowym przeprowadzone zostały w 1999 r. kontrole wewnętrzne, które doty-

czyły między innymi kształtowania się procentowych wskaźników nadwyżki kasowej

w stosunku do zadeklarowanego maksymalnego limitu zapasu kasowego w okresie I

kwartału 1999 r. oraz prawidłowości odprowadzania nadwyżki zagranicznych znaków

pieniężnych. W pracy Wydziału kierowanego przez powoda stwierdzono wówczas

usterki natury merytorycznej i organizacyjnej. W dniu 29 października 1999 r. powód

otrzymał od pracodawcy pismo zawiadamiające o rozwiązaniu z nim umowy o pracę

za wypowiedzeniem ze skutkiem na 31 stycznia 2000 r., z jednoczesnym zwolnie-

niem go z obowiązku świadczenia pracy w okresie trzymiesięcznego wypowiedzenia.

Jako przyczynę wypowiedzenia pracodawca wskazał nienależyte wywiązywanie się

przez powoda z obowiązków naczelnika Wydziału Kasowo-Skarbcowego. Przed-

miotem oceny Sądu Rejonowego była podana przyczyna wypowiedzenia umowy, w

szczególności jej prawdziwość oraz ważkość uzasadniająca wypowiedzenie. Sąd

pierwszej instancji uznał, że błędny jest pogląd powoda, iż pracodawca naruszył art.

38 § 1 KP, ponieważ powód nie należał do organizacji związkowej działającej w

Banku, ani nie zwracał się do niej o obronę swoich praw pracowniczych stosownie do

art. 30 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz.

234 ze zm.). Oceniając wskazaną przyczynę wypowiedzenia, Sąd Rejonowy uznał,

że jest ona zbyt ogólnikowa i lakoniczna; powołał się przy tym na uchwałę pełnego

składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 27 czerwca 1985

r., III PZP 10/85 (OSNCP 1985 z. 11, poz. 102), zgodnie z którą przyczyna wypowie-

dzenia powinna być prawdziwa i konkretna. Dla oceny konkretności przyczyny wy-

powiedzenia decydujące znaczenie ma jej sprecyzowanie, sposób jej określenia.

Zdaniem Sądu Rejonowego nie wystarczą ogólnikowe sformułowania użyte przez

pracodawcę, takie jak „utrata zaufania do pracownika” lub „nienależyte wywiązywa-

nie się z obowiązków pracowniczych”, jeżeli nie są połączone ze wskazaniem pra-

cownikowi konkretnych okoliczności, które taki wniosek uzasadniają. Sąd ocenił, że

działania pozwanego należy uznać za wadliwe, bowiem wskazana powodowi przy-

czyna wypowiedzenia jest tej natury, iż nie można jej zweryfikować w postępowaniu

sądowym. W toku procesu pracodawca wprawdzie określił bliżej rodzaj uchybień,

jakich dopuścił się powód w pracy, ale na te uchybienia nie powołał się wprost w pi-

śmie wypowiadającym umowę o pracę. Tym samym, w opinii Sądu, wykazane przez

pozwanego okoliczności (przekroczenie limitu zapasów gotówkowych, nieprawidłowe

3

zabezpieczenie dewiz odprowadzanych do PKO, uchybienia natury organizacyjnej w

Wydziale kierowanym przez powoda) nie stanowią dowodu, że to one właśnie były

przyczyną wypowiedzenia. W ocenie Sądu Rejonowego nie jest prawdą, że na nara-

dach powód był ciągle upominany i nie odnosiło to skutku, bowiem analiza protoko-

łów z tych narad nie pozwala na taki wniosek. Powód przyznał na jednej z narad, że

przekroczono limit kasowy, lecz jego zdaniem było to spowodowane niemożnością

przewidzenia zachowań klientów oraz zamiarem zapewnienia bezpieczeństwa ich

wkładów; nadto przyznał, że nieprawidłowo odprowadzono środki dewizowe, ale to

nie on pakował pieniądze w paczki, a jedynie sprawdzał czy są prawidłowo zaplom-

bowane w workach. Sąd Rejonowy doszedł do wniosku, że skoro na naradach pro-

wadzonych przez dyrektora nie padały zarzuty odnośnie do pracy Wydziału kierowa-

nego przez powoda, to można odnieść wrażenie, iż częste kontrole w tym Wydziale

miały na celu dostarczenie argumentów do zwolnienia powoda z pracy. Przyczynę

wypowiedzenia uznał za nieprawdziwą.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Radomiu wyrokiem z

18 kwietnia 2000 r. na skutek apelacji pozwanego pracodawcy zmienił zaskarżony

wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że zasądził od pozwanego Banku [...] S.A.

Oddział w R. na rzecz powoda Adama D. kwotę 9.060,99 zł z ustawowymi odsetkami

od 18 kwietnia 2000 r. do dnia zapłaty tytułem odszkodowania za niezgodne z pra-

wem wypowiedzenie umowy o pracę. W apelacji strona pozwana zarzuciła narusze-

nie art. 45 § 1 KP i art. 30 § 4 KP przez błędną ich wykładnię oraz art. 233 § 1 KPC w

związku z przyjęciem, że wypowiedzenie umowy powodowi było nieuzasadnione, a

przyczyna nie została określona konkretnie, zaś z materiału dowodowego nie można

wywieść wniosku, iż wypowiedzenie spowodowały rzeczywiste uchybienia zarzucane

powodowi, a ponadto naruszenie art. 45 § 2 KP w wyniku jego niezastosowania,

mimo iż pozwany już w odpowiedzi na pozew podniósł, że dalsze pełnienie obowiąz-

ków przez powoda nie jest możliwe.

Uwzględniając apelację strony pozwanej Sąd Okręgowy stwierdził, że błędnie

Sąd Rejonowy ocenił, iż wypowiedzenie powodowi umowy o pracę dotknięte było

wadą, gdyż jego przyczyna nie została sprecyzowana, a ogólnikowe sformułowania

„utrata zaufania do pracownika” i „nienależyte wywiązywanie się z obowiązków” są

tej natury, że nie da się ich zweryfikować. W postępowaniu sądowym pracodawca

określił rodzaj uchybień, których dopuścił się powód, a zarzuty stawiane powodowi

zostały udowodnione. Dotyczyły one przekroczenia limitów zapasów gotówkowych,

4

nieprawidłowego zabezpieczenia dewiz odprowadzanych przez pozwany Bank do

banku PKO S.A. oraz innych uchybień natury organizacyjnej w kierowanym przez

powoda Wydziale. Powód nie kwestionował przedstawionych mu zarzutów, a jedynie

podniósł, że przekroczenie limitów było nieznaczne, co jest nieuniknione w każdym

banku i mieści się w ryzyku handlowym, natomiast za wadliwe odprowadzanie środ-

ków dewizowych do banku PKO S.A. odpowiedzialności nie ponosi, bowiem nie miał

nic wspólnego z pakowaniem gotówki do worków, a nawet nie mógł skontrolować

prawidłowości przygotowanej przesyłki z tytułu nadzoru, gdyż znajdowała się w za-

plombowanym worku. Sąd Okręgowy stwierdził, że ocena materiału dowodowego

przeprowadzona przez Sąd Rejonowy nie jest trafna. Powodowi wręczono wypowie-

dzenie umowy o pracę 29 października 1999 r., bezpośrednio po otrzymaniu przez

pracodawcę pisma centrali banku PKO S.A. w W. z 28 października 1999 r. informu-

jącego o wadliwym przekazaniu środków dewizowych przez pozwany Bank i odebra-

niu wyjaśnień od powoda co do treści tego pisma. Trudno zatem przyjąć, że przyczy-

na wypowiedzenia nie była mu znana. Powód zajmował stanowisko naczelnika Wy-

działu Kasowo-Skarbcowego i do jego obowiązków należało, zgodnie z zakresem

powierzonych mu czynności, organizowanie operacji kasowo-skarbcowych, przepro-

wadzanie szkoleń wewnętrznych podległych mu pracowników, zaznajomienie się z

przepisami instrukcji i wytycznych potrzebnych do pracy na zajmowanym stanowisku.

W tych okolicznościach jego wyjaśnienia, że nie ponosi odpowiedzialności za wadli-

we odprowadzenie środków dewizowych, są nie do przyjęcia, bo chociaż czynności

tych nie wykonywał osobiście, to nadzór i merytoryczne przygotowanie podległych

mu pracowników, w tym zapoznanie ich z obowiązującymi przepisami, ciążyły bez-

pośrednio na nim. Sąd Okręgowy stwierdził, że w art. 30 § 4 KP chodzi o to, czy

przyczyna uzasadniająca wypowiedzenie została formalnie wskazana, a nie o to, czy

rzeczywiście występowała i była wystarczająca dla uznania wypowiedzenia za uza-

sadnione. Konkretność podanej przyczyny wypowiedzenia należy analizować z

uwzględnieniem znanych pracownikowi okoliczności uściślających tę przyczynę. W

rozpoznawanej sprawie dotyczy to w szczególności uprzedniej oceny pracy powoda,

a ta wykazała nieprawidłowości, o czym powód wiedział. Przyczyną wypowiedzenia

było „nienależyte wywiązywanie się z obowiązków naczelnika Wydziału Kasowo-

Skarbcowego”, zatem jej konkretność należy oceniać w powiązaniu ze znanym po-

wodowi pismem centrali banku PKO S.A. i wyjaśnieniami złożonymi przez niego bez-

pośrednio przed wręczonym wypowiedzeniem umowy o pracę. Kontrola wewnętrzna

5

przeprowadzona w październiku 1999 r. ujawniła nieprawidłowości w zakresie od-

prowadzania nadwyżki ponad ustalony limit zagranicznych środków pieniężnych.

Fakt ten również był znany powodowi. W tych okolicznościach podana przyczyna

spełnia wymogi formalne przewidziane w art. 30 § 4 KP, była też wystarczająca do

wypowiedzenia umowy o pracę, tym bardziej, że powód zajmował samodzielne, kie-

rownicze stanowisko i od znajomości przez niego wewnętrznych przepisów obowią-

zujących w banku oraz ich praktycznego zastosowania i właściwego nadzoru nad

podległymi pracownikami uzależniona była organizacja pracy w powierzonym mu

Wydziale, a tym samym efekty finansowe pozwanego Banku. Sąd Okręgowy nie od-

dalił jednak powództwa, ponieważ w trakcie postępowania apelacyjnego zostały

ujawnione nowe okoliczności. Sąd ustalił, że 15 grudnia 1999 r. odbyło się związko-

we zebranie założycielskie pracowników Oddziału Banku [...] S.A. w R., na którym

powołano Związek Zawodowy „Solidarność”. Tymczasowa Komisja Zakładowa zo-

stała wpisana do rejestru Zarządu Regionu 25 stycznia 2000 r. pod pozycją 274, a

powód wybrany został na przewodniczącego Komisji Rewizyjnej jeszcze w okresie

wypowiedzenia, który upłynął dopiero 31 stycznia 2000 r. Zamiar rozwiązania z po-

wodem umowy o pracę nie był konsultowany ze związkiem zawodowym, brak było

również zgody zakładowej organizacji związkowej na rozwiązanie z nim umowy o

pracę. W tych okolicznościach uznać należało, że powód podlegał szczególnej

ochronie wynikającej z art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach za-

wodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.), gdyż obowiązek uzyskania zgody organi-

zacji związkowej dotyczy zarówno samego dokonania wypowiedzenia, jak i rozwią-

zania umowy o pracę w wyniku wcześniej dokonanego wypowiedzenia. Mimo tego,

że powód jako działacz związkowy podlegał ochronie przed rozwiązaniem umowy o

pracę, w ustalonym stanie faktycznym przywrócenie go do pracy na poprzednio zaj-

mowane stanowisko byłoby sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem

prawa (art. 8 KP). Powód zajmował samodzielne kierownicze stanowisko naczelnika

Wydziału Kasowo-Skarbcowego, wydziału wiodącego w Banku, w którego dyspozycji

znajdują się wszystkie środki pieniężne i od którego prawidłowego funkcjonowania

uzależnione są wyniki gospodarcze całego Banku. Na stanowisku tym wymagane są

szczególne umiejętności zarówno organizacyjne, w tym również w zakresie nadzoru

nad podległymi pracownikami, jak i merytoryczne, a także dbałość o ścisłe przestrze-

ganie ustalonych procedur bankowych, w tym wewnętrznie obowiązujących przepi-

sów. Wykazane powodowi nienależyte wykonywanie obowiązków, polegające na

6

nieprzestrzeganiu ustalonych procedur bankowych w zakresie odprowadzania środ-

ków dewizowych oraz przekraczaniu limitów zapasów gotówkowych, było sprzeczne

z interesem pracodawcy. Nie ma znaczenia stopień winy, jaki można przypisać za-

chowaniu powoda, bowiem zakaz czynienia użytku z prawa sprzecznie z jego spo-

łeczno-gospodarczym przeznaczeniem ma charakter obiektywny w tym sensie, że

art. 8 KP nie uzależnia stosowania konstrukcji nadużycia prawa podmiotowego od

istnienia winy i jej stopnia. Samo wykazanie nienależytego wykonywania przez po-

woda obowiązków naczelnika Wydziału Kasowo-Skarbcowego, w zestawieniu z ko-

niecznością dochowania szczególnej staranności na tym stanowisku, pozwala na

ocenę, że jego żądanie jest sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem

prawa. Sąd może uwzględnić roszczenie o odszkodowanie zamiast roszczenia o

uznanie bezskuteczności wypowiedzenia zgłoszonego przez pracownika objętego

ochroną przed rozwiązaniem stosunku pracy z mocy art. 32 ustawy o związkach za-

wodowych, gdy okaże się ono nieuzasadnione ze względu na jego sprzeczność ze

społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa (art. 8 KP). Podobne stanowisko

wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z 30 marca 1994 r., I PZP 40/93 (OSNCP 1994, nr

12, poz. 250) oraz w wyrokach: z 18 stycznia 1996 r., I PRN 103/95 (OSNAPiUS

1996, z. 15, poz. 210), z 12 marca 1996 r., I PRN 5/96 (OSNAPiUS 1996, z. 19, poz.

288), z 27 lutego 1997 r., I PKN 17/97 (OSNAPiUS 1997, z. 21, poz. 416), z 27 lute-

go 1997 r., I PKN 25/97 (OSNAPiUS 1997, z. 21 poz. 419). Na podstawie z art. 4771

§ 2 KPC w związku z art. 45 § 2 KP, art. 471

KP i art. 8 KP Sąd Okręgowy zasądził

na rzecz powoda odszkodowanie w wysokości odpowiadającej wynagrodzeniu za

okres trzech miesięcy równy okresowi wypowiedzenia w kwocie 9.060,99 zł z usta-

wowymi odsetkami od daty wyroku.

Kasacje od wyroku Sądu Okręgowego wniosły obie strony.

Powód oparł swoją kasację na podstawach: 1) naruszenia prawa materialne-

go, a mianowicie art. 45 § 3 KP przez niezastosowanie tego przepisu i nieuwzględ-

nienie żądania przywrócenia do pracy, mimo iż Sąd Pracy nie może nie uwzględnić

takiego żądania pracownika chronionego przepisami szczególnymi przed wypowie-

dzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę (zwłaszcza, że nie wystąpiły przesłanki z

art. 411

KP), oraz art. 31 ust. 3 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodo-

wych polegającego na oddaleniu żądania powoda o przywrócenie do pracy na po-

przednio zajmowane stanowisko, pomimo objęcia go zakazem rozwiązywania

umowy o pracę; 2) naruszenia prawa procesowego, a mianowicie art. 4771

§ 2 KPC

7

przez uznanie, że skoro pracownik dokonał wyboru jednego z alternatywnie przysłu-

gujących mu świadczeń, to Sądowi wolno, mimo że przepis prawa materialnego ja-

kim jest art. 45 § 3 KP tego zakazuje, zasądzić z urzędu inne roszczenie. Powód

wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przywrócenie go do pracy “czyli utrzyma-

nie w mocy wyroku l instancji”.

W uzasadnieniu kasacji wskazał, że Sąd Okręgowy dopuścił się rażącego na-

ruszenia prawa materialnego i procesowego. To pracownik decyduje o wyborze

przysługującego mu roszczenia: przywrócenia do pracy bądź odszkodowania. Sąd

ma prawo, w szczególnie uzasadnionych przewidzianych ustawą wypadkach, orzec

odszkodowanie zamiast przywrócenia do pracy. Spośród takiego wyboru wyłączone

są jednak pewne grupy pracowników, szczególnie prawem chronionych przed wypo-

wiedzeniem, co wynika z art. 45 § 3 KP. Do kręgu takich pracowników należy powód.

W takiej sytuacji Sąd nie miał prawa orzec inaczej niż żądał tego powód. Powód jest

długoletnim, doświadczonym i obdarzonym zaufaniem przez współpracowników fa-

chowcem w dziedzinie bankowości. Prawdziwą przyczyną wypowiedzenia mu

umowy o pracę były zmiany organizacyjne przygotowywane w Banku w okresie wrę-

czenia mu wypowiedzenia, polegające na połączeniu stanowiska naczelnika Wy-

działu Kasowo-Skarbcowego ze stanowiskiem głównego księgowego. Przyczyna ta

ujawniła się dopiero na etapie postępowania odwoławczego. Sąd Okręgowy nie do-

strzegł prawdziwej przyczyny wypowiedzenia, więc nie ustosunkował się do tych

okoliczności. Rozważania na temat rzekomego nierzetelnego wypełniania obowiąz-

ków przez powoda są w tej sytuacji chybione.

Strona pozwana oparła swoją kasację na podstawach: 1) naruszenia prawa

materialnego, a mianowicie art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach

zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.) polegającego na uznaniu, że powód

podlegał szczególnej ochronie; art. 38 KP polegającego na ustaleniu, że zamiar roz-

wiązania umowy o pracę nie był konsultowany ze związkiem zawodowym, jak rów-

nież brak było zgody związku na rozwiązanie umowy o pracę, art. 45 § 1 KP polega-

jącego na ustaleniu, że mimo uzasadnionych przyczyn wypowiedzenia umowy po-

wodowi przysługuje odszkodowanie; 2) naruszenia prawa procesowego, a mianowi-

cie art. 379 pkt 5 KPC w związku z art. 193 § 3, art. 217 § 1 i art. 316 § 2 KPC pole-

gającego na przeprowadzeniu nowych dowodów bez udziału pozwanego oraz po-

zbawieniu pozwanego prawa obrony, co miało istotny wpływ na wynik postępowania

sądowego, art. 381 KPC przez niezastosowanie tego przepisu i uwzględnienie no-

8

wych okoliczności sprawy, mimo iż znane one były powodowi w postępowaniu przed

Sądem pierwszej instancji. Strona pozwana wniosła o uchylenie zaskarżonego wyro-

ku i oddalenie powództwa.

W uzasadnieniu kasacji strona pozwana podniosła, że swoje rozstrzygnięcie

Sąd Okręgowy uzasadnił ujawnieniem nowych okoliczności faktycznych, a mianowi-

cie tym, że powód w okresie wypowiedzenia zaczął podlegać ochronie wynikającej z

ustawy o związkach zawodowych, uznał jednak roszczenie powoda o przywrócenie

do pracy za sprzeczne z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem (art. 8 KP) i

w miejsce żądanego przez powoda przywrócenia do pracy zasądził odszkodowanie,

a więc inne z przysługujących powodowi alternatywnie roszczeń (art. 45 § 1 KP), sto-

sując przy tym art. 4771

§ 2 KPC. Zdaniem pozwanego Banku przyjęcie takiej kon-

strukcji byłoby prawidłowe jedynie w sytuacji, gdyby nowe okoliczności sprawy zo-

stały ujawnione w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji, a o ich

uwzględnienie powód wnosił w postępowaniu apelacyjnym, a także gdyby nie budziła

wątpliwości okoliczność, że pozwany o pełnionej przez powoda funkcji w zakładowej

organizacji związkowej powziął wiadomość w okresie wypowiedzenia (czyli przed 31

stycznia 2000 r.). Tymczasem o nowych okolicznościach sprawy mających istotny

wpływ na wynik postępowania pozwany dowiedział się dopiero z uzasadnienia za-

skarżonego wyroku. Ustalenia Sądu Okręgowego w tym przedmiocie przeczą dowo-

dom, jakimi dysponuje pozwany. Na przykład, Sąd ustalił, że 15 grudnia 1999 r. od-

było się zebranie założycielskie i powołano w pozwanym Banku NSZZ „Solidarność”,

tymczasem z przesłanego pozwanemu pisma Zarządu Regionu z 15 grudnia 1999 r.

wynika, że już 26 października 1999 r. dokonano wpisu pod pozycją 0222 Tymcza-

sowej Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” w Banku [...] S.A., Sąd zaś ustalił

datę wpisu Tymczasowej Komisji na 25 stycznia 2000 r. pod pozycją 0274. Z kolei z

pisma Zarządu Regionu z 10 stycznia 2000 r. wynika, że dokonano wpisu w rejestrze

pod pozycją 274 Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” przy Banku [...] S.A. Z pism

tych nie wynika natomiast, aby powód został wybrany na przewodniczącego komisji

rewizyjnej i takiej informacji pozwany nie posiadał do chwili upływu okresu wypowie-

dzenia, tj. do 31 stycznia 2000 r. Te istotne rozbieżności pomiędzy przedstawionymi

dowodami i ustaleniami Sądu podważają ich prawidłowość.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

9

I. Kasacja powoda nie ma usprawiedliwionych podstaw i z tego względu pod-

legała oddaleniu.

Nie kwestionuje się w niej skutecznie ustaleń faktycznych, które stanowiły

podstawę wydania zaskarżonego wyroku, a zatem ustalenia te są wiążące w postę-

powaniu kasacyjnym. Z ustaleń tych wynika tymczasem, że powód nie wykonywał w

należyty sposób swoich obowiązków pracowniczych na stanowisku naczelnika Wy-

działu Kasowo-Skarbcowego, co stanowiło uzasadnioną przyczynę wypowiedzenia

mu umowy o pracę. Zawarty w uzasadnieniu kasacji argument dotyczący błędnej

oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie jest pozbawiony doniosłości

prawnej, skoro nie powiązano go z prawidłowo skonstruowanym zarzutem narusze-

nia przepisów postępowania odnoszących się do dokonywania ustaleń faktycznych i

oceny zebranego materiału dowodowego. Podobnie należy ocenić argumentację

odwołującą się do tego, że powód był długoletnim, doświadczonym i obdarzonym

zaufaniem współpracowników fachowcem w dziedzinie bankowości, skoro z ustaleń

Sądu Okręgowego - skutecznie niezakwestionowanych - wynika, że w pracy powoda

zdarzyły się w ostatnim czasie tego rodzaju uchybienia, które podważyły zaufanie do

niego ze strony pracodawcy (kierownictwa pozwanego Banku) i uniemożliwiły jego

dalsze zatrudnianie na odpowiedzialnym stanowisku naczelnika Wydziału. Kwestia

zmian organizacyjnych w pozwanym Banku jako rzeczywistej przyczyny wypowie-

dzenia powodowi umowy o pracę również uchyla się spod kontroli i oceny Sądu Naj-

wyższego w postępowaniu kasacyjnym i to nie tylko ze względu na brak oparcia ka-

sacji na zarzutach naruszenia przepisów postępowania dotyczących dokonywania

ustaleń faktycznych, ale także ze względu na brak zarzutów naruszenia art. 45 § 1

KP lub art. 30 § 4 KP regulujących kwestię prawdziwości i zasadności przyczyn wy-

powiedzenia umowy o pracę. Konstrukcja kasacji wskazuje na to, że powód nie kwe-

stionuje ani zasadności (istnienia uzasadnionych przyczyn) wypowiedzenia, ani kon-

kretności lub prawdziwości tych przyczyn.

W istocie podlegające rozważeniu podstawy kasacji powoda i sformułowane w

ich ramach zarzuty naruszenia konkretnych przepisów prawa materialnego i proce-

sowego dotyczą wyłącznie zagadnienia szczególnej ochrony działacza związkowego

przed rozwiązaniem z nim umowy o pracę za wypowiedzeniem. Skarżący kwestio-

nuje pogląd Sądu Okręgowego, że w odniesieniu do działacza związkowego możliwe

i dopuszczalne jest zasądzenie odszkodowania za niezgodnie z prawem wypowie-

dzenie umowy o pracę w miejsce żądanego przez pracownika przywrócenia do

10

pracy, twierdząc, że sprzeciwia się temu poglądowi treść art. 45 § 3 KP. Zarzut ten

nie jest słuszny. Przepis art. 45 § 3 KP - stanowiący, że art. 45 § 2 KP nie stosuje się

do pracowników, o których mowa w przepisach szczególnych dotyczących ochrony

pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę, chyba że

uwzględnienie żądania pracownika przywrócenia do pracy jest niemożliwe z przy-

czyn określonych w art. 411

KP, bo w takim przypadku sąd pracy orzeka o odszko-

dowaniu - nie dotyczy sytuacji materialnoprawnej, w jakiej znalazł się powód. Sąd

Okręgowy zasądził na rzecz powoda odszkodowanie - zamiast żądanego przezeń

przywrócenia do pracy - nie na podstawie art. 45 § 2 KP, którego ze względu na

treść art. 45 § 3 KP nie mógł zastosować, lecz na podstawie art. 4771

§ 2 KPC w

związku z art. 45 § 1 KP, art. 471

KP i art. 8 KP, co wyraźnie wynika z powołanej

przez Sąd podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Nawet gdyby przyjąć, że powód był

działaczem związkowym podlegającym szczególnej ochronie przed rozwiązaniem z

nim stosunku pracy (co kwestionuje w kasacji strona pozwana), nie byłoby prze-

szkód, aby zasądzić na jego rzecz odszkodowanie zamiast żądanego przywrócenia

do pracy. W utrwalonym orzecznictwie dopuszcza się taką możliwość na podstawie

art. 4771

§ 2 KPC w sytuacji, gdy wybrane przez pracownika objętego ochroną przed

rozwiązaniem stosunku pracy na podstawie art. 32 ustawy o związkach zawodowych

roszczenie o przywrócenie do pracy jest nieuzasadnione ze względu na jego

sprzeczność ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa lub zasadami

współżycia społecznego. Takie stanowisko wynika z orzeczeń Sądu Najwyższego

powołanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego, a także z

orzeczeń późniejszych (por. uchwałę z 11 września 1996 r., I PZP 19/96, OSNAPiUS

1998 nr 6, poz. 175, wyrok z 3 listopada 1997 r., I PKN 440/97, OSNAPiUS 1998 nr

16, poz. 478, wyrok z 23 stycznia 1998 r., I PKN 490/97, OSNAPiUS 1999 nr 1, poz.

9, wyrok z 22 lipca 1998 r., I PKN 243/98, OSNAPiUS 1999 nr 16, poz. 510,

OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 672). W orzeczeniach tych konsekwentnie prezentowa-

ny jest pogląd, że pracodawca ma prawo pozbyć się z pracy korzystającego ze

wzmożonej ochrony trwałości stosunku pracy działacza związkowego, jeżeli jego

dotychczasowe zachowanie, zwłaszcza stosunek do powierzonych mu obowiązków

pracowniczych, wskazuje na sprzeczność jego postępowania z zasadami współżycia

społecznego, a żądanie przywrócenia do pracy stanowi nadużycie przezeń prawa

podmiotowego. Szczególna ochrona prawna pracownika pełniącego funkcję związ-

kową nie wyłącza przysługującego sądowi pracy z mocy art. 4771

§ 2 KPC upraw-

11

nienia do uwzględnienia z urzędu innego, niż wybrane przez pracownika jedno z

przysługujących mu według art. 45 § 1 KP alternatywnych roszczeń, jeżeli w szcze-

gólnych okolicznościach sprawy zgłoszone roszczenie jest nieuzasadnione i nie

może być uwzględnione z uwagi na jego sprzeczność z zasadami współżycia spo-

łecznego lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa (art. 8 KP). Kasa-

cja powoda nie zawiera jakiejkolwiek argumentacji prawnej, która podważałaby po-

gląd Sądu Okręgowego co do tego, że w ustalonych okolicznościach faktycznych

rozpoznawanej sprawy żądanie przez powoda przywrócenia go do pracy jest

sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa.

Zawarty w kasacji powoda zarzut naruszenia art. 31 ust. 3 ustawy o związkach

zawodowych jest chybiony. Przepis ten stanowi, że pracownik ma prawo do zwolnie-

nia od pracy zawodowej z zachowaniem prawa do wynagrodzenia na czas niezbęd-

ny do wykonania doraźnej czynności wynikającej z jego funkcji związkowej, jeżeli

czynność ta nie może być wykonana w czasie wolnym od pracy. Treść tego przepisu

jest nieadekwatna do stanu faktycznego i zagadnień prawnych występujących w roz-

poznawanej sprawie. Przepis ten nie dotyczy bowiem objęcia działaczy związkowych

zakazem rozwiązywania z nimi umów o pracę. Skarżącemu prawdopodobnie cho-

dziło o art. 32 ust. 3 ustawy o związkach zawodowych, lecz również ten przepis nie

miał zastosowania w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy, ponieważ powód nie

był członkiem komitetu założycielskiego związku zawodowego, a zatem nawet

ewentualne naruszenie tego przepisu nie mogło wpłynąć na treść rozstrzygnięcia.

II. Uzasadniona jest natomiast kasacja strony pozwanej, aczkolwiek nie

wszystkie podniesione w niej zarzuty są słuszne. Trafnie skarżący Bank kwestionuje

pogląd Sądu Okręgowego, że powód podlegał ochronie wynikającej z art. 32 ust. 3

ustawy o związkach zawodowych. Stanowisko to jest słuszne, jednakże nie z przy-

czyn wskazanych w kasacji. Wbrew twierdzeniom strony pozwanej ochrona działa-

cza związkowego przed wypowiedzeniem sięga poza okres wypowiedzenia w tym

znaczeniu, że gdyby wypowiedzenie miało nastąpić w okresie kadencji działacza

związkowego w organach organizacji związkowej, to oczywiste jest, że ochrona

przed wypowiedzeniem trwa do końca kadencji a nawet dłużej (art. 32 ust. 1 ustawy

o związkach zawodowych) i może przekraczać okres wypowiedzenia. Naruszenie

art. 32 ust. 3 ustawy o związkach zawodowych polega na błędnym przyjęciu przez

Sąd Okręgowy, że powód jako członek Tymczasowej Komisji Zakładowej NSZZ „So-

12

lidarność” był członkiem komitetu założycielskiego związku zawodowego w rozumie-

niu tego przepisu.

Zgodnie z treścią art. 32 ust. 3 ustawy o związkach zawodowych ochrona

przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy przez pracodawcę przewi-

dziana w art. 32 ust. 1 i ust. 2 ustawy przysługuje również członkom komitetu założy-

cielskiego związku zawodowego przez okres sześciu miesięcy od utworzenia tego

komitetu. Przepis ten w ogóle nie miał zastosowania do sytuacji powoda i został

błędnie powołany przez Sąd Okręgowy jako podstawa ochrony powoda jako działa-

cza związkowego przed wypowiedzeniem mu umowy o pracę. Tymczasowa Komisja

Zakładowa NSZZ „Solidarność” nie ma charakteru komitetu założycielskiego związku

zawodowego, a tylko członkowie takiego komitetu podlegają regulacji zawartej w art.

32 ust. 3 ustawy o związkach zawodowych. Przepis ten dotyczy ochrony działaczy

na etapie tworzenia zupełnie nowego związku zawodowego, nie zaś tworzenia za-

kładowej organizacji związkowej istniejącego już związku zawodowego. Działania

podjęte przez powoda wspólnie z innymi pracownikami pozwanego Banku nie zmie-

rzały do utworzenia nowego związku zawodowego, gdyż Niezależny Samorządny

Związek Zawodowy „Solidarność” istnieje od wielu lat. Tymczasowa Komisja Zakła-

dowa NSZZ „Solidarność” może być traktowana jedynie jako komitet założycielski

zakładowej organizacji związkowej, a działaczy takiego komitetu chroni bezpośrednio

art. 32 ust. 1 ustawy. Zakładowa organizacja związkowa NSZZ „Solidarność” po-

wstaje z chwilą zarejestrowania jej w Regionie. Powołanie przez Sąd Okręgowy wa-

dliwej podstawy prawnej oceny, że powód podlegał ochronie, nie zmienia istoty pod-

stawowego problemu wymagającego rozstrzygnięcia, a mianowicie tego, czy fak-

tycznie taka ochrona przed wypowiedzeniem powodowi przysługiwała na podstawie

art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych.

Ta zasadnicza kwestia nie została rozstrzygnięta w prawidłowy sposób, a to

ze względu na istotne uchybienia w toku postępowania dowodowego, które mogły

mieć wpływ na wynik sprawy. Ustalenia Sądu Okręgowego dotyczące statusu powo-

da jako działacza związkowego podlegającego szczególnej ochronie dokonane zo-

stały na podstawie dokumentów dołączonych do pisma procesowego powoda z 20

marca 2000 r. złożonego w toku postępowania apelacyjnego [...], które to dokumenty

nie zostały doręczone pełnomocnikowi procesowemu strony pozwanej. Na rozprawie

apelacyjnej poprzedzającej wydanie zaskarżonego wyroku nie zostały przeprowa-

dzone dowody z dokumentów dołączonych do pisma powoda, w każdym razie Sąd

13

Okręgowy nie dopuścił w sposób formalny dowodów z tych dokumentów (art. 236

KPC). Pismo powoda z 20 marca 2000 r., poruszające sprawę przysługującej mu

ochrony związkowej, nie zostało odczytane podczas rozprawy apelacyjnej, nie zo-

stało również doręczone pełnomocnikowi strony pozwanej. Dokumenty o podstawo-

wym znaczeniu dowodowym, na których Sąd Okręgowy oparł ustalenia faktyczne o

zasadniczym znaczeniu, również nie zostały odczytane ani w inny sposób ujawnione.

Dopiero z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego strona pozwana dowiedziała się,

że Sąd przeprowadził nowe dowody. Nie wiadomo natomiast, kiedy to miało miejsce,

a wobec tego strona pozwana nie mogła się do tych dowodów ustosunkować wcze-

śniej, przed wydaniem zaskarżonego wyroku.

Na podstawie oświadczeń powoda zawartych w powołanym wyżej piśmie pro-

cesowym oraz dwóch dokumentów, bez przeprowadzania dowodu z uzupełniającego

przesłuchania stron, Sąd Okręgowy ustalił, że przed upływem okresu wypowiedzenia

(przed 31 stycznia 2000 r.) powód został objęty szczególną ochroną jako działacz

związkowy, chociaż z treści przedstawionych przez niego dokumentów nie wynikało,

kiedy (w jakiej dacie) został wybrany na przewodniczącego komisji rewizyjnej zakła-

dowej organizacji związkowej. Sąd Okręgowy nie ustalił tej daty ani tego, czy i kiedy

związek zawodowy powiadomił o tym fakcie pracodawcę. Okoliczności te, jako

istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, wymagają wyjaśnienia. W odpowiedzi na apelację

- w piśmie procesowym z 15 lutego 2000 r. [...], a zatem wniesionym już po upływie

okresu wypowiedzenia - powód nie powołał się na przysługującą mu ochronę związ-

kową. Na ostatniej rozprawie przed Sądem Rejonowym poprzedzającej wydanie wy-

roku z 28 grudnia 1999 r. twierdził, że nie należy do żadnego związku zawodowego.

Okoliczności te powinny być wzięte pod rozwagę przy ustalaniu tego, czy i od kiedy

powodowi przysługuje szczególna ochrona przed rozwiązaniem z nim stosunku

pracy na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych.

Przedstawione wyżej okoliczności pozwalają na ocenę, że Sąd Okręgowy na-

ruszył podstawowe zasady prowadzenia postępowania dowodowego i przeprowa-

dzenia rozprawy. Gdy strona składa pismo procesowe, powinno ono być złożone

wraz z odpisem dla strony przeciwnej (art. 128 KPC). Obowiązek złożenia odpisów

dotyczy także załączników do pisma procesowego w postaci dokumentów. Odpisy te

powinny być doręczone stronie przeciwnej przed rozprawą, a najpóźniej na rozpra-

wie. Tym obowiązkom Sąd Okręgowy uchybił. Nie stanowi to naruszenia art. 193 § 3

KPC, ponieważ powód poza rozprawą apelacyjną nie wystąpił z nowym roszczeniem

14

zamiast lub obok pierwotnego (a tego rodzaju przekształceń przedmiotowych po-

wództwa dotyczy wskazany przepis), ponieważ cały czas konsekwentnie domagał

się przywrócenia go do pracy. Powód przytoczył natomiast w postępowaniu apela-

cyjnym nowe uzasadnienie faktyczne zgłoszonego wcześniej żądania przywrócenia

go do pracy, powołując się po raz pierwszy w postępowaniu przed Sądem drugiej

instancji na nowe (inne) okoliczności, a mianowicie na przysługującą mu szczególną

ochronę przed rozwiązaniem stosunku pracy wynikającą ze sprawowanej funkcji w

zakładowej organizacji związkowej. To nowe uzasadnienie faktyczne roszczenia było

stronie pozwanej znane przed wydaniem zaskarżonego wyroku, ponieważ - jak

twierdzi się w kasacji - to pozwany, a nie powód, w ostatnim słowie na rozprawie

apelacyjnej poprzedzającej wydanie zaskarżonego wyroku zawiadomił Sąd Okrę-

gowy o treści pisma Komisji Międzyzakładowej NSZZ „Solidarność” z 17 marca 2000

r., z którego wynikało, że powód jest przewodniczącym komisji rewizyjnej. Co

prawda, pełnomocnik strony pozwanej zwrócił na tę okoliczność uwagę w kontekście

uwzględnienia pobudek działania powoda zmierzającego do uzyskania ochrony z

nadużyciem wolności związkowej i utworzenia związku zawodowego w celu uzyska-

nia szczególnej ochrony trwałości stosunku pracy, tym niemniej okoliczność ta była

pracodawcy znana. Nie można zatem mówić o naruszeniu art. 193 § 3 KPC oraz wy-

nikającej z owego naruszenia nieważności postępowania w związku z treścią art. 379

pkt 5 KPC. Zgodnie z tym przepisem nieważność postępowania zachodzi między

innymi wtedy, gdy strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Naru-

szenie przez Sąd Okręgowy zasad prowadzenia postępowania dowodowego nie

oznacza pozbawienia strony pozwanej możności obrony jej praw w toku procesu.

Z protokołu rozprawy apelacyjnej wynika, że Sąd Okręgowy dopuścił dowody

z dokumentów dołączonych do apelacji. Tego rodzaju podkreślenie, że dopuszczone

zostały dowody z wyraźnie wskazanych dokumentów (a nie ogólnie dowody z doku-

mentów przedstawionych przez obie strony w postępowaniu apelacyjnym) oznacza,

że formalnie Sąd nie dopuścił i nie przeprowadził dowodów z dokumentów przedsta-

wionych przez powoda i znajdujących się na k. 95 i 96. Powołanie się zatem na te

dowody w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku narusza art. 210 § 3 KPC, art. 235 i

236 KPC, a także art. 316 § 2 KPC, skoro rozprawa nie obejmowała w odniesieniu

do tych dokumentów postępowania dowodowego i roztrząsania jego wyników przez

obie strony, a Sąd nie otworzył na nowo zamkniętej rozprawy, chociaż istotne oko-

liczności w postaci informacji objętych dokumentami złożonymi przez powoda ujaw-

15

niły się już po zamknięciu rozprawy (Sąd dopiero wówczas zwrócił na nie uwagę i

powołał je w uzasadnieniu wyroku). Z dokumentów, na które Sąd się powołał, nie

wynikają przy tym poczynione ustalenia co do objęcia powoda ochroną przed roz-

wiązaniem stosunku pracy jeszcze w czasie biegu okresu wypowiedzenia.

Naruszenie wskazanych przepisów prowadzi do uwzględnienia kasacji. Wyni-

kające z nich naruszenie ogólnych reguł prowadzenia postępowania dowodowego -

bezpośredniości, jawności, równości stron i kontradyktoryjności - niewątpliwie mogło

mieć wpływ na wynik sprawy.

Skuteczny jest w związku z tym również zarzut naruszenia wskazanych w

uzasadnieniu kasacji art. 4771

§ 2 KPC oraz art. 8 KP, a to ze względu na przed-

wczesność ich zastosowania przez Sąd Okręgowy przy wadliwie dokonanych ustale-

niach faktycznych. Gdyby się miało okazać, że powód nie był chroniony jako działacz

związkowy przed rozwiązaniem z nim stosunku pracy, ponieważ nie został wybrany

na przewodniczącego komisji rewizyjnej przed upływem okresu wypowiedzenia,

wówczas nie byłoby podstaw do zastosowania wskazanych przepisów. W pozwie

wniesionym 3 listopada 1999 r., a następnie na rozprawie przeprowadzonej 14 grud-

nia 1999 r., powód oświadczył, że na terenie zakładu pracy działa jeden związek za-

wodowy pracowników branżowych, lecz on sam nie należy ani do tego, ani do innego

związku zawodowego. Sąd Rejonowy ustalił - w uzasadnieniu wyroku z 28 grudnia

1999 r. - że powód nie był członkiem związków zawodowych, nie występował do za-

kładowej organizacji związkowej o zajęcie stanowiska w przedmiocie rozwiązania z

nim umowy za wypowiedzeniem, ani nie prosił o ochronę swoich praw pracowni-

czych. Ustalenia Sądu pierwszej instancji nie były w tej części przedmiotem apelacji

pozwanego, a powód nie kwestionował ich w odpowiedzi na apelację z 15 lutego

2000 r. Z kolei z ustaleń Sądu drugiej instancji wynika, że powód podlegał jako dzia-

łacz związkowy ochronie w okresie wypowiedzenia. Ustalenia wymaga, kiedy powód

stał się działaczem związkowym podlegającym ochronie. Jeżeli został przewodniczą-

cym komisji rewizyjnej zakładowej organizacji związkowej jeszcze w grudniu 1999 r. i

okoliczność ta znana mu była jeszcze w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, to na-

suwa się wątpliwość, dlaczego mając interes prawny w powołaniu się na ochronę

przysługującą mu jako działaczowi związkowemu nie podniósł tej okoliczności przed

Sądem Rejonowym ani w odpowiedzi na apelację. Powinno to wzbudzić odpowiednią

refleksję Sądu Okręgowego. Jeżeli natomiast został wybrany przewodniczącym ko-

misji rewizyjnej w styczniu 2000 r. bezpośrednio przed upływem okresu wypowiedze-

16

nia, wówczas rozważenia wymaga, w jakim celu i z jakim zamiarem wyraził zgodę na

kandydowanie do wybieralnych organów organizacji związkowej. Kwestia ewentual-

nego nadużycia przez powoda wolności związkowej - podnoszona przez stronę poz-

wana przed Sądem Okręgowym - nie została w ogóle poddana analizie.

Utworzenie związku zawodowego w celu uzyskania szczególnej ochrony

trwałości stosunku pracy przez pracowników, którzy otrzymali wypowiedzenie umów

o pracę, może być potraktowane jako nadużycie wolności związkowej, co prowadzi

do oceny, że roszczenie pracownika żądającego przywrócenia do pracy, który w ten

sposób uzyskał szczególną ochronę z art. 32 ustawy o związkach zawodowych, jako

sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa nie podlega ochronie

(por. wyroki Sądu Najwyższego: z 27 lutego 1997 r., I PKN 17/97, OSNAPiUS 1997

nr 21, poz. 416, z 12 marca 1996 r., I PRN 5/96, OSNAPiUS 1996 nr 19, poz. 228).

Nie jest to jednak ocena automatyczna. Wybór pracownika do zarządu zakładowej

organizacji związkowej w okresie wypowiedzenia umowy o pracę nie przesądza jed-

noznacznie o sprzeczności z zasadami współżycia społecznego lub społeczno-go-

spodarczym przeznaczeniem prawa jego żądania przywrócenia do pracy, w przypad-

ku naruszenia przez pracodawcę art. 32 ustawy o związkach zawodowych (por. wy-

rok Sądu Najwyższego z 9 kwietnia 1998 r., I PKN 40/98, OSNAPiUS 1999 nr 8, poz.

270, wyrok z 23 lutego 1999 r., I PKN 599/98, OSNAPiUS 2000 nr 8, poz. 302). Po-

zbawienie funkcyjnych działaczy związkowych wzmożonej ochrony trwałości stosun-

ku pracy (art. 8 KP w związku z art. 32 ustawy o związkach zawodowych) wymaga

precyzyjnego i przekonującego uzasadnienia nadużycia prawa do tej ochrony (por.

wyrok Sądu Najwyższego z 16 czerwca 1999 r., I PKN 127/99, OSNAPiUS 2000 nr

17, poz. 652). Kwestia ta będzie wymagała odpowiednich ustaleń i ocen przy po-

nownym rozpoznaniu sprawy.

Nie są natomiast uzasadnione pozostałe zarzuty naruszenia prawa material-

nego, co dotyczy art. 38 KP i art. 45 § 1 KP, a także zarzut naruszenia art. 381 KPC.

Przepis art. 38 KP nie miał w sprawie zastosowania i Sąd Okręgowy go nie stosował,

nie mógł zatem go naruszyć. Zarzutu naruszenia art. 38 KP strona pozwana upatruje

w tym, że Sąd Okręgowy stwierdził naruszenie prawa przy rozwiązywaniu z powo-

dem umowy o pracę ze względu na brak konsultowania zamiaru wypowiedzenia ze

związkami zawodowymi oraz brak zgody organizacji związkowej na rozwiązanie

umowy z powodem. Pozwany pracodawca twierdzi, że do czasu otrzymania pisma

Komisji Międzyzakładowej NSZZ „Solidarność” Pracowników Bankowości Banku [...]

17

S.A. z 17 marca 2000 r. pozostawał w przekonaniu, że powód nie należy do związ-

ków zawodowych i dopiero z tego pisma dowiedział się o zarejestrowaniu Komisji

Międzyzakładowej NSZZ „Solidarność” Pracowników Bankowości Banku [...] S.A.

oraz o tym, iż powód wszedł w skład komisji rewizyjnej. Uważa w związku z tym, że

zarzucanie mu w tych okolicznościach braku konsultowania ze związkami zawodo-

wymi zamiaru rozwiązania umowy o pracę z powodem oraz starań o zgodę związ-

ków zawodowych na rozwiązanie umowy z powodem nie znajduje uzasadnienia i

oparcia w art. 38 KP. Pracodawca nie konsultował zamiaru wypowiedzenia umowy o

pracę powodowi z zakładową organizacją związkową, ponieważ w chwili składania

oświadczenia o wypowiedzeniu powód nie był członkiem jakiegokolwiek związku za-

wodowego. Nie było zatem przesłanek faktycznych ani prawnego obowiązku po stro-

nie pracodawcy uruchomienia trybu konsultacji przewidzianego w art. 38 KP. Sąd

Okręgowy nie przypisał pozwanemu takiego obowiązku. Stwierdził jedynie, że z

chwilą wyboru powoda na przewodniczącego komisji rewizyjnej zakładowej organi-

zacji związkowej pracodawca powinien był uzyskać zgodę tej organizacji na rozwią-

zanie z nim stosunku pracy. Obowiązek ten wynikał z art. 32 ust. 1 ustawy o związ-

kach zawodowych, nie zaś z art. 38 KP.

Art. 38 KP nie ma w ogóle zastosowania wówczas, gdy przepis szczególny

dopuszcza wypowiedzenie tylko za zgodą zakładowej organizacji związkowej - tak

jak to ma miejsce w odniesieniu do działaczy związkowych. Zgodnie z poglądem wy-

rażonym przez Sąd Najwyższy w wyroku z 5 maja 1999 r., I PKN 678/98 (OSNAPiUS

2000 nr 13, poz. 512), obowiązek uzyskania zgody na wypowiedzenie umowy o

pracę działaczowi związkowemu (art. 32 ustawy o związkach zawodowych) jako da-

lej idący „pochłania” powinność „konsultacji” z zarządem zakładowej organizacji

związkowej przewidzianej w art. 38 KP.

Nie został również naruszony art. 45 § 1 KP w takim ujęciu, jak się to przed-

stawia w kasacji. Sąd Okręgowy przyjął bowiem, że wypowiedzenie powodowi

umowy o pracę było uzasadnione, a wskazana przyczyna wypowiedzenia prawdziwa

i udowodniona w toku procesu. Sąd uznał natomiast, że na podstawie art. 32 ustawy

o związkach zawodowych powód podlega szczególnej ochronie przed rozwiązaniem

z nim umowy o pracę, co sprawia, że nawet w sytuacji, gdy zaistniały okoliczności

uzasadniające rozwiązanie z nim umowy o pracę, było to niemożliwe bez uzyskania

zgody zakładowej organizacji związkowej, a skoro pracodawca zgody takiej nie uzy-

skał, to wypowiedzenie narusza przepisy o rozwiązywaniu umów o pracę z działa-

18

czami związkowymi. Zasądzenie na rzecz powoda odszkodowania nie miało zatem

związku z przyjęciem, że wypowiedzenie nie było uzasadnione.

Przepisu art. 381 KPC sąd drugiej instancji nie może naruszyć poprzez

uwzględnienie w postępowaniu apelacyjnym nowych okoliczności faktycznych, które

były znane stronie, powołującej się na nie, wcześniej w postępowaniu przed sądem

pierwszej instancji. Nie jest skuteczne postawienie sądowi drugiej instancji zarzutu,

że uwzględnił nowe twierdzenia albo dopuścił nowe dowody. Zarzut naruszenia tego

przepisu może być skutecznie konstruowany jedynie wówczas, gdy sąd drugiej ins-

tancji bezpodstawnie pominął nowe fakty i dowody. W postępowaniu przed sądem

drugiej instancji obowiązuje również przepis art. 232 zdanie drugie KPC, pozwalający

na prowadzenie postępowania dowodowego z urzędu.

Ze względów wyżej przedstawionych Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na

podstawie art. 39313

§ 1 KPC w odniesieniu do kasacji strony pozwanej i na podsta-

wie art. 39312

KPC w odniesieniu do kasacji powoda.

========================================