I PKN 591/00

Wyrok z dnia 20 sierpnia 2001 r.

I PKN 591/00

Przeniesienie nauczyciela mianowanego do innej szkoły na podstawie

art. 18 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst:

Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.) nie powoduje rozwiązania dotychczaso-

wego stosunku pracy, a zatem nauczycielowi nie przysługuje odprawa przewi-

dziana w art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela, choćby przyczyną przeniesienia była

likwidacja szkoły.

Przewodniczący SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Józef Iwulski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2001 r. sprawy z po-

wództwa Agaty K. przeciwko Urzędowi Gminy i Miasta w D. o odprawę i ekwiwalent,

na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Radomiu z dnia 25 maja 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Przysusze wyrokiem z 19 listopada 1999 r. oddalił

powództwo Agaty K. przeciwko Urzędowi Miasta i Gminy w D. o zasądzenie na jej

rzecz odprawy pieniężnej na podstawie art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela, w wysokości

sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego w kwocie 6.111 złotych.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka była nauczycielem mianowanym zatrudnionym w

Publicznej Szkole Podstawowej w D. Decyzją dyrektora Gimnazjum w D. z 26 maja

1999 r. została z dniem 1 września 1999 r. przeniesiona na podstawie art. 18 ust. 1 i

4 Karty Nauczyciela ze stanowiska nauczyciela w Publicznej Szkole Podstawowej w

D. na stanowisko bibliotekarza w Gimnazjum w D. Przeniesienie nastąpiło w wyniku

uwzględnienia jej pisemnej prośby z 19 maja 1999 r. Z powódką nie rozwiązano sto-

sunku pracy w dotychczasowym miejscu pracy, a nawet nie składała wniosku o takie

2

rozwiązanie. W związku z tym przepis art. 20 ust. 1 i 2 Karty Nauczyciela przewidują-

cy prawo do sześciomiesięcznej odprawy dla nauczyciela, z którym rozwiązano sto-

sunek pracy, nie ma zastosowania do jej sytuacji.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Radomiu wyrokiem z

25 maja 2000 r. oddalił apelację powódki. W apelacji skarżąca zarzuciła naruszenie

przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie

art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela. Twierdziła, że zostały spełnione w stosunku do niej

przesłanki wymagane przez art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela do otrzymania odprawy,

a mianowicie: jest nauczycielem mianowanym, szkoła, w której dotychczas praco-

wała, została zlikwidowana, złożyła ustny wniosek o rozwiązanie z nią stosunku

pracy, a dyrektorka Publicznej Szkoły Podstawowej w D. wystawiła jej świadectwo

pracy.

Oddalając apelację Sąd Okręgowy stwierdził, że powódka, kwestionując od-

mowę zastosowania wobec niej przez pracodawcę art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela,

przewidującego prawo do sześciomiesięcznej odprawy dla nauczyciela mianowane-

go, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyn określonych w ust. 1 tego prze-

pisu, nie bierze pod uwagę tej okoliczności, że w stosunku do niej art. 20 ust. 1 w

ogóle nie mógł mieć zastosowania, ponieważ pracodawca nie rozwiązał z nią sto-

sunku pracy, a jedynie przeniesiono ją do innej szkoły na podstawie art. 18 ust. 1 i 4

Karty Nauczyciela. W aktach osobowych powódki znajdują się dokumenty w postaci

pisma powódki z 19 maja 1999 r., skierowanego do dyrektora Gimnazjum w D., z

prośbą o przeniesienie jej do tej szkoły w trybie art. 18 Karty Nauczyciela oraz pisma

dyrektora Gimnazjum z 26 maja 1999 r. o przeniesieniu powódki zgodnie z jej prośbą

do tejże szkoły na stanowisko bibliotekarki. Dokumenty te stanowią obiektywny do-

wód, iż w przypadku powódki nie doszło do rozwiązania dotychczasowego stosunku

pracy, a jej zatrudnienie w nowej szkole jest kontynuacją stosunku pracy na podsta-

wie mianowania łączącego ją z Publiczną Szkołą Podstawową w D. Przeniesienie

nauczyciela do innej szkoły w trybie art. 18 Karty Nauczyciela nie powoduje rozwią-

zania dotychczasowego stosunku pracy, a zatem nauczycielowi przeniesionemu na

tej podstawie nie przysługuje odprawa pieniężna z art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela.

Taką interpretację przepisów przedstawiono również w zaleceniach Ministerstwa

Edukacji Narodowej z 30 marca 1999 r., które wbrew zarzutom powódki zostały pra-

widłowo zrealizowane przez pracodawcę. Ustawodawca nie wyłączył możliwości za-

stosowania art. 18 Karty Nauczyciela do uregulowania stosunków pracy nauczycieli

3

w przypadku likwidacji szkoły, dlatego zastosowanie tego przepisu w stosunku do

powódki było uzasadnione. Z zeznań Ireny G. - byłego dyrektora Publicznej Szkoły

Podstawowej w D. wynika, że powódka składała ustny wniosek o rozwiązanie z nią

stosunku pracy, jednak do jego rozwiązania nie doszło, a tylko taki sposób załatwie-

nia jej prośby mógł skutkować powstaniem roszczenia o odprawę z art. 20 ust. 2

Karty Nauczyciela. Powódka, nie kwestionując ciągłości jej zatrudnienia, domaga się

równocześnie odprawy, która przysługuje wyłącznie w razie ustania zatrudnienia w

wyniku rozwiązania stosunku pracy. Zapis zawarty w świadectwie pracy wydanym

powódce 31 sierpnia 1999 r., zgodnie z którym stosunek pracy ustał w wyniku roz-

wiązania umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony w związku z likwidacją za-

kładu pracy - Publicznej Szkoły Podstawowej w D. - ma drugorzędne znaczenie dla

oceny rodzaju przekształcenia stosunku pracy powódki jako nauczyciela mianowa-

nego. Skoro stosunek pracy z powódką nie został rozwiązany, lecz trwa nadal i za-

trudnienie jest kontynuowane w nowej szkole, to zawarta w świadectwie pracy nie-

zgodna ze stanem faktycznym informacja o jego rozwiązaniu nie może rodzić po

stronie powódki uprawnień przewidzianych w art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela.

Kasację od wyroku Sądu Okręgowego - oraz poprzedzającego go wyroku

Sądu Rejonowego w Przysusze - wniosła powódka, opierając skargę kasacyjną na

zarzucie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, polegającą na

nieprawidłowym uznaniu przez Sądy obu instancji, że w stanie faktycznym sprawy -

mając na uwadze okoliczność całkowitej likwidacji szkoły, w której powódka była za-

trudniona w charakterze mianowanego nauczyciela, a także fakt złożenia przez nią

ustnego wniosku o rozwiązanie stosunku pracy, który to wniosek został przyjęty

przez byłą dyrektor likwidowanej szkoły Irenę G. i na tej podstawie wydano powódce

świadectwo pracy - brak jest podstaw do przyjęcia, że w stosunku do powódki mają

zastosowanie przepisy art. 20 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nau-

czyciela, co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego oddalenia jej rosz-

czenia o zasądzenie przysługującej jej odprawy w wysokości sześciomiesięcznego

wynagrodzenia zasadniczego.

Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonych wyroków Sądu Okręgowego w Ra-

domiu i Sądu Rejonowego w Przysusze oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez

zasądzenie na jej rzecz żądanej pozwem kwoty 6.111,00 zł z ustawowymi odsetka-

mi, ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu i przekazanie

sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

4

W uzasadnieniu kasacji skarżąca podniosła, iż nie można zgodzić się z argu-

mentacją Sądów obu instancji, że w przypadku powódki nie doszło do rozwiązania

dotychczasowego stosunku pracy w Publicznej Szkole Podstawowej w D. Samo

oświadczenie woli złożone przez powódkę dotychczasowemu pracodawcy, w osobie

byłej dyrektor zlikwidowanej Publicznej Szkoły Podstawowej w D. Ireny G., w postaci

wniosku o rozwiązanie stosunku pracy spowodowało rozwiązanie stosunku pracy

powódki na podstawie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, co udokumentowane zostało

wydaniem jej stosownego świadectwa pracy. Stronami kształtującymi stosunek pracy

są pracodawca i pracownik, dlatego też jedynie ustalenia dokonane pomiędzy nimi

powinny mieć kluczowe znaczenie dla oceny, czy stosunek pracy uległ rozwiązaniu.

Pracodawca przyjął ustne oświadczenie powódki o rozwiązaniu stosunku pracy,

które nigdy nie zostało przez powódkę skutecznie cofnięte, wobec czego uznać nale-

ży, że wola stron była jednoznaczna. Przepis art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela przewi-

duje w przypadku likwidacji szkoły dwie możliwości - przeniesienie nauczyciela w

stan nieczynny lub rozwiązanie z nim stosunku pracy. Powódka nigdy nie złożyła

wniosku o przeniesienie jej w stan nieczynny, tak więc zachodziła konieczność roz-

wiązania z nią stosunku pracy przez dyrektora likwidowanej Publicznej Szkoły Pod-

stawowej w D., który taką decyzję podjął. Nieuzasadnione jest stanowisko Sądu

Okręgowego, że zapis w świadectwie pracy o ustaniu stosunku pracy w wyniku likwi-

dacji zakładu pracy ma znaczenie drugorzędne. Dalsze działania władz szkolnych,

wymuszające na powódce złożenie wniosku o przeniesienie w trybie art. 18 ust. 1

Karty Nauczyciela, należy uznać za niedopuszczalną próbę obejścia prawa przez

pozbawienie powódki odprawy gwarantowanej w art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela.

Fakt, że powódce zapewniono możliwość podjęcia pracy w nowo organizowanym

Gimnazjum w D. nie unicestwia prawa powódki do domagania się sześciomiesięcz-

nej odprawy. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z 13 czerwca 1995

r., I PRN 29/95 (OSNAPiUS 1995 nr 22, poz. 277). Składając pierwsze wnioski do

Dyrektora tworzonego Gimnazjum w D. powódka wnosiła o rozwiązanie z nią

stosunku pracy, nie było więc mowy o kontynuacji stosunku pracy i przeniesieniu.

Wniosek swój zmodyfikowała na skutek błędnego pouczenia zawartego w piśmie

Dyrektora Gimnazjum w D. z 6 maja 1999 r., iż zatrudnienie jej nastąpić może „jedy-

nie” na podstawie art. 18 ust. 1 Karty Nauczyciela. Dodatkowym argumentem prze-

mawiającym przeciw uznaniu, że nastąpiło przeniesienie powódki w trybie art. 18 ust.

1 Karty Nauczyciela, jest niespełnienie wymogu „przeniesienia” w ramach trwania

5

stosunku pracy. Stosunek pracy powódki w zlikwidowanej szkole ustał z dniem 31

sierpnia 1999 r. Przeniesienie jej nie mogło nastąpić po tej dacie, dlatego też akt

przeniesienia nie może odnieść skutków prawnych. Powódce w nowym zakładzie

pracy - w Gimnazjum w D. - ustalono warunki pracy i płacy, które zostały przez nią

zaakceptowane. Brak wydania nowego aktu mianowania konwalidują czynności no-

wego pracodawcy zwłaszcza, że powódka będąc nauczycielem mianowanym speł-

niała warunki z art. 10 ust. 2 i 5 Karty Nauczyciela do uznania, że stosunek pracy z

nią został w nowej szkole nawiązany przez mianowanie z mocy prawa, pomimo

braku stosownego dokumentu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 39311

KPC, Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach ka-

sacji biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Ponieważ

skarżąca nie wskazała jako podstawy kasacyjnej naruszenia przepisów postępowa-

nia odnoszących się do dokonywania przez sąd orzekający ustaleń faktycznych i

oceny materiału dowodowego, tym samym nie zakwestionowała skutecznie ustaleń

stanowiących faktyczną podstawę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyro-

ku. W związku z tym ustalenia te należy uznać za niewadliwe i jest nimi związany

także Sąd Najwyższy przy rozpoznaniu kasacji.

Sąd Okręgowy ustalił, że z powódką nie rozwiązano stosunku pracy w dotych-

czasowym miejscu pracy oraz że powódka nie składała dyrektorowi likwidowanej z

dniem 31 sierpnia 1999 r. Publicznej Szkoły Podstawowej w D. wniosku o rozwiąza-

nie stosunku pracy. Tym samym przepisy art. 20 ust. 1 i ust. 2 Karty Nauczyciela nie

miały do powódki zastosowania.

Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela

(jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm., w brzmieniu obowiązującym

przed jego nowelizacją wprowadzoną ustawą z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie

ustawy - Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr 19,

poz. 239, w tym również w brzmieniu obowiązującym w maju 1999 r., czyli w chwili

dokonywania przez powódkę oraz dyrektorów Publicznej Szkoły Podstawowej w D.

oraz Gimnazjum w D. czynności istotnych z punktu widzenia przedmiotu sporu), w

razie całkowitej likwidacji szkoły dyrektor szkoły przenosi nauczyciela w stan nie-

czynny lub, na wniosek nauczyciela, rozwiązuje z nim stosunek pracy, przy czym

6

zgodnie z art. 20 ust. 3 rozwiązanie stosunku pracy następuje z końcem roku szkol-

nego po uprzednim trzymiesięcznym wypowiedzeniu. Z kolei zgodnie z art. 20 ust. 2

Karty Nauczyciela, nauczycielowi mianowanemu, z którym rozwiązano stosunek

pracy z przyczyn określonych w ust. 1, przysługuje odprawa w wysokości sześcio-

miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. Jak wynika z przytoczonej regulacji

odpowiednich przepisów Karty Nauczyciela, warunkiem uzyskania odprawy jest

rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem mianowanym.

W rozpoznawanej sprawie Sądy obu instancji ustaliły - i to ustalenie nie jest

skutecznie kwestionowane w kasacji - że z powodu likwidacji szkoły nie doszło ani do

rozwiązania z powódką stosunku pracy, ani do przeniesienia jej w stan nieczynny.

Powódka została bowiem, na jej pisemny wniosek z 19 maja 1999 r., skierowany do

dyrektora Gimnazjum w D., przeniesiona z dniem 1 września 1999 r., na podstawie

art. 18 Karty Nauczyciela, na stanowisko nauczyciela bibliotekarza w Gimnazjum w

D. aktem dyrektora tej szkoły z dnia 26 maja 1999 r.

Stosunek pracy nauczyciela nie rozwiązuje się z mocy prawa na podstawie

art. 20 Karty Nauczyciela z powodu likwidacji szkoły, lecz jego rozwiązanie wymaga

podjęcia przez dyrektora likwidowanej szkoły czynności prawnych przewidzianych w

art. 20 ust. 1 , a te w stosunku do powódki podjęte nie zostały. Sam ustny wniosek

powódki o rozwiązanie z nią stosunku pracy, skierowany do dyrektora Publicznej

Szkoły Podstawowej w D., nie mógł wywołać takiego skutku, ponieważ zgodnie z art.

20 ust. 1 i ust. 3 Karty Nauczyciela to dyrektor likwidowanej szkoły składa oświad-

czenie o rozwiązaniu stosunku pracy z nauczycielem po uprzednim trzymiesięcznym

wypowiedzeniu. W rozpoznawanej sprawie nie zostało ustalone, aby doszło do zło-

żenia przez dyrektora Publicznej Szkoły Podstawowej w D. oświadczenia woli o roz-

wiązaniu stosunku pracy z powódką, powódka nawet nie przedstawiała takiego

twierdzenia. Dyrektor likwidowanej szkoły nie podjął czynności mającej na celu roz-

wiązanie z powódką - na jej wniosek - stosunku pracy za trzymiesięcznym wypowie-

dzeniem. Samo oświadczenie powódki - złożone ustnie - nie mogło wywrzeć skutku

takiego, jaki próbuje skarżąca przedstawić w kasacji. Również wydane powódce

świadectwo pracy nie mogło zastąpić oświadczenia woli dyrektora o rozwiązaniu sto-

sunku pracy. Świadectwo pracy zawiera jedynie oświadczenie wiedzy pracodawcy co

do faktów w nim stwierdzonych i jak każde tego rodzaju oświadczenie może zawie-

rać błędną informację co do rzeczywistych okoliczności ustania stosunku zatrudnie-

nia, co podlega sprostowaniu w stosownym trybie przewidzianym w przepisach Ko-

7

deksu pracy. Wydane powódce świadectwo pracy zawiera informacje nie odpowia-

dające rzeczywistości. Powódka nie była zatrudniona na podstawie „umowy o pracę

zawartej na czas nie określony”, lecz była nauczycielem mianowanym. Stosunek

pracy powódki nie ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę, bo nie zaszły oko-

liczności wskazane w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela - powódka nie została przenie-

siona w stan nieczynny i nie rozwiązano z nią stosunku pracy, została natomiast

przeniesiona na podstawie art. 18 ust. 1 i 4 Karty Nauczyciela do innej szkoły. Świa-

dectwo pracy nie podaje podstawy prawnej wygaśnięcia stosunku pracy, nie powo-

łuje się na przykład na przepis art. 20 Karty Nauczyciela, a skoro nie było ani roz-

wiązania stosunku pracy za wypowiedzeniem przez dyrektora likwidowanej szkoły,

ani przeniesienia powódki w stan nieczynny powodującego wygaśnięcie stosunku

pracy z mocy prawa po sześciu miesiącach, to nie nastąpiło rozwiązanie stosunku

pracy, a jedynie zmiana placówki zatrudnienia z zachowaniem ciągłości i trwałości

stosunku zatrudnienia nauczyciela mianowanego.

Przytoczony w kasacji pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z 13

czerwca 1995 r., I PRN 29/95 (OSNAPiUS 1995, nr 22, poz. 277), zgodnie z którym

nauczyciel, z którym rozwiązano stosunek pracy w trybie art. 20 ust. 1 Karty Nauczy-

ciela, ma prawo do odprawy pieniężnej, przewidzianej w ust. 2 tego artykułu, choćby

niezwłocznie podjął inne zatrudnienie, nie ma odniesienia do stanu faktycznego roz-

poznawanej sprawy, skoro z powódką nie rozwiązano stosunku pracy.

Przewidziana w art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela odprawa stanowi przede

wszystkim swego rodzaju rekompensatę - odszkodowanie i zadośćuczynienie - za

utratę pracy. Nauczycielowi, którego stosunek pracy wygasł wskutek upływu sze-

ściomiesięcznego okresu pozostawania w stanie nieczynnym (art. 20 ust. 6 Karty

Nauczyciela), odprawa nie przysługuje, ponieważ równoważy ją otrzymywane w tym

czasie wynagrodzenie. Odprawa nie przysługuje także nauczycielowi przeniesione-

mu na podstawie art. 18 Karty Nauczyciela do innej szkoły. Przeniesienie nauczy-

ciela na podstawie art. 18 Karty Nauczyciela jest zwykłym sposobem zmiany sto-

sunku pracy nauczyciela mianowanego. Po przeniesieniu pozostaje on z nowym pra-

codawcą w tym samym stosunku pracy, choć niekiedy na innych warunkach niż

uprzednio. Jest to specyficzna czynność pracodawcy w stosunku do mianowanego

nauczyciela powodująca zachowanie ciągłości zatrudnienia mimo zmiany pracodaw-

cy. Jak wynika z ustaleń Sądów obu instancji, w przypadku powódki zostały wypeł-

nione wymagania przewidziane w art. 18 ust. 1 i ust. 4 Karty Nauczyciela, co po-

8

zwala uznać przeniesienie jej do innej szkoły za dokonane prawidłowo i skutecznie.

Akt przeniesienia określa datę rozpoczęcia pracy w „nowej” szkole, która na ogół - ze

względów organizacyjnych - jest zbieżna z dniem rozpoczęcia roku szkolnego. Za-

warte w kasacji wywody skarżącej dotyczące rozwiązania stosunku pracy z Publicz-

ną Szkołą Podstawową w D. wskutek wydania przez jej dyrektora świadectwa pracy i

nawiązania stosunku pracy w Gimnazjum w D. na podstawie mianowania z mocy

ustawy (art. 10 ust. 2 Karty) są pozbawione racji ze względu na to, że nie odpowia-

dają ustalonemu stanowi faktycznemu.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312

KPC,

orzekł jak w sentencji.

========================================