V CKN 431/00

Wyrok z dnia 22 sierpnia 2001 r., V CKN 431/00

Skarb Państwa odpowiada na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 13

października 1995 r. – Prawo łowieckie (Dz.U. Nr 147, poz. 713 ze zm.) za

szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne żyjące na obszarze rezerwatu

przyrody, jeżeli zgodnie z zasadami obowiązującymi na obszarze rezerwatu

zwierzęta te podlegają całorocznej ochronie.

Przewodniczący Sędzia SN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

Sędzia SN Bronisław Czech, Sędzia SA Jan Górowski

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zbigniewa S. przeciwko Skarbowi

Państwa, Wojewodzie D. w W. o zapłatę, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu

22 sierpnia 2001 r. na rozprawie, kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu

Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 9 grudnia 1998 r.

oddalił kasację.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 9 grudnia 1998 r. Sąd Wojewódzki we Wrocławiu oddalił

apelację pozwanego Skarbu Państwa, reprezentowanego przez Wojewodę W., od

wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia, którym zasądzona została

od pozwanego na rzecz powoda kwota 5962 zł z odsetkami ustawowymi tytułem

naprawienia szkody, jaką powód poniósł na skutek zniszczenia przez dziki w

okresie wegetacji w 1996 r. uprawy ziemniaków na obszarze rezerwatu przyrody

„S.M.”, graniczącej z zamieszkałymi przez dziki lasami wchodzącymi w skład tego

rezerwatu. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, za szkody wyrządzone przez dziki

żyjące na obszarze rezerwatu przyrody, jako szkody wyrządzone przez zwierzęta

łowne objęte całoroczną ochroną, na podstawie art. 50 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13

października 1995 r. – Prawo łowieckie (Dz.U. Nr 147, poz. 713 ze zm.) w związku

z art. 23 ust. 1 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie

przyrody (Dz.U. Nr 114, poz. 492 ze zm.), odpowiada Skarb Państwa, przy czym

odszkodowanie za te szkody, jako wyrządzone na terenach nie wchodzących w

skład obwodów łowieckich, wypłacają wojewodowie.

Pozwany Skarb Państwa, reprezentowany przez Wojewodę D., zaskarżył wyrok

kasacją opartą na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 50 Prawa łowieckiego. Według

skarżącego, dziki – nawet na obszarze rezerwatu przyrody – nie są objęte

całoroczną ochroną. W obowiązującym stanie prawnym nie ma zwierząt łownych

objętych całoroczną ochroną, a Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność jedynie za

szkody wyrządzone przez żubry, niedźwiedzie i bobry (art. 52 ust. 1 ustawy o

ochronie przyrody) oraz przez wilki (§ 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10

września 1997 r. w sprawie gatunków zwierząt chronionych wyrządzających

szkody, za które odpowiada Skarb Państwa, Dz.U. Nr 109, poz. 706).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 50 ust. 1 Prawa łowieckiego, Skarb Państwa odpowiada za

szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne objęte całoroczną ochroną. Odpowiedź

na pytanie, czy na podstawie wymienionego przepisu Skarb Państwa odpowiada za

szkodę doznaną przez powoda, wymaga zatem ustalenia, po pierwsze, czy dziki są

zwierzętami łownymi, a po drugie, czy dziki, a w szczególności dziki żyjące na

obszarze rezerwatu przyrody „S.M.”, objęte są całoroczną ochroną. Ponieważ

powód dochodzi odszkodowania za szkodę wyrządzoną w uprawach ziemniaków w

1996 r., dla powyższych ustaleń miarodajne są przepisy wówczas obowiązujące.

Od dnia 16 lutego 1996 r. nie obowiązuje ustawa z dnia 17 czerwca 1959 r. o

hodowli, ochronie zwierząt łownych i prawie łowieckim (jedn. tekst: Dz.U. z 1973 r.

Nr 33, poz. 197 ze zm.), która w art. 5 ust. 1 do zwierząt łownych zaliczała m.in.

dziki, natomiast ustawa z dnia 13 października 1995 r. – Prawo łowieckie nie

określa, które gatunki zwierząt zaliczane są do zwierząt łownych (zwierzyny – art. 1

tej ustawy). Ustawa ta w art. 5 pozostawiła ustalenie listy gatunków zwierząt

łownych -w drodze rozporządzenia – Ministrowi Ochrony Środowiska, Zasobów

Naturalnych i Leśnictwa. Rozporządzenie takie (wymieniające wśród zwierząt

łownych dziki) wydane zostało dopiero w dniu 3 grudnia 1996 r. i weszło w życie z

dniem 22 stycznia 1997 r. (Dz.U. Nr 1, poz. 5 ze zm.). Stosownie do art. 62 Prawa

łowieckiego, zachowały jednakże moc, nie sprzeczne z tym Prawem, przepisy

wydane na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 1959 r. M.in. zachowało moc – do

dnia 22 stycznia 1997 r. – rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów

Naturalnych i Leśnictwa z dnia 20 lutego 1995 r. w sprawie okresów polowań na

zwierzęta łowne (Dz.U. Nr 23, poz. 126). Ponieważ w rozporządzeniu tym wśród

zwierząt łownych wymienione zostały dziki, oznacza to, że także w okresie od utraty

mocy przez ustawę z dnia 17 czerwca 1959 r. do czasu wejścia w życie

rozporządzenia z dnia 3 grudnia 1996 r., dziki były uznane za zwierzęta łowne.

Prawo łowieckie nie definiuje pojęcia „całorocznej ochrony”, nie wymienia

gatunków zwierząt łownych podlegających takiej ochronie ani okoliczności, w

których zwierzęta łowne jej podlegają, i nie zawiera upoważnienia do

zamieszczenia takiej regulacji w akcie wykonawczym. Dla ustalenia, czy dziki

żyjące na obszarze rezerwatu przyrody „S.M.” podlegają całorocznej ochronie, Sąd

Wojewódzki trafnie odwołał się do przepisów ustawy z dnia 16 października 1991 r.

o ochronie przyrody (art. 9 ust. 1 Prawa łowieckiego), jednakże uwzględnił i

rozważył przepisy ustawy o ochronie przyrody w niedostatecznym stopniu,

jakkolwiek wyprowadził z nich prawidłowe wnioski.

Ustawa o ochronie przyrody w brzmieniu obowiązującym w 1996 r. przewidywała

w art. 27 ust. 1 (i nadal przewiduje w art. 27) ochronę gatunkową dziko

występujących roślin i zwierząt, w szczególności gatunków rzadkich lub

zagrożonych wyginięciem. Zawarta w rozporządzeniu Ministra Ochrony

Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 6 stycznia 1965 r. w sprawie

ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. Nr 13, poz. 61 ze zm.), wydanym na podstawie

art. 27 ust. 3 tej ustawy, lista gatunków zwierząt objętych tą ochroną nie obejmuje

dzika. Nie oznacza to jednak, że w określonych okolicznościach dziki nie podlegają

ochronie.

W myśl art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody, szczególną formą

ochrony przyrody jest poddanie pod ochronę przez uznawanie określonych

obszarów za rezerwaty przyrody. Rezerwatem przyrody jest obszar obejmujący

zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym ekosystemy, określone

gatunki roślin i zwierząt, elementy przyrody nieożywionej, mające istotną wartość ze

względów naukowych, przyrodniczych, kulturowych bądź krajobrazowych (art. 23

ust. 1 ustawy). Obszar rezerwatu wchodzi w skład krajowego systemu obszarów

chronionych (art. 13 ust. 2 ustawy). Obowiązujące na obszarze rezerwatu

ograniczenia i zakazy w odniesieniu do przyrody mogły dotyczyć m.in. polowania,

chwytania, płoszenia i zabijania dziko żyjących zwierząt (art. 37 ust. 1 pkt 1

ustawy). Określenie szczególnych celów ochrony, ograniczeń, zakazów i nakazów

obowiązujących na obszarze danego rezerwatu pozostawione zostało Ministrowi

Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa w akcie o uznaniu za

rezerwat przyrody (art. 23 ust. 3 ustawy).

Stosownie do art. 64 ustawy o ochronie przyrody, zachowało moc zarządzenie

Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 20 września 1973 r. w sprawie

uznania za rezerwat przyrody (M.P. Nr 42, poz. 255). Zarządzeniem tym uznany

został za rezerwat przyrody pod nazwą „S.M.” obszar szczegółowo opisany w tym

zarządzeniu. Wśród zakazów wprowadzonych na tym obszarze, zarządzenie w pkt

7.1 wymienia m.in. zakaz polowania, chwytania, płoszenia i zabijania dziko żyjących

zwierząt. Dziki, jako dziko żyjące zwierzęta na obszarze rezerwatu przyrody „S.M.”,

objęte zatem zostały ochroną nie ograniczoną co do czasu (określonego okresu w

ciągu roku), której zakres odpowiada najszerszemu zakresowi ochrony, jaka

stosownie do art. 37 ust 1 ustawy o ochronie przyrody mogła być wprowadzona w

odniesieniu do zwierząt dziko żyjących. Treść tej ochrony odpowiada treści pojęcia

„całoroczna ochrona”, użytemu w art. 50 ust. 1 Prawa łowieckiego.

Należy dodać, że ustawą z dnia 7 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o ochronie

przyrody (Dz.U. z 2001 r. Nr 3, poz. 21) zmieniony został ustęp 4 art. 52 ustawy o

ochronie przyrody i do artykułu tego, który dotyczy odpowiedzialności Skarbu

Państwa za szkody wyrządzone przez niektóre dziko żyjące zwierzęta, dodano

ustępy 5 i 6. Przepisy te – określające zasady szacowania szkód spowodowanych

przez zwierzęta zaliczane do gatunków łownych, występujące m.in. w rezerwatach

przyrody, organy powołane do szacowania tych szkód oraz środki, z których

pokrywane są odszkodowania – byłyby zbędne, gdyby za szkody, których dotyczą,

Skarb Państwa nie odpowiadał. Wymienione przepisy uzupełniają dotychczasowe

unormowania zawarte nie tylko w ustawie o ochronie przyrody i służą ich

wykonaniu. Pośrednio wskazują więc na wynikającą z art. 50 ust. 1 Prawa

łowieckiego odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez

zwierzęta łowne żyjące na obszarze rezerwatu przyrody, jeżeli zgodnie z zasadami

obowiązującymi na obszarze rezerwatu zwierzęta te podlegają całorocznej

ochronie.

Sąd Wojewódzki bez naruszenia art. 50 ust. 1 Prawa łowieckiego zasadnie

zatem uznał, że na podstawie tego przepisu Skarb Państwa odpowiada za doznaną

przez powoda szkodę, wyrządzoną przez dziki żyjące na obszarze rezerwatu

przyrody „S.M.”.

Z przytoczonych względów kasację należało oddalić (art. 39312

k.p.c.).