II UKN 500/00

Wyrok z dnia 30 sierpnia 2001 r.

II UKN 500/00

Okresy zatrudnienia obywateli polskich za granicą wliczane są do okre-

sów ubezpieczenia społecznego pod warunkiem opłacenia składki w polskim

organie ubezpieczeń społecznych, chyba że ustawa lub ratyfikowana umowa

międzynarodowa stanowią inaczej (art. 6 ust. 2 pkt 1b i 1c ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.).

Przewodniczący SSN Beata Gudowska, Sędziowie: SN Zbigniew Myszka

(sprawozdawca), SA Bogumiła Blok.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2001 r. sprawy z wniosku

Józefa O. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B. o rentę z

tytułu niezdolności do pracy, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Ape-

lacyjnego w Lublinie z dnia 27 kwietnia 2000 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok w pkt II i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjne-

mu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie do ponownego rozpoznania

i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń społecznych w Lublinie wyrokiem z

dnia 27 kwietnia 2000 r. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej prawomoc-

nym wyrokiem tego Sądu z dnia 5 listopada 1999 r. [...] oraz zmienił ten zaskarżony

wyrok w ten sposób, że oddalił apelację ubezpieczonego Józefa O. od wyroku Sądu

Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 8 kwietnia

1998 r., oddalającego odwołanie ubezpieczonego od decyzji organu rentowego z

dnia 16 czerwca 1997 r. - odmawiającej przyznania mu prawa do renty inwalidzkiej

wobec nieudowodnienia przezeń 5-letniego okresu zatrudnienia. W sprawie tej Sąd

pierwszej instancji ustalił, że ubezpieczony kwalifikował się do drugiej grupy inwali-

2

dów, ale w ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem inwalidztwa udowodnił łącznie

jedynie 4 lata 10 miesięcy i 25 dni okresów ubezpieczenia, zamiast wymaganego do

przyznania renty okresu 5-letniego. Wyrokiem z dnia 5 listopada 1998 r. Sąd Apela-

cyjny zmienił zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji po ustaleniu, że ubezpie-

czony spełnił wszystkie warunki przewidziane w art. 32 i 33 ustawy o z.e.p. i przyznał

mu prawo do renty inwalidzkiej według drugiej grupy inwalidów z ogólnego stanu

zdrowia od dnia 1 maja 1997 r.

Na skutek wniosku organu rentowego o wznowienie postępowania, w którym

wskazano na błąd Sądu Apelacyjnego w ustaleniu wymaganych okresów zatrudnie-

nia ubezpieczonego w ostatnim dziesięcioleciu przed złożeniem wniosku rentowego,

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2000 r. wznowił postępowanie, a na-

stępnie - po ustaleniu, że Józef O. w ostatnim dziesięcioleciu przed złożeniem w dniu

22 maja 1997 r. wniosku rentowego udowodnił łącznie jedynie 4 lata 9 miesięcy i 13

dni okresów ubezpieczenia i nie legitymował się ustawowo wymaganym 5-letnim sta-

żem ubezpieczeniowym, oddalił jego apelację od wyroku Sądu pierwszej instancji z

dnia 8 kwietnia 1998 r.

W kasacji pełnomocnik ubezpieczonego podniósł zarzuty naruszenia prawa

materialnego - przez błędną wykładnię art. 48 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o za-

trudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 25, poz.

128 ze zm.), który nie uzależnia zaliczania okresów składkowych przepracowanych

przez obywateli polskich za granicą od opłacenia składek na ubezpieczenie społecz-

ne w Polsce, a nadto niezastosowanie art. 9 konwencji generalnej pomiędzy Polską

a Francją o zabezpieczeniu społecznym, podpisanej w Paryżu w dniu 9 czerwca

1948 r. (Dz.U. z 1949 r. Nr 24, poz. 158 ze zm.), który przewiduje zaliczanie takich

okresów na zasadach wzajemności pod warunkiem, że okresy takie nie pokrywają

się. Tymczasem pomimo przedłożenia przez ubezpieczonego na rozprawie apela-

cyjnej w dniu 13 kwietnia 2000 r. dokumentacji o jego zatrudnieniu na terenie Francji

od 15 grudnia 1995 r. do 15 grudnia 1996 r. - Sąd Apelacyjny uznał, że dokumenta-

cja taka nie wniosła nic nowego do sprawy, co stanowiło naruszenie art. 233 § 1 oraz

art. 412 § 2 KPC. Wskazanie tego dodatkowego okresu zatrudnienia stanowiło udo-

wodnienie przez ubezpieczonego ustawowego 5-letniego stażu ubezpieczeniowego

wymaganego do przyznania mu uprawnień rentowych, przeto brak było podstaw do

wznowienia postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem sądu

Apelacyjnego z dnia 5 listopada 1998 r., a tym bardziej do zmiany tego wyroku przez

3

oddalenie apelacji Józefa O. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 8

kwietnia 1998 r. W konsekwencji skarżący domagał się zmiany zaskarżonego wyroku

w punkcie pierwszym przez oddalenie skargi o wznowienie postępowania oraz usta-

lenia, że wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 5 listopada 1998 r. „nie ulega zmianie”. Al-

ternatywnie wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach pos-

tępowania albo - przy uznaniu zasadności wznowienia postępowania w sprawie za-

kończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 5 listopada 1998 r. - o

uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpozna-

nia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest uzasadniona, albowiem Sąd Apelacyjny - po wznowieniu postę-

powania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 5 listo-

pada 1998 r., co było skutkiem wiążącego charakteru orzeczenia Sądu Najwyższego

z dnia 10 września 1999 r. uchylającego postanowienie o odrzuceniu skargi organu

rentowego o wznowienie postępowania i które nie podlegało dalszemu zaskarżeniu,

bezzasadnie uznał, że dokumenty o zatrudnieniu i ubezpieczeniu na terenie Francji,

przedłożone przez ubezpieczonego na rozprawie apelacyjnej w dniu 13 kwietnia

2000 r., nie miały istotnego znaczenia w sprawie. Sąd Najwyższy nie podzielił stano-

wiska skarżącego zawartego w kasacji co do tego, że okresy zatrudnienia za grani-

cą, za które były opłacane składki w zagranicznej instytucji ubezpieczeniowej, podle-

gają bezwarunkowemu uwzględnieniu do stażu i uprawnień ubezpieczeniowych w

polskim systemie ubezpieczeń społecznych, tj. także niezależnie od kraju, w którym

zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne. Przepis art. 48 ust. 1 ustawy z

dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jednolity:

Dz.U. z 2001 r. Nr 6, poz. 56 ze zm.), w brzmieniu powołanym przez skarżącego:

„jeżeli umowa międzynarodowa nie przewiduje inaczej, to udokumentowane okresy

zatrudnienia obywateli polskich za granicą u pracodawców zagranicznych zaliczone

są do okresów składkowych w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin pod warunkiem opłacenia składek na ubezpieczenie spo-

łeczne”, podlegał interpretacji z uwzględnieniem polskich przepisów prawa ubezpie-

czeń społecznych, tj. wymagał zastosowania reguł określonych - dla rozpoznawanej

4

sprawy - w art. 2 ust. 2 pkt 1 d ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji

emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw

(Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), który wyraźnie stanowił, iż za okresy składkowe

uznaje się wyłącznie okresy zatrudnienia obywateli polskich za granicą u innych pra-

codawców - niż wymienieni w pkt. b i c tego przepisu - jeżeli w okresie pracy za gra-

nicą były opłacone składki na ubezpieczenie społeczne w Polsce. W obowiązującym

stanie prawnym zasadę tę powiela art. 6 ust.2 pkt 1 d ustawy z dnia 17 grudnia 1998

r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. Nr 162, poz.

1118 ze zm.). Powyższe oznacza, że zasadą jest uwzględnianie w krajowych okre-

sach ubezpieczenia społecznego tylko tych okresów zatrudnienia obywateli polskich

zatrudnionych za granicą, za które została opłacona składka w polskim organie

ubezpieczeń społecznych, chyba że ustawa (art. 6 ust. 2 pkt 1 b i c ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r.) lub ratyfikowana umowa międzynarodowa stanowią inaczej.

Natomiast rację ma skarżący, gdy wskazuje na bezpośrednie oddziaływanie -

co do oceny jego okresu zatrudnienia we Francji - art. 9 § 1 konwencji generalnej

pomiędzy Polską a Francją o zabezpieczeniu społecznym, Układu dodatkowego do-

tyczącego systemu zabezpieczenia społecznego stosowanego do pracowników gór-

nictwa i przedsiębiorstw zrównanych z górnictwem, Układu dodatkowego dotyczące-

go sposobu przekazywaniu funduszów i Protokołu ogólnego, podpisanych w Paryżu

dnia 9 czerwca 1948 r. (Dz.U Nr 24, poz. 158 ze zm.), który wyraźnie stanowi, że

polskim lub francuskim pracownikom najemnym lub zrównanym z nimi, którzy w obu

krajach byli kolejno lub na przemian ubezpieczeni w jednym lub kilku systemach

ubezpieczenia na wypadek inwalidztwa, okresy ubezpieczenia, przebyte w tych sys-

temach i okresy zastępcze uznane w tych systemach za równoznaczne z okresami

ubezpieczenia, zliczane będą pod warunkiem, że się nie pokrywają, zarówno dla

ustalenia prawa do świadczeń w gotówce lub w naturze, jak i dla utrzymania lub od-

zyskania tego prawa. W konsekwencji zatem Sąd Apelacyjny bezzasadnie pominął

zbadanie przedłożonych przez ubezpieczonego dokumentów potwierdzających jego

zatrudnienie i ubezpieczenie we Francji, albowiem przy ustalaniu prawa do emerytu-

ry i renty oraz przy obliczaniu ich wysokości uwzględnia się okresy ubezpieczenia za

granicą, jeżeli tak stanowią umowy międzynarodowe (art. 8 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r.). Z przepisu tego wynika obowiązek zastosowania regulacji ubezpieczenio-

wych wynikających z umów międzynarodowych, zważywszy ponadto na dyrektywę

zawartą w art. 91 ust. 1 Konstytucji, który stanowi, że ratyfikowana umowa międzyna-

5

rodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi

część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej

stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. Przy ponownym rozpoznaniu

sprawy Sąd Apelacyjny powinien zatem zbadać, czy ubezpieczony legitymuje się

wymaganymi okresami ubezpieczenia, które ponadto mogą być liczone nie tylko w

dziesięcioleciu przydającym przed dniem zgłoszenia wniosku rentowego, ale alter-

natywnie - także w dziesięcioleciu poprzedzającym ustaloną datę powstania u niego

niezdolności do pracy (art. 58 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 58 ust. 2 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r.). Należy też mieć na uwadze, że organ rentowy powinien uwzględ-

niać okresy zatrudnienia ubezpieczonego za granicą na podstawie wystawionej

przed złożeniem wniosku rentowego dokumentacji okresów tego ubezpieczenia, a

nie w oparciu o zaświadczenie z urzędu pracy, jakie potwierdzało niepełny okres

ubezpieczenia w czasie pracy ubezpieczonego za granicą, które było przez niego

dołączone do pierwszorazowego wniosku rentowego.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował na podstawie art.

39313

KPC.

========================================