II UKN 517/00

Wyrok z dnia 30 sierpnia 2001 r.

II UKN 517/00

Osoba, która nabyła prawo do renty inwalidzkiej z tytułu całkowitej nie-

zdolności do pracy na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r.

o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze

zm.) zachowuje po dniu 1 stycznia 1999 r. prawo do tego świadczenia stosow-

nie do art. 180 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i ren-

tach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.),

jeżeli w dalszym ciągu jest całkowicie i nieprzerwanie niezdolna do pracy,

choćby ta niezdolność do pracy miała charakter okresowy.

Przewodniczący SSN Beata Gudowska, Sędziowie: SN Zbigniew Myszka

(sprawozdawca), SA Bogumiła Blok.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2001 r. sprawy z wniosku

Małgorzaty K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w O.W. o

rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym

na skutek kasacji organu rentowego, od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 9

maja 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z

dnia 9 maja 2000 r. zmienił zaskarżony przez ubezpieczoną Małgorzatę K. wyrok

Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu z dnia 29

grudnia 1999 r., oddalający odwołanie ubezpieczonej, oraz poprzedzającą go decy-

zję organu rentowego z dnia 4 sierpnia 1999 r. i przyznał ubezpieczonej prawo do

renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym od

dnia 5 listopada 1999 r. do dnia 5 listopada 2001 r. W sprawie tej ustalono, że po-

czątkowo organ rentowy decyzją z dnia 1 kwietnia 1999 r. przyznał ubezpieczonej

2

prawo do dodatku pielęgnacyjnego do wypłacanej jej uczniowskiej renty z tytułu cał-

kowitej niezdolności do pracy, począwszy od 1 lutego 1999 r. do 31 marca 2000 r.

Następnie decyzją z dnia 13 sierpnia 1999 r. uchylił poprzednią decyzję i przyznał

prawo do dodatku pielęgnacyjnego do dnia 5 listopada 1999 r. Inną decyzją, z dnia 4

sierpnia 1999 r., organ rentowy wstrzymał prawo do renty i dodatku pielęgnacyjnego

z dniem 5 listopada 1999 r. Odwołanie od tej decyzji oddalił Sąd pierwszej instancji,

który - na podstawie opinii biegłych lekarzy sądowych stwierdzającej trwającą nadal

całkowitą okresową niezdolność do pracy ubezpieczonej i konieczność zapewnienia

jej stałej opieki w okresie do 5 listopada 2001 r. - uznał, że nie przysługiwała jej renta

stała, a ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubez-

pieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) nie przewiduje w ogóle moż-

liwości przyznawania rent dla uczniów. Stanowiska tego nie podzielił Sąd Apelacyjny,

który wskazał, że ubezpieczona od dnia 1 października 1998 r. pobierała uczniowską

rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, przyznaną jej na podstawie art. 63

ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i

ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Następnie od dnia 1 lutego 1999 r. pobie-

rała także dodatek pielęgnacyjny. Według powołanych przez Sąd pierwszej instancji

biegłych lekarzy sądowych: onkologa i neurologa - ubezpieczona jest nadal całkowi-

cie niezdolna do pracy i wymaga długotrwałej opieki innej osoby z powodu tego sa-

mego schorzenia, które było podstawą przyznania jej świadczeń z ubezpieczenia

społecznego. To, że obowiązująca ustawa o emeryturach i rentach nie przewiduje

uprawnień rentowych dla uczniów, którzy stali się niezdolni do pracy w czasie nauki

w szkole ponadpodstawowej, nie oznaczało pozbawienia prawa do tego rodzaju rent

słusznie nabytych na podstawie art. 63 ustawy o z.e.p., także wówczas, gdy ich cał-

kowita niezdolność do pracy ma charakter okresowy. W konsekwencji Sąd ten wyra-

ził pogląd, że osoby, które nabyły prawo do uczniowskiej renty okresowej na podsta-

wie art. 63 ust. 1 stawy o z.e.p., zachowują nadal to prawo w razie ustalenia, że

stwierdzona niezdolność do pracy trwa bez żadnej przerwy, choćby nawet była to

niezdolność okresowa.

W kasacji organ rentowy podniósł zarzut błędnej wykładni art. 195 pkt 5 w

związku z art. 196 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, domagając się zmiany za-

skarżonego wyroku i „oddalenia odwołania”. Zdaniem skarżącego prawo do uczniow-

skiej renty z tytułu niezdolności do pracy wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym przyzna-

ne ubezpieczonej decyzją z dnia 16 listopada 1998 r., która nie była zaskarżona, wy-

3

gasło z dniem 5 listopada 1999 r., albowiem z dniem 1 stycznia 1999 r. utraciły moc

przepisy ustawy o z.e.p., w tym art. 63 tej ustawy, będący podstawą przyznania

uczniowskiej renty z tytułu niezdolności do pracy. Sąd Apelacyjny naruszył powołane

w petitum kasacji przepisy prawa materialnego, przyjmując, że prawo do tego ro-

dzaju renty przysługuje także osobie, która złożyła wniosek pod rządem nowej

ustawy o emeryturach i rentach, która nie przewiduje już tego rodzaju świadczeń

rentowych. W konsekwencji organ rentowy negatywnie rozpoznał wniosek ubezpie-

czonej o kontynuowanie wypłaty renty dla ucznia szkoły ponadpodstawowej na pod-

stawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach, która nie przewiduje tego rodzaju

szczególnych świadczeń rentowych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest nieuzasadniona. Wskazane przez skarżącego podstawy kasacji

obejmują zarzuty błędnej wykładni art. 195 pkt 5 i art. 196 ustawy o emeryturach i

rentach z FUS. Pierwszy przepis dotyczy utraty mocy obowiązującej ustawy z dnia

14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr

40, poz. 267 ze zm.), która w art. 63 przewidywała prawo do tzw. uczniowskiej renty

z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Natomiast art. 196 ustawy o emeryturach i

rentach określa datę wejścia w życie tej ustawy, która utrzymała prawo do rent z ty-

tułu niezdolności do pracy, jednakże pod rządem jej przepisów nie przewiduje już

możliwości przyznawania takich uprawnień uczniom szkół ponadpodstawowych, któ-

rzy stali się całkowicie niezdolni do pracy w czasie uczęszczania do szkół. Przepisów

tych Sąd Apelacyjny nie naruszył, gdyż dokonał ich prawidłowej wykładni, wskazując

w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, że ustawa o z.e.p., na podstawie której

(art. 63 ust. 1) ubezpieczona nabyła prawo do uczniowskiej renty z tytułu całkowitej

niezdolności do pracy, utraciła moc obowiązującą z chwilą wejścia w życie z dniem 1

stycznia 1999 r. ustawy o emeryturach i rentach z FUS, która nie dopuszcza przy-

znawania tego rodzaju świadczeń rentowych osobom zgłaszającym po tej dacie

wnioski o renty uczniowskie, gdy ich niezdolność do pracy powstała w czasie nauki w

szkole po dniu 1 stycznia 1999 r. Natomiast uwadze skarżącego umknęła regulacja

intertemporalna zawarta w art. 180 ustawy o emeryturach i rentach, który w szcze-

gólności w ust. 1 pkt 1 stanowi, iż osoby, którym w dniu wejścia w życie tej ustawy

przysługiwały emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinne na pod-

4

stawie przepisów, o których mowa w art. 195, zachowują prawo do tych świadczeń w

wysokości ustalonej przed dniem wejścia w życie ustawy, z zastrzeżeniem ust.2-5 i z

uwzględnieniem ust. 6-9. Przepis ten potwierdził regułę zachowania prawa do świad-

czeń przyznanych na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów prawa, co

jest zgodne z zasadą ochrony praw słusznie nabytych. Z tej - zawartej w przepisach

przejściowych - regulacji wynika wprost, że ubezpieczona, która nabyła prawo do

uczniowskiej renty z tytułu niezdolności do pracy na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy o

z.e.p., zachowała to prawo (do tego dotychczasowego świadczenia), skoro przepis

art. 180 ustawy o emeryturach i rentach odnosi się do każdego rodzaju rent z tytułu

niezdolności do pracy przyznanych na podstawie przepisów, o których mowa w art.

195, w tym prawa do rent pobieranych na podstawie przepisów ustawy o z.e.p. (art.

195 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Oznacza to, że obecnie obowią-

zujące przepisy nie zderogowały uprawnień do uczniowskich rent z tytułu całkowitej

niezdolności do pracy nabytych na podstawie poprzednio obowiązującego art. 63 ust.

1 ustawy o z.e.p. W aktualnym stanie prawnym tego rodzaju prawo ubezpieczonej

mogłoby zatem ustać na zasadach ogólnych określonych w art. 101 pkt 1 ustawy o

emeryturach i rentach z FUS, tj. gdyby ustał którykolwiek z warunków wcześniej wy-

maganych do uzyskania tego świadczenia, a zatem w szczególności, gdyby stan

zdrowia ubezpieczonej uległ poprawie w stopniu, który obecnie nie czyni jej całkowi-

cie niezdolną do pracy. Taki kierunek interpretacji pozwolił Sądowi Najwyższemu na

potwierdzenie - w uzasadnieniu uchwały z dnia 5 lipca 2001 r., III ZP 10/01 (dotych-

czas niepublikowanej) - stanowiska Sądu Apelacyjnego w rozpoznawanej sprawie,

że osoby, które nabyły prawo do uczniowskiej renty okresowej z tytułu całkowitej nie-

zdolności do pracy na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy o z.e.p., zachowują prawo do

tego świadczenia, jeżeli w dalszym ciągu są całkowicie niezdolne do pracy (niezdol-

ność ta nie została przerwana), także wtedy, gdy niezdolność do pracy ma charakter

okresowy. W rozpoznawanej sprawie istotne było także to, że inicjatorem badań

kontrolnych stopnia okresowej niezdolności do pracy ubezpieczonej był organ rento-

wy, który - przed upływem terminu końcowego pobierania przez ubezpieczoną przy-

znanego jej okresowo świadczenia rentowego - wskazał na potrzebę wykonania ba-

dań kontrolnych w celu zweryfikowania utrzymywania się u niej całkowitej niezdolno-

ści do pracy po dniu 5 listopada 1999 r., jako na konieczny warunek dalszego przy-

znania jej prawa do pobieranej uczniowskiej renty z tytułu całkowitej niezdolności do

pracy. Równocześnie wyniki tych badań, a w szczególności opinia biegłych lekarzy

5

sądowych, jednoznacznie potwierdziły, że ubezpieczona jest nieprzerwanie całkowi-

cie niezdolna do pracy, chociaż niezdolność ta jest w dalszym ciągu określana jako

okresowa (do dnia 5 listopada 2001 r.). Tego rodzaju działanie organu rentowego

mogło być ocenione jako zmierzające do ponownego ustalenia prawa do pobierane-

go przez ubezpieczoną świadczenia w trybie art. 114 ust.1 ustawy o emeryturach i

rentach z FUS, skoro uzyskane po uprawomocnieniu się decyzji o przyznaniu ubez-

pieczonej okresowej uczniowskiej renty z tytułu niezdolności do pracy wyniki kontrol-

nych badań lekarskich ujawniły, że jest ona trwale niezdolna do pracy co najmniej do

5 listopada 2001 r. Ustalenie takiej daty trwania całkowitej niezdolności do pracy

ubezpieczonej jest okolicznością istniejącą przed wydaniem poprzedniej decyzji ren-

towej, albowiem wskazywało na niewłaściwą poprzednią prognozę trwania okresowej

całkowitej niezdolności ubezpieczonej do pracy, która miała wpływ na jej uprawnienia

rentowe nabyte na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy o z.e.p. Powyższe pozwalało Są-

dowi Najwyższemu na zaakceptowanie stanowiska, że osoba, która nabyła prawo do

uczniowskiej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy na podstawie art. 63 ust.

1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich

rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), zachowuje prawo do tego świadczenia z mocy

art. 180 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fun-

duszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), jeżeli w dalszym

ciągu jest całkowicie i nieprzerwanie niezdolna do pracy, choćby ta niezdolność do

pracy miała charakter okresowy.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił nieuzasadnioną kasację

na podstawie art. 39312

KPC.

========================================