II UKN 521/00

Wyrok z dnia 30 sierpnia 2001 r.

II UKN 521/00

O niezdolności do pracy spowodowanej chorobą zawodową decyduje

wpływ skutków tej choroby na zdolność do pracy dotychczasowej oraz, uza-

leżniona od stanu ogólnego związanego z wiekiem lub brakiem predyspozycji

psychofizycznych, możliwość wykonywania innej pracy w ramach posiadanych

kwalifikacji lub po przekwalifikowaniu.

Przewodniczący SSN Beata Gudowska (sprawozdawca), Sędziowie: SN

Zbigniew Myszka, SA Bogumiła Blok.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2001 r. sprawy z wniosku

Jana M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B. o rentę z

tytułu choroby zawodowej, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apela-

cyjnego w Gdańsku z dnia 27 kwietnia 2000 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w

Gdańsku do ponownego rozpoznania z uwzględnieniem orzeczenia o kosztach po-

stępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 31 maja 1999 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy, zmieniając

decyzję Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B., przyznał Janowi M. prawo

do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy spowodowanej chorobą zawodo-

wą. Prawo do tego świadczenia ustalił na podstawie opinii biegłych kardiologa i otola-

ryngologa, którzy stwierdzili u ubezpieczonego przewlekły zanikowy nieżyt gardła i

krtani z utrwalonym niedowładem strun głosowych. Choroby te, uznane decyzją ins-

pektora sanitarnego za zawodowe, spowodowały - według opinii biegłych - niezdol-

ność do pracy w zawodzie nauczyciela. Sąd Okręgowy podzielił tę ocenę i nie

uwzględnił podniesionego przez organ rentowy zarzutu opartego na twierdzeniu, że

niezdolność ta nie zachodzi, gdyż ubezpieczony był zdolny do wykonywania zawodu

2

nauczyciela przez trzydzieści lat, a obecnie nie wykonuje go z powodu przejścia na

emeryturę w 1989 r., a nie z powodu schorzenia zawodowego.

Argument ten, stawiany przez organ rentowy również w apelacji, uznał za

słuszny Sąd Apelacyjny w Gdańsku. Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2000 r. zmienił

wyrok Sądu pierwszej instancji i oddalił odwołanie. Sąd ten uzyskał uzupełniającą

opinię biegłych, że schorzenie ubezpieczonego postępuje, mimo zaprzestania pracy

nauczycielskiej i nienadużywania głosu, z czego wyprowadził wniosek, że rozpozna-

ne zmiany chorobowe stanowią przeciwwskazanie do pracy głosem, czyli pracy nau-

czycielskiej, lecz nie są przeszkodą w wykonywaniu wszystkich innych prac, do któ-

rych - biorąc pod uwagę poziom jego kwalifikacji - ubezpieczony jest nadal zdolny.

Sąd stwierdził, że ubezpieczony, mający wykształcenie technika mechanika, zacho-

wał w ramach tych kwalifikacji zdolność do wykonywania prac nie wymagających

nadużywania głosu.

Ubezpieczony zaskarżył powyższy wyrok kasacją w całości. Oparł ją na pod-

stawie naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie przepisu art.

18 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i

chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) oraz

błędnej wykładni przepisu art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopa-

trzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) w

związku z art. 25 ustawy wypadkowej. Wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, twierdził, że - jako osoba, która

ukończyła 65 lat życia, uznana za inwalidę z ogólnego stanu zdrowia, jeszcze przed

ustaleniem choroby zawodowej - nie jest zdolny do żadnej pracy i nie ma możliwości

przekwalifikowania się. Ponadto wskazał, że Sąd Apelacyjny, błędnie stosując do

oceny jego zdolności do pracy przesłanki z art. 24 ust. 1 ustawy emerytalnej wprost,

a nie odpowiednio, jak stanowi przepis art. 25 ustawy wypadkowej, pominął treść art.

18 tej ustawy, według którego prawo do renty uzależnione jest wyłącznie od stwier-

dzenia choroby zawodowej oraz związku przyczynowego między tym schorzeniem a

pracą.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja, oparta na podstawie z art. 3931

pkt 1 KPC, jest usprawiedliwiona

trafnym zarzutem błędnej wykładni przepisu art. 24 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14

3

grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40,

poz. 267 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 1997 r., po zmianie

dokonanej ustawą z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopa-

trzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. Nr 100, poz. 461), znaj-

dującym zastosowanie w sprawie na zasadzie art. 11 ust. 2 tej ustawy. Sąd Apela-

cyjny naruszył ten przepis przez to, że w pełni zaaprobował, a nawet nadał własne

uzasadnienie, nietrafnej tezie, iż możliwe jest dokonanie oceny niezdolności do pracy

bez uwzględnienia stopnia naruszenia sprawności organizmu, możliwości wykony-

wania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowości przekwalifiko-

wania zawodowego, przy wzięciu pod uwagę rodzaju i charakteru dotychczas wyko-

nywanej pracy, poziomu wykształcenia, wieku i predyspozycji psychofizycznych.

Tymczasem dopiero ocena dokonana w całokształcie tych aspektów pozwala na

ustalenie niezdolności do pracy albo stwierdzenie zachowania zdolności do pracy w

warunkach specjalnych, określonych w przepisach o zatrudnianiu i rehabilitacji za-

wodowej osób niepełnosprawnych. Ustalenie niezdolności do pracy następuje bo-

wiem równolegle w płaszczyźnie charakteru i przebiegu procesów chorobowych oraz

ich wpływu na stan czynnościowy, sprawność psychofizyczną oraz stopień przysto-

sowania organizmu do ubytków anatomicznych, kalectwa, skutków choroby (aspekt

medyczny, biologiczny) oraz przez uwzględnienie posiadanych kwalifikacji, wieku,

zawodu, wykonywanych czynności i warunków pracy oraz możliwości dalszego wy-

konywania pracy zarobkowej, a także możliwości przywrócenia zdolności do pracy

przez leczenie i rehabilitację lub przekwalifikowanie zawodowe (aspekt socjalny,

ekonomiczny). Stanowi o tym również § 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej z dnia 8 sierpnia 1997 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy do

celów rentowych, Dz.U. Nr 99, poz. 612).

W konsekwencji, prawidłowa kwalifikacja faktu zachorowania na chorobę za-

wodową jako przesłanki prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej

tą chorobą wymaga oceny, czy ubezpieczony zachował zdolność do wykonywania

pracy z wykorzystaniem poziomu wykształcenia i kwalifikacji przez odniesienie się do

dotychczasowego zawodu. Nie jest to jednak wystarczające, albowiem konieczne

jest jeszcze ustalenie możliwości dalszego wykonywania pracy w ramach posiada-

nych kwalifikacji, lecz w innych warunkach od dotychczasowych. Orzekając o nie-

zdolności do pracy, należy więc brać pod uwagę wszystkie powyższe okoliczności, a

nie tylko wyuczony zawód, przy uwzględnieniu, że o prawie do renty z tytułu niezdol-

4

ności do pracy decyduje brak rokowania odzyskania zdolności do pracy w dotych-

czasowym zawodzie lub brak rokowania odzyskania zdolności do pracy po przekwa-

lifikowaniu (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 1998 r., II UKN

326/98, OSNAPiUS 2000 nr 1, poz. 36, z dnia 10 czerwca 1999 r., II UKN 675/98,

OSNAPiUS 2000 nr 16, poz. 624). O niezdolności do pracy spowodowanej chorobą

zawodową decyduje zatem wpływ skutków tej choroby na zdolność do pracy dotych-

czasowej oraz możliwość wykonywania innej pracy w ramach posiadanych kwalifika-

cji lub po przekwalifikowaniu, uzależniona od stanu ogólnego związanego z wiekiem

lub brakiem predyspozycji psychofizycznych. Na ocenie tej - wbrew twierdzeniu or-

ganu rentowego - nie waży w żadnym stopniu fakt niewykazywania aktywności za-

wodowej po przejściu na emeryturę. Fakt pobierania emerytury przyznanej na ogól-

nych zasadach (po wykazaniu odpowiedniego okresu zatrudnienia oraz wieku) nie

pozbawia pracownika możliwości ubiegania się o rentę z tytułu niezdolności do

pracy, tym bardziej gdy tytułem takiej renty jest niezdolność do pracy na skutek cho-

roby zawodowej. Świadczenie to bowiem (renta z tytułu niezdolności do pracy) przy-

sługuje niezależnie od prawa do innych świadczeń (por. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 29 maja 2001 r., II UKN 378/00, dotychczas nie publikowany). W tym sensie

rację ma skarżący twierdząc, że ocena jego prawa do renty była nieprawidłowa, jed-

nak nie jest trafny jego pogląd, że odpowiednie stosowanie omawianych przepisów

do renty z tytułu choroby zawodowej nakazywałoby dokonywanie tej oceny z

uwzględnieniem przepisu art. 18 ustawy wypadkowej tak, aby o prawie do tego

świadczenia decydować miał wyłącznie fakt zachorowania na chorobę zawodową i

związek tego zachorowania z warunkami zatrudnienia. Stosownie do art. 18 ustawy

wypadkowej, renta przysługuje pracownikowi, który wskutek choroby zawodowej stał

się niezdolny do pracy, a w art. 25 zawarte jest odesłanie do przytoczonych na wstę-

pie przepisów ustawy o z.e.p., określających zasady oceny tej niezdolności.

Zważywszy te wszystkie okoliczności, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

(art. 39313

§ 1 KPC).

========================================