I PKN 781/00

Wyrok z dnia 21 września 2001 r.

I PKN 781/00

1. Przesunięcie pracowników na inne stanowiska pracy nie jest ponow-

nym zatrudnianiem w tej samej grupie zawodowej w rozumieniu art. 12 ustawy

z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracowni-

kami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie

niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.).

2. Pracownik zwolniony z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy

może skutecznie zgłosić zamiar powrotu do pracy w terminie jednego roku od

rozwiązania stosunku pracy pod warunkiem, że w okresie tego roku pracodaw-

ca ponownie zatrudnia pracowników w tej samej grupie zawodowej.

Przewodniczący SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera, Zbigniew Myszka (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 21 września 2001 r. sprawy z po-

wództwa Włodzimierza G. przeciwko Instytutowi Ekspertyz Sądowych w K. o nawią-

zanie stosunku pracy i odszkodowanie, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Krakowie z dnia 30 maja 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację i nie obciążył powoda kosztami postępowania kasacyj-

nego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem

z dnia 30 maja 2000 r. oddalił apelację powoda Włodzimierza G. od wyroku Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 22 grudnia

1999 r., oddalającego powództwo o ponowne zatrudnienie powoda w pozwanym In-

stytucie Ekspertyz Sądowych w K. i zasądzenie odszkodowania za okres pozosta-

wania bez pracy od 1 września 1998 r. do 30 listopada 1999 r. w kwocie 24.062,50

zł. W sprawie tej ustalono, że pozwany pracodawca wypowiedział powodowi, zatrud-

2

nionemu na stanowisku adiunkta w Pracowni Alkohologii Zakładu Toksykologii Są-

dowej, umowę o pracę z przyczyn organizacyjno-merytorycznych związanych z likwi-

dacją stanowiska pracy powoda i brakiem możliwości przesunięcia go na inne sta-

nowisko. W dniu 31 października 1997 r. powód złożył do strony pozwanej wniosek o

ponowne zatrudnienie w trybie art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczegól-

nych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczą-

cych zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze

zm.). W placówce zatrudnienia powoda do października 1997 r. nie zatrudniono żad-

nego pracownika, ale nadal następowało zmniejszanie stanu zatrudnienia, który w

grudniu 1999 r. wynosił 20 etatów. Zakład Toksykologii Sądowej podlega dalszej

reorganizacji w związku ze spadkiem ilości przeprowadzanych badań i z czterech

jednostek organizacyjnych przewiduje się pozostawienie dwóch. W całym Instytucie

Ekspertyz Sądowych po dniu 30 października 1997 r. zatrudniono jedynie sekretarkę

(w miejsce poprzedniej) oraz trzech pracowników w Dziale Ekspertyz Pisma Ręcz-

nego Zakładu Kryminalistyki. W dniu 26 marca 1998 r. utworzona została Sekcja Lo-

gistyki i Zapewnienia Jakości, do której we wrześniu 1999 r. zostali przesunięci pra-

cownicy z innych jednostek organizacyjnych Instytutu, a kieruje nią długoletni pra-

cownik, doktor fizyki, który jest równocześnie kierownikiem Sekcji Organizacji i Infor-

macji Naukowej. Po zwolnieniu powoda do Pracowni Hemogenetyki została przesu-

nięta osoba z wykształceniem inżyniera zootechnika z Zakładu Toksykologii Sądo-

wej, a z dniem 15 grudnia 1999 r. przyjęto nowego pracownika z wykształceniem

biologicznym z zakresu biologii molekularnej, z dużym stażem w zakresie badań

genetycznych. Ogółem w okresie od 1 października 1997 r. do 15 grudnia 1999 r.

zwolniono 11 pracowników i przyjęto 11 nowych, ale nie w grupie zawodowej powo-

da.

Na podstawie takich ustaleń sądy meriti uznały, że roszczenia powoda były

nieuzasadnione. Wynikający z art. 12 ustawy z 28 grudnia 1989 r. obowiązek po-

nownego zatrudnienia pracownika zwolnionego z pracy z przyczyn dotyczących za-

kładu pracy odnosi się do możliwości ponownego jego zatrudnienia w tej samej gru-

pie zawodowej i jest ograniczony w czasie upływem rocznego okresu od rozwiązania

z pracownikiem umowy o pracę. Strona pozwana w okresie rocznym od 1 listopada

1997 r. do 30 października 1998 r. nie zatrudniła żadnego nowego pracownika w tej

samej grupie zawodowej co powód, a sam fakt dokonywania zmian organizacyjnych

wykraczających poza oddziaływanie powołanej normy nie dawał podstaw do

3

uwzględnienia roszczeń powoda. W szczególności Sąd Apelacyjny wskazał, że po

zwolnieniu powoda strona pozwana zatrudniła do dnia 31 października 1998 r. cztery

osoby, w tym trzech pracowników w sekretariacie i dziale administracyjno-gospodar-

czym oraz w wymiarze 0,25 etatu profesora na stanowisku konsultanta w Pracowni

Hemogenetyki Sądowej, konstatując, że żaden z nich nie został zatrudniony w tej

samej grupie zawodowej, w której poprzednio pracował powód. Wprawdzie w marcu

1998 r. zapadła decyzja o utworzeniu Sekcji Logistyki i Zapewnienia Jakości, ale do

dnia 31 października 1998 r. nie zatrudniano w niej pracowników. Tworzenie tej Sek-

cji było rozłożone w czasie i dopiero we wrześniu 1999 r. zatrudniono w niej pracow-

ników w wyniku przesunięć wewnątrzzakładowych, a zatem pozwana nie zatrudniała

nowych pracowników. Również do Pracowni Hemogenetyki Sądowej z dniem 1

marca 1999 r. został przeniesiony pracownik z Zakładu Toksykologii Sądowej, a z

dniem 15 grudnia 1999 r. przyjęto nowego pracownika z wykształceniem biologicz-

nym, tyle że takie zmiany organizacyjne wykraczały poza roczny termin od rozwiąza-

nia z powodem stosunku pracy. W konsekwencji Sąd drugiej instancji wskazał, że nie

wystąpiły przesłanki prawne do uwzględnienia roszczenia powoda o ponowne za-

trudnienie, a tym samym nie było podstaw prawnych do zasądzenia dochodzonego

odszkodowania z tytułu pozostawania powoda bez pracy.

Powód w kasacji podniósł zarzuty obrazy prawa materialnego - art. 12 ustawy

z 28 grudnia 1989 r. w związku z art. 8 KP i art. 5 KC , a także art. 81 § 1 KP oraz

art. 471 KC w związku z art. 300 KP. Ponadto zarzucił naruszenie przepisów prawa

procesowego - art. 217 § 2 KPC w związku z art. 227 KPC i art. 233 § 1 KPC. Na

tych podstawach domagał się zmiany zaskarżonego wyroku i uwzględnienia swoich

roszczeń, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do po-

nownego rozpoznania. W ocenie skarżącego, Sąd Apelacyjny zastosował „jedno-

stronną i wybiórczą” wykładnię art. 12 ustawy z 28 grudnia 1989 r., a ponadto nie-

właściwie wyłożył rozumienie zwrotu: „co do rocznego terminu powrotu pracownika

do zakładu pracy, który zdaniem powoda winien dotyczyć tylko i wyłącznie terminu

złożenia deklaracji przez pracownika o zamiarze powrotu do danego zakładu pracy”.

Skarżący zakwestionował ustalenie, że Sekcja Logistyki działa dopiero od 1 września

1999 r. oraz utrzymywał, że istniała możliwość zatrudnienia powoda w Pracowni

Hemogenetyki Sądowej z chwilą odejścia zatrudnionego tam pracownika i powstania

wakatu od 1 września 1998 r., gdyż niecelowe było przesunięcie na to stanowisko

pracownika z Zakładu Kryminalistyki. Szerokie rozumienie w judykaturze zawartego

4

w art. 12 ustawy z 28 grudnia 1989 r. zwrotu ponownego zatrudnienia w tej „samej

grupie zawodowej”, w której pracował pracownik zwolniony wcześniej z przyczyn

dotyczących pracodawcy, stwarzało obowiązek strony pozwanej ponownego zatrud-

nienia powoda, co odnosiło się w szczególności do obsadzania stanowisk pracy po

upływie roku od zwolnienia powoda. W tym kontekście skarżący zakwestionował nie-

uwzględnienie wniosku powoda o zobowiązanie pozwanego do przedłożenia aktual-

nego wykazu ruchów kadrowych. Twierdził także, iż nieprzeprowadzenie wnikliwego i

rzetelnego postępowania dowodowego było sprzeczne z art. 217 § 2 KPC i jedno-

cześnie stanowiło naruszenie art. 233 § 1 KPC wobec oceny niepełnego materiału

dowodowego.

W odpowiedzi na kasację pozwany wniósł o jej oddalenie i zasądzenie do po-

woda kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Co do sposobu wykładni art. 12 ustawy z 28 grudnia 1989 r. powód utrzymy-

wał, że norma ta nakłada na pracodawcę obowiązek ponownego zatrudnienia pra-

cownika wcześniej zwolnionego z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, jeżeli

tylko zgłosi on zamiar powrotu do pracy w ciągu roku od rozwiązania stosunku pracy.

Przychylenie się do zaproponowanej interpretacji tego przepisu kreowałoby nieogra-

niczony w czasie obowiązek ponownego zatrudnienia takiego pracownika w razie

ponownego zatrudniania pracowników w tej samej grupie zawodowej kiedykolwiek w

przyszłości, byleby zwolniony pracownik zgłosił zamiar powrotu do pracy w ciągu

roku od ustania poprzedniego stosunku pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy.

Tymczasem norma zawarta w art. 12 ustawy z 28 grudnia 1989 r. wyraża jeden z

nielicznych ustawowych wyjątków od zasady wolności umów w prawie pracy, która

wymaga dla skutecznego nawiązania stosunku pracy złożenia zgodnego oświadcze-

nia woli pracodawcy i pracownika (art. 11 KP). W ocenie Sądu Najwyższego, brakuje

uzasadnienia do dokonywania rozszerzającej wykładni analizowanej szczególnej

normy prawa pracy, ograniczającej swobodę pracodawcy w zatrudnianiu pracowni-

ków w sposób, który kreowałby nieograniczony w czasie obowiązek ponownego za-

trudnienia pracownika wcześniej zwolnionego z przyczyn dotyczących zakładu pracy,

byleby tylko pracownik zgłosił zamiar powrotu do pracy w ciągu roku od rozwiązania

stosunku pracy. Oznacza to, że określone w art. 12 ustawy z 28 grudnia 1989 r. od-

5

stępstwo od zasady wolności pracy odbywa się wyłącznie według przesłanek i w

terminie określonych w tym szczególnym przepisie prawa pracy. Nie ma zatem ra-

cjonalnego uzasadnienia taka wykładnia analizowanej szczególnej normy prawa

pracy, która mogłaby prowadzić do bezterminowego wyłączenia swobody praco-

dawcy w zatrudnieniu pracowników w danej grupie zawodowej w przyszłości, po-

nieważ modyfikacje zasady wolności pracy w prawie pracy nie mogą być bezwarun-

kowe i czasowo nieograniczone. Prawidłowa wykładnia określonego w tym przepisie

prawa materialnego zawitego terminu jednego roku od rozwiązania stosunku pracy

odnosi się zatem do obu stron stosunku pracy w tym sensie, że zwolniony z przyczyn

dotyczących zakładu pracy pracownik może skutecznie zgłosić zamiar powrotu do

pracy w terminie jednego roku od rozwiązania stosunku pracy pod warunkiem, że w

okresie tego roku pracodawca ponownie zatrudnia pracowników w tej samej grupie

zawodowej.

Równocześnie w zakresie nie objętym treścią art. 12 ustawy z 28 grudnia

1989 r. sądy pracy nie mogą wpływać na realizację polityki zatrudnienia przez poz-

wanego pracodawcę, który w ciągu roku od zwolnienia powoda nie zatrudnił nowych

pracowników w jego grupie zawodowej. Zarzut nadużycia prawa (art. 8 KP) - po-

strzegany przez powoda jako zaniechanie przez pozwanego pracodawcy wykonania

obowiązku zatrudniania nowych pracowników w grupie zawodowej powoda - był

chybiony, skoro pracodawca nie zatrudnił żadnego pracownika w tej grupie zawodo-

wej w terminie zawitym jednego roku od zwolnienia powoda. Obowiązek ponownego

zatrudnienia aktualizuje się wyłącznie w razie ponownego przyjmowania (przyjęcia)

do pracy osób w tej samej grupie zawodowej w zawitym terminie roku od zwolnienia

pracowników z przyczyn dotyczących zakładu pracy, co wyklucza skuteczne docho-

dzenie realizacji tego roszczenia w drodze wykazywania, że pracodawca miał w tym

okresie możliwość ponownego zatrudnienia zwolnionego pracownika, z której jed-

nakże nie skorzystał. Powinność określona w art. 12 ustawy nie pozwala zatem na

roztrząsanie, czy pracodawca miał możliwość zatrudnienia powoda w jego grupie

zawodowej w ciągu roku od zwolnienia go z pracy, jeżeli w tym okresie nie zatrudnił

nowych pracowników. Dlatego zgłaszane przez powoda wnioski dowodowe, które

miały zmierzać do ustalenia możliwości jego ponownego zatrudnienia nie mogły mieć

wpływu na wynik procesu, przeto zostały zasadnie pomięte przez Sądy meriti w

trybie art. 217 § 2 KPC i nie miały znaczenia przy ocenie zebranego materiału do-

wodowego, a w konsekwencji bezzasadny był kasacyjny zarzut naruszenia art. 227 i

6

233 § 1 KPC przy ocenie jakoby „niepełnego” materiału dowodowego w tym zakre-

sie.

Sąd Najwyższy nie podzielił także poglądu skarżącego, jakoby przesunięcia

zatrudnionych pracowników mogły stanowić przejaw ponownego zatrudniania pra-

cowników w tej samej grupie zawodowej, dlatego że określony w art. 12 ustawy z 28

grudnia 1989 r. obowiązek pracodawcy aktualizuje się tylko w razie ponownego za-

trudniania osób nie będących pracownikami przed datą ponownego zatrudniania

pracowników, a ponadto pozwany pracodawca w okresie roku od zwolnienia z pracy

powoda nie zatrudnił osób nie będących jego pracownikami w grupie zawodowej, w

której poprzednio był zatrudniony powód. W tych zakresach Sąd drugiej instancji

ustalił, że w okresie roku od ustania stosunku pracy powoda pozwany pracodawca

zatrudnił jedynie cztery osoby, w tym trzy w sekretariacie i dziale administracyjno-

gospodarczym oraz profesora na stanowisku konsultanta naukowego w Pracowni

Hemogenetyki Sądowej w wymiarze 0,25 etatu. Żaden z tych pracowników nie został

zatrudniony w grupie zawodowej powoda, którego pozwany nigdy nie zatrudniał w

charakterze pracownika biurowego lub administracyjno-gospodarczego, a powód nie

twierdził, że jako adiunkt miał kwalifikacje do objęcia stanowiska profesorskiego. Sąd

Najwyższy nie odnosił się do możliwości zatrudnienia powoda na innych stanowi-

skach pracy obsadzanych przez pozwanego pracodawcę po upływie zawitego rocz-

nego terminu od ustania stosunku pracy powoda z uwagi na wstępne przesądzenie,

że po upływie tego terminu powodowi nie przysługiwało już roszczenie o ponowne

zatrudnienie z art. 12 ustawy z 28 grudnia 1989 r.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art.

39312

KPC, orzekając stosownie do treści art. 102 KPC w zakresie żądania zasądze-

nia od powoda kosztów postępowania kasacyjnego.

========================================