III RN 143/00

Wyrok z dnia 17 września 2001 r.

III RN 143/00

Pełnienie przez żołnierza z poboru służby w Wojsku Polskim w okresie

od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. jest w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 2

zdanie drugie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych

osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jed-

nolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) przesłanką zachowania

uprawnień kombatanckich nabytych wyłącznie z tytułu utrwalania władzy lu-

dowej, nie jest natomiast wystarczającą przesłanką nabycia uprawnień komba-

tanckich.

Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera, Jerzy Kwaśniewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 17 września 2001 r. sprawy ze skargi

Mieczysława S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Re-

presjonowanych w W. z dnia 22 kwietnia 1998 r. [...] w przedmiocie pozbawienia

uprawnień kombatanckich, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego

Sądu Administracyjnego w Warszawie [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administra-

cyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach z dnia 9 lutego 2000 r. [...]

o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną.

U z a s a d n i e n i e

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją

z dnia 3 lipca 1997 r. wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24

stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji

wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950)

pozbawił Mieczysława S. uprawnień kombatanckich. W ocenie organu administracji

publicznej, skoro Mieczysław S. brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem w

okresie od kwietnia 1947 r. do lipca 1947 r., a zatem dotychczasowe uprawnienia

2

kombatanckie nabył wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, to zgodnie z po-

wołanym wyżej przepisem należało pozbawić go tych uprawnień. Jeżeli zaś nie wy-

kazał działalności kombatanckiej, bo nie udowodnił udziału w walkach z oddziałami

wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy, to nie przysługują mu uprawnienia kom-

batanckie wynikające z przepisów powołanej ustawy.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją

z dnia 22 kwietnia 1998 r., po rozpatrzeniu wniosku Mieczysława S. o ponowne roz-

patrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 3 lipca 1997 r. Podzielił

uprzednio przedstawione ustalenia i zapatrywania prawne. W szczególności podkre-

ślił, że skarżący nie może powoływać się na przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy sta-

nowiący, że uprawnienia kombatanckie zachowują między innymi żołnierze z poboru,

którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30

czerwca 1947 r., gdyż pełnił on tę służbę ochotniczo, a nie z poboru, co wynika z

podanych przez niego informacji.

Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach wyrokiem

z dnia 9 lutego 2000 r. [...] oddalił skargę Mieczysława S. na powyższą decyzję Kie-

rownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 22 kwiet-

nia 1998 r. W ocenie Sądu przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy powinien być interpre-

towany w ten sposób, że osoby, które nabyły uprawnienia kombatanckie z tytułu

utrwalania władzy ludowej, a nadto mają uprawnienia z innego tytułu określonego w

ustawie, zachowują te uprawnienia, jeżeli nie zachodzą przesłanki jednoznacznie i

rygorystycznie przekreślające możliwość przyznania uprawnień kombatanckich, w

szczególności z mocy art. 21 ust. 2 ustawy. Skarżący mógłby zachować dotychcza-

sowe uprawnienia kombatanckie z tytułu pełnienia służby w formacjach Wojska Pols-

kiego, gdyby pełnił służbę z poboru, zaś w rzeczywistości zgłosił się do wojska

ochotniczo. Skarżący przyznaje, że nie walczył z bandami UPA i Wehrwolfem, przeto

w ocenie Sądu nie wykazał tytułu określonego w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy, ani też

innej podstawy uprawnień, np. art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy. Skarżący nigdy nie sprzeci-

wiał się zawartym w dokumentach b. ZBOWiD stwierdzeniom, że walczył z reakcyj-

nym podziemiem, przeto jego zarzuty są według Sądu chybione i nie mogą podwa-

żyć legalności zapadłych w sprawie decyzji.

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego w rewizji nadzwyczajnej od po-

wyższego wyroku zarzucił rażące naruszenie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja

1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w

3

związku z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz

niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego

(jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) oraz art. 32 ust. 1 Konstytu-

cji RP i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji Kierownika Urzędu do

Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 22 kwietnia 1998 r. i utrzyma-

nej nią w mocy decyzji z dnia 3 lipca 1997 r. W ocenie Prezesa Naczelnego Sądu

Administracyjnego z wykładni przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy wynika, iż jedynym

warunkiem do zachowania uprawnień kombatanckich w tym przypadku jest pełnienie

służby wojskowej w Wojsku Polskim od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Usta-

wodawca dodając to zdanie uhonorował osoby, które pełniły zasadniczą służbę wojs-

kową tuż po zakończeniu wojny. Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego jest

zdania, że zarówno pojęcie „żołnierz z poboru” jak i „żołnierz-ochotnik” są synoni-

mami sformułowania „żołnierz zasadniczej służby wojskowej”, zaś prezentowana

przez organ administracji publicznej interpretacja przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy

stoi w sprzeczności z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Nie jest trafny za-

rzut rażącego naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy

z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofia-

rami represji wojennych i okresu powojennego stanowiącego, że „pozbawia się

uprawnień kombatanckich osoby (...), które na mocy dotychczasowych przepisów

uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-

1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej"

lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia

te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w

latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie,

oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie

od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.”

W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że skarżący uzyskał uprawnienia

kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze

"uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" oraz że zmierzał do

wykazania, iż zachowuje te uprawnienia z tytułu służby wojskowej w 57 pułku Pie-

4

choty Wojska Polskiego. Skarżący przyznał, że pełniąc ochotniczo służbę w Wojsku

Polskim nie walczył z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehr-

wolfu, lecz „z innymi bandami.” Wnoszący rewizję nadzwyczajną nie kwestionuje

prawidłowości tych ustaleń faktycznych, które w związku z tym są miarodajne dla

rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Na tle powyższych istotnych dla sprawy okoliczno-

ści faktycznych jest oczywiste, że podstawą prawną jej rozstrzygnięcia jest przepis

art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, jednakże tylko w takim zakresie, w jakim

przewiduje, że osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały upraw-

nienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakte-

rze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" pozbawia się tych

uprawnień, chyba że jako żołnierze z poboru pełnili służbę wojskową w Wojsku Pols-

kim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Trafnie bowiem podkreślił

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że w razie

wszczęcia postępowania w kierunku pozbawienia uprawnień ciężar dowodu spoczy-

wa na organie, natomiast w przypadku dochodzenia uprawnień – na zainteresowa-

nym. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy na organie administracji publicznej

ciążył zatem obowiązek wykazania, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie

wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze "uczestnika walk o

ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", zaś na skarżącym ciążył obowiązek

wskazania dowodów (lub przynajmniej sformułowania stosownych stwierdzeń) na

jedną z wymienionych w art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie ustawy okoliczności uza-

sadniających zachowanie nabytych uprawnień kombatanckich, a mianowicie: a)

uczestnictwa w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, lub b) uzyskania

uprawnień kombatanckich „z tytułów określonych w ustawie”, lub c) pełnienia jako

żołnierz z poboru służby wojskowej w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r.

do 30 czerwca 1947 r. Skoro skarżący powoływał się wyłącznie na pełnienie służby

w Wojsku Polskim, jako na okoliczność uzasadniającą zachowanie uprawnień kom-

batanckich nabytych wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, to zasadnie organ

administracji publicznej przeprowadził postępowanie dowodowe celem wyjaśnienia,

czy skarżący spełnił tę właśnie ustawową przesłankę zachowania uprawnień kom-

batanckich.

Wymaga podkreślenia, że pełnienie jako żołnierz z poboru służby w Wojsku

Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. jest w rozumieniu art.

25 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie ustawy przesłanką zachowania uprawnień kombatanc-

5

kich nabytych wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej. Osoba, która nabyła

uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w cha-

rakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" zachowuje

zatem te uprawnienia, jeżeli wykaże, że pełniła w tym charakterze służbę w Wojsku

Polskim we wskazanym okresie. Pełnienie służby w Wojsku Polskim nie jest nato-

miast wystarczającą przesłanką nabycia uprawnień kombatanckich, bowiem ustawa

wymaga w tym celu brania udziału w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach

narodowych, w ramach formacji wojskowych lub organizacji walczących o suweren-

ność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 1 ustawy), a to: pełnienia

służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy ar-

miach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich fron-

tach przez Państwo Polskie ( art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy) oraz uczestniczenia w wal-

kach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwo-

wych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu (art. 1 ust.

2 pkt 6). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wy-

wiódł przekonująco, że skarżący nie wykazał, iż pełniąc ochotniczo służbę wojskową

w jednostce Wojska Polskiego spełnił jedną z powyższych przesłanek nabycia

uprawnień kombatanckich. Nie jest trafny pogląd wnoszącego rewizję nadzwyczajną,

że służba wojskowa w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca

1947 r. stanowi „quasi podstawę prawną do uprawnień kombatanckich.” Z wykładni

systemowej wynika bowiem, co wykazano wyżej, że służba w Wojsku Polskim we

wskazanym okresie stanowi jedynie przesłankę zachowania uprawnień kombatanc-

kich nabytych wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, wszakże pod warunkiem,

że osoba, która nabyła takie uprawnienia, pełniła tę służbę jako żołnierz z poboru.

Wykładnia gramatyczna powyższego przepisu nie budzi pod tym względem żadnych

wątpliwości. Użyte w przepisie art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie in fine ustawy sfor-

mułowanie: „żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim”

nie może być zatem rozumiane szerzej, jako „żołnierze, którzy pełnili służbę w Wojs-

ku Polskim.” Nie sposób bowiem przyjąć, że ustawodawca użył zwrotu „żołnierze z

poboru” przez przeoczenie, wskutek czego określenie „z poboru” powinno być

uznane jako zbędne lub nieistotne przy dokonywaniu wykładni tego przepisu.

Zawarty w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej pogląd Prezesa Naczelnego

Sądu Administracyjnego, że zarówno pojęcie „żołnierz z poboru”, jak i „żołnierz-

ochotnik” są synonimami sformułowania „żołnierz zasadniczej służby wojskowej”, jest

6

być może prawidłowy, jednakże nie ma on żadnego związku z rozpoznawaną

sprawą, skoro przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie ustawy nie używa pojęcia

„żołnierz zasadniczej służby wojskowej”, lecz wyłącznie pojęcia „żołnierze z poboru”,

co w sposób oczywisty wyklucza żołnierzy pełniących, jak skarżący, ochotniczo

służbę w Wojsku Polskim we wskazanym w tym przepisie okresie, z kręgu osób

uprawnionych do zachowania uprawnień kombatanckich nabytych wyłącznie z tytułu

utrwalania władzy ludowej.

Sąd Najwyższy uznał za nieusprawiedliwiony zarzut rażącego naruszenia

przepisu art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, bowiem zarzut ten nie został uzasadniony

przez wnoszącego rewizję nadzwyczajną, a Sąd Najwyższy nie może snuć domy-

słów i przypuszczeń w tym zakresie.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

========================================