I KZP 21/01

UCHWAŁA Z DNIA 11 PAŹDZIERNIKA 2001 R.

I KZP 21/2001

Przez instytucję lub organizację społeczną, do której zadań lub statu-

towych celów należy świadczenie pomocy osobom poszkodowanym w wy-

padkach komunikacyjnych, o której mowa w art. 47a k.k., należy rozumieć

tylko taką instytucję lub organizację, której podstawowym zadaniem lub ce-

lem statutowym jest świadczenie pomocy osobom poszkodowanym w wy-

padkach komunikacyjnych.

Przewodniczący:Sędzia SN A. Konopka (sprawozdawca).

Sędziowie SN: J. Musioł, D. Rysińska.

Prokurator Prokuratury Krajowej: R. Stefański.

Sąd Najwyższy w sprawie Krzysztofa M., po rozpoznaniu, przekaza-

nego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w O., postano-

wieniem z dnia 26 czerwca 2001 r., zagadnienia prawnego wymagającego

zasadniczej wykładni ustawy:

Czy przez instytucję, do której zadań lub celów statutowych należy

świadczenie pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komu-

nikacyjnych – w rozumieniu art. 47a k.k. – należy instytucja, która zo-

stała powołana głównie w celu niesienia pomocy osobom poszkodo-

wanym w wypadkach komunikacyjnych, na podstawie wyraźnego za-

pisu statutowego, czy też cel ten może wynikać w sposób dorozu-

miany z podstawowych zadań tej instytucji?

u c h w a l i ł udzielić odpowiedzi jak wyżej.

2

U z a s a d n i e n i e

Problem przedstawiony w pytaniu prawnym zrodził się na tle następu-

jącego stanu faktycznego.

Sąd Rejonowy w K. uznał oskarżonego Krzysztofa M. za winnego

popełnienia występku z art. 178a § 1 k.k. i na podstawie tego przepisu ska-

zał go na grzywnę w wymiarze 50 stawek dziennych, ustalając wysokość

jednej stawki na kwotę 10 zł. a nadto na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzekł

wobec oskarżonego środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów

samochodowych na okres roku i na podstawie art. 49a § 1 k.k. środek kar-

ny w postaci świadczenia pieniężnego w kwocie 300 zł. na rzecz Samo-

dzielnego Publicznego Zespołu Opieki Zdrowotnej w G.

Od wyroku tego, w części dotyczącej orzeczenia świadczenia pie-

niężnego, apelację wniósł prokurator zarzucając obrazę art. 49a § 1 k.k.,

poprzez orzeczenie środka karnego w postaci świadczenia pieniężnego na

rzecz Samodzielnego Publicznego Zespołu Opieki Zdrowotnej w G., kiedy

to z treści tego przepisu wynika, iż sąd orzeka świadczenie pieniężne wy-

mienione w art. 39 pkt 7 k.k. na rzecz instytucji lub organizacji społecznej,

do której zadań lub statutowych celów należy świadczenie pomocy osobom

poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych. Podnosząc ten zarzut

prokurator wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez wymierzenie

oskarżonemu środka karnego w postaci świadczenia pieniężnego na rzecz

Fundacji na Rzecz Dzieci Poszkodowanych w Wypadkach Samochodo-

wych „Help” w W.

Rozpoznając apelację Sąd Okręgowy w O. powziął wątpliwości sfor-

mułowane w pytaniu prawnym, podkreślając, że przy zasądzaniu nawiązki

na podstawie art. 47a k.k. został zawężony krąg podmiotów, na rzecz któ-

rych może być ona orzeczona, a także – stosując wykładnię gramatyczną –

3

iż z treści tego przepisu można wyprowadzić wniosek, że należy zasądzić

nawiązkę na rzecz instytucji lub organizacji społecznej, dla której świad-

czenie pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych

wynika alternatywnie z zadań bądź celów statutowych. Nie zawarto w tym

przepisie zastrzeżenia, iż świadczenie pomocy ma należeć do wyłącznej

działalności podmiotu niosącego pomoc poszkodowanym w wypadkach.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Należy zgodzić się w pełni ze stanowiskiem Sądu Okręgowego, że

przepis art. 47a k.k. zawęża krąg podmiotów, na rzecz których sąd orzeka

nawiązkę w przypadku skazania sprawcy za któreś z przestępstw w nim

wymienionych. W związku z tym postawić trzeba pytanie o cel, jakiemu

miał służyć wprowadzony ustawą z dnia 14 kwietnia 2000 r. o zmianie

ustawy – Kodeks karny (Dz. U. Nr 48, poz. 548), przepis art. 47a k.k. Do

rozstrzygnięcia zatem problemu zawartego w pytaniu prawnym, dalece

niewystarczające jest zastosowanie wyłącznie wykładni gramatycznej; co

więcej, pominięcie w zasadniczych rozważaniach funkcjonalnej (celowo-

ściowej) wykładni przepisu doprowadziłoby do zniweczenia jego ratio legis.

„Jeżeli w procesie wykładni uwzględnia się cele prawa, to posługując

się celem przepisu należy go ustalić w ten sposób, by był zgodny co naj-

mniej z celami instytucji do jakiej interpretowany przepis należy. Trzeba

eliminować takie ustalenia interpretacyjne tekstów prawnych, przy których

przyjęciu skutki stosowania odpowiedniego przepisu byłyby wadliwe, a w

szczególności prowadziłyby do skutków niezamierzonych.” (por. J. Wrób-

lewski: Sądowe stosowanie prawa, PWN, Warszawa 1988, s. 143 i nast.)

W marcu 1999 r. wpłynął, na ręce Marszałka Sejmu III kadencji, po-

selski projekt ustawy – o zmianie ustawy – Kodeks karny (druk nr 1019)

postulujący m. in. orzekanie przepadku pojazdu w razie skazania za prze-

stępstwo określone w art. 173, 174, 177 w związku z art. 178 lub w art.

4

1781

§ 1 k.k. polegające na prowadzeniu pojazdu w stanie nietrzeźwości

lub pod wpływem środka odurzającego (art. 441

§ 1 projektu).

Pojazd objęty przepadkiem miałby być przekazywany „instytucji lub

organizacji społecznej, do właściwości której należy lub statutowym celem

której jest świadczenie pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach

komunikacyjnych” (§ 2 art. 441

projektu). Wprawdzie projekt ten, w tym za-

kresie, nie uzyskał aprobaty w toku dalszych prac legislacyjnych, to należy

zauważyć, iż Podkomisja Nadzwyczajna do rozpatrzenia nowelizacji Ko-

deksu karnego w zakresie karania nietrzeźwych kierowców w swoim spra-

wozdaniu z dnia 3 listopada 1999 r. przedłożyła tekst jednolity, w którym to

tekście (art. 1 pkt 2) proponuje się dodanie, po art. 47, art. 47a w brzmieniu

„W razie skazania za przestępstwo określone w art. 173, 174 lub 177 w

związku z art. 178 lub 178a § 1, sąd orzeka nawiązkę /.../ na rzecz instytu-

cji lub organizacji społecznej, do której właściwości należy lub której statu-

towym celem jest świadczenie pomocy na rzecz ofiar przestępstw przeciw-

ko bezpieczeństwu w komunikacji”.

W trakcie posiedzenia Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w ko-

dyfikacjach, odbytego w dniu 13 stycznia 2000 r., wypracowano projekt

tekstu art. 47a k.k. (por. stenogram z tego posiedzenia Komisji Nadzwy-

czajnej s. 16), który został następnie przyjęty przez Sejm w niezmienionej

wersji w ramach ustawy z dnia 14 kwietnia 2000 r. o zmianie ustawy – Ko-

deks karny (por. stenogram z 75 posiedzenia Sejmu w dniu 14 kwietnia

2000 r., s. 207).

Przedstawiony wyżej przebieg procesu legislacyjnego wskazuje jed-

noznacznie na to, że zamiarem (celem) ustawodawcy było, aby środki fi-

nansowe pochodzące z tych nawiązek były w całości przeznaczone na wy-

równywanie szkód powstałych w wyniku wypadków komunikacyjnych.

Środkiem do osiągnięcia takiego celu było zarówno ograniczenie zakresu

podmiotów, na rzecz których mają być zasądzone nawiązki, jak też wska-

5

zanie verba legis instytucji lub organizacji społecznej, do zadań której lub

statutowych celów należy świadczenie pomocy osobom pokrzywdzonym w

wypadkach komunikacyjnych.

W świetle tego wyraźnie widać, co podkreśla się we wniosku Proku-

ratury Krajowej, że w grę nie wchodzą instytucje i organizacje, które udzie-

lają szeroko rozumianej pomocy osobom pokrzywdzonym, w tym ofiarom

wypadków komunikacyjnych, lecz nie jest to ich zadaniem podstawowym

lub statutowym celem. W takim bowiem razie, nawiązki orzekane na pod-

stawie art. 47a k.k. mogłyby być przeznaczane na zaspokajanie innych ce-

lów i potrzeb, nie zaś tych, które wynikają z działalności wskazywanych

wcześniej instytucji i organizacji, ukierunkowanych na niesienie pomocy

osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych.