II CKN 578/99

Wyrok z dnia 11 października 2001 r., II CKN 578/99

Dopuszczenie się czynu nieuczciwej konkurencji w postaci

niedozwolonego naśladownictwa opakowań innego przedsiębiorstwa i

sprzedaż w nich wyrobów własnych (art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia

1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Dz.U. Nr 47, poz. 211 ze zm.)

może uzasadniać odpowiedzialność deliktową także za szkodę w postaci

lucrum cessans (art. 361 § 2 k.c.).

Sędzia SN Tadeusz Domińczyk (przewodniczący)

Sędzia SN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

Sędzia SN Barbara Myszka

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa „U.” Spółki Akcyjnej w W. przeciwko

„P.-E.” Spółce Akcyjnej w Ł. o zaniechanie czynów nieuczciwej konkurencji i zapłatę

kwoty 228 145,78 zł po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 11 października 2001 r.

na rozprawie kasacji pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 9

marca 1999 r.

oddalił kasację.

Uzasadnienie

Sąd Wojewódzki uznał, że pozwana „P.-E.” S.A. w Ł. dopuściła się czynu

nieuczciwej konkurencji określonego w art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia

1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. Nr 47, poz. 211, ze zm. – dalej

"u.z.n.k."), gdyż wprowadzała do obrotu gospodarczego produkowany przez siebie

krem do golenia w opakowaniach (tubach), które w zwykłych warunkach tego

obrotu mogły wprowadzić odbiorców w błąd co do pochodzenia kremu. Zgodnie z

żądaniami strony powodowej – „U.” S.A. w W., Sąd Wojewódzki nakazał pozwanej

spółce zaprzestanie sprzedaży wspomnianego kremu, złożenie odpowiedniego

oświadczenia w dwóch dziennikach ogólnopolskich oraz zasądził kwotę 187 172,55

zł z odsetkami tytułem odszkodowania.

Po rozpoznaniu apelacji strony pozwanej Sąd Apelacyjny uchylił wyrok Sądu

Wojewódzkiego w części uwzględniającej powództwo ponad kwotę 18.306,81 zł i w

tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania,

oddalając apelację w pozostałej części. Przyjmując dopuszczenie się przez stronę

pozwaną czynu nieuczciwej konkurencji (art. 10 ust. 2 u.z.n.k.), Sąd Apelacyjny

uznał, że zysk netto strony pozwanej ze sprzedaży kremu do golenia w spornych

tubach (wysokość korzyści pozwanego w wysokości 18 306,81 zł) stanowi jeden z

elementów szkody poniesionej przez powoda.

Strona pozwana zaskarżyła ten wyrok kasacją w części utrzymującej wyrok

Sądu Wojewódzkiego (w zakresie, w którym Sąd ten uwzględnił powództwo w

odniesieniu do roszczenia o naprawienia szkody do kwoty 18 306,81 zł z

ustawowymi odsetkami). Skarżący podniósł naruszenie przepisów art. 18 ust. 1 pkt

4 i 5 u.z.n.k. w związku z art. 361, 405, 414 i 443 k.c. przez przyjęcie, że szkoda

poniesiona przez powódkę na skutek wprowadzenia do obrotu kremu do golenia w

opakowaniu łudząco podobnym do kremu produkowanego i sprzedawanego przez

pozwaną jest równa co najmniej zyskowi netto, uzyskanemu przez pozwaną ze

sprzedaży kremu w spornych opakowaniach (art. 3931

pkt 1 k.p.c.). Zgłaszając taką

podstawę kasacyjną, skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie jest uzasadniona.

W skardze kasacyjnej, eksponującej jedynie naruszenie prawa materialnego

(art. 3931

pkt 1 k.p.c.), nie kwestionowano dokonanej przez Sąd Apelacyjny

kwalifikacji prawnej zachowania się pozwanej spółki jako czynu nieuczciwej

konkurencji, polegającego na wprowadzeniu do obrotu kremu do golenia w

opakowaniu (tubach) mogących wprowadzić odbiorców (nabywców) w błąd co do

pochodzenia kremu (art. 10 ust. 2 u.z.n.k.). Skarżący starał się natomiast podważyć

stanowisko Sądu Apelacyjnego co do tego, że zysk netto uzyskany przez pozwaną

spółkę ze sprzedaży kremu w spornych opakowaniach stanowi jednak element

szkody powodowej spółki. W ocenie skarżącego, nie ma automatycznej i pewnej

zależności między osiągniętym ze sprzedaży kremu zyskiem netto pozwanej spółki i

uszczerbkiem poniesionym przez powoda, bowiem w praktyce uszczerbek taki

mógłby być wyższy lub niższy.

Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia. W postępowaniu dowodowym ustalono m.in., że w

okresie od sierpnia 1997 r. pozwana spółka uzyskała zysk netto w wysokości

18 306,81 zł ze sprzedaży kremu do golenia w spornych tubach. W apelacji

pozwanej kwota taka była wymieniona jako mająca – w ocenie apelującego –

doprowadzić do skompensowania szkody poniesionej przez powoda z racji

zmniejszenia sprzedaży własnego kremu do golenia.

Zgodnie z art. 18 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k., powodowa spółka mogła żądać od

pozwanej, w związku z dopuszczeniem się przez nią czynu nieuczciwej konkurencji

(art. 10 ust. 2 ustawy), naprawienia szkody na zasadach ogólnych. Ocena takiego

żądania mogła więc nastąpić w ramach ogólnych reguł odpowiedzialności

deliktowej (art. 415 i nast. k.c.). Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że

Sąd Apelacyjny miał na względzie roszczenie odszkodowawcze powodowej spółki i

oceniał je właśnie w ramach reżimu odpowiedzialności deliktowej. Oznacza to, że

sformułowany w kasacji zarzut naruszenia art. 361 k.c. sprowadza się w istocie do

przyjęcia przez Sąd Apelacyjny istnienia jednej z niezbędnych przesłanek

odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanej spółki, a mianowicie – adekwatnego

związku przyczynowego między czynem nieuczciwej konkurencji, określonym w art.

10 ust. 2 ustawy z 1993 r., i nieuzyskaniem przez powodową spółkę korzyści w

wysokości zysku netto ze sprzedaży kremu w spornych tubach (art. 361 § 1 k.c.).

Skarżący nie kwestionował bowiem tego, że szkoda strony powodowej,

spowodowana wspomnianym czynem niedozwolonej konkurencji, mogłaby

obejmować oba jej podstawowe elementy, tj. damnum emergens i lucrum cessans

(art. 361 § 2 k.c.).

Sąd Apelacyjny wyraźnie wskazał na konieczność istnienia związku

przyczynowego (jako przesłanki odpowiedzialności deliktowej strony pozwanej)

między dopuszczeniem się czynu nieuczciwej konkurencji i niezbędnymi wydatkami

strony powodowej (damnum emergens). Jeżeli Sąd Apelacyjny skorygował wyrok

Sądu Wojewódzkiego i uwzględnił powództwo w zakresie ustalonej korzyści

pozwanej spółki, odpowiadającej zyskowi netto, osiągniętemu ze sprzedaży

własnego kremu w spornych tubach, to uznał istnienie związku przyczynowego

także między nieuzyskaniem takiej właśnie korzyści przez stronę powodową i

bezprawnym działaniem pozwanej spółki, mimo że wprost nie powołał się na

przepis art. 361 § 1 k.c. i bardzo ogólnie uzasadnił dokonaną ocenę prawną w tym

względzie.

Nie sposób zasadnie podważać takiej właśnie oceny Sądu Apelacyjnego. Przy

konstruowaniu związku przyczynowego między czynem nieuczciwej konkurencji

(deliktem szczególnym) i nieuzyskaniem przez poszkodowanego przedsiębiorcę

odpowiednich korzyści, jakie uzyskałby, gdyby mu szkody nie wyrządzono, należy

mieć na względzie zawsze hipotetyczny przebieg zdarzeń. Chodzi tu zatem o

szkodę hipotetyczną, a więc o graniczące z pewnością prawdopodobieństwo

uzyskania przez poszkodowanego przedsiębiorcę korzyści, oceniane z punktu

widzenia pozycji poszkodowanego przedsiębiorcy na rynku produktów zbywanych

w opakowaniach, naśladowanych przez innego uczestnika takiego rynku w sposób

niedozwolony. Niedozwolone naśladownictwo opakowań, a więc działanie mające

na celu właśnie uzyskanie określonych korzyści majątkowych, prowadzi z natury

rzeczy do przejmowania takich zysków, które w normalnych warunkach rynkowych

mogłyby przypaść poszkodowanemu przedsiębiorcy, gdyby zaniechano

naśladownictwa. Byłoby tak nawet wówczas, gdyby sprawca szkody oferował w

naśladowanych opakowaniach towar własny o innych parametrach jakościowych

lub o obniżonej cenie jednostkowej. Należy zatem stwierdzić, że dopuszczenie się

czynu nieuczciwej konkurencji w postaci niedozwolonego naśladownictwa

opakowania innego przedsiębiorstwa i sprzedaż w nich wyrobów własnych (art. 10

ust. 2 u.z.n.k.), może uzasadniać odpowiedzialność deliktową także za szkodę w

postaci lucrum cessans (art. 361 § 2 k.c.), jeżeli między niedozwolonym

naśladownictwem i takim elementem szkody istnieje normalny związek

przyczynowy (art. 361 § 1 k.c.).

W związku z tym, że powodowa spółka zgłosiła roszczenie o naprawienie

szkody (art. 18 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k.) i roszczenie to było oceniane z punktu widzenia

przepisów o czynach niedozwolonych (art. 415 i nast. k.c.), bezprzedmiotowe

pozostają sformułowane przez powoda zarzuty naruszenia przepisów dotyczących

bezpodstawnego wzbogacenia (art. 18 ust. 1 pkt 5 u.z.n.k., art. 405 i 414 k.c.). Z

tych samych względów bezprzedmiotowy jest także zarzut naruszenia art. 443 k.c.

Sformułowane w uzasadnieniu Sądu drugiej instancji ogólne uwagi odnoszące się

do relacji prawnej „żądania naprawienia wyrządzonej szkody” i „wydania

uzyskanych korzyści”, nie mają zasadniczego znaczenia dla przyjętego przez ten

Sąd trafnego rozstrzygnięcia.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy na podstawie przepisu art. 39312

orzekł, jak w sentencji.