V CKN 461/00

Wyrok z dnia 12 października 2001 r., V CKN 461/00

Zgodnie z art. 42 § 4 w związku z art. 32 § 4 ustawy z dnia 16 września

1982 r. – Prawo spółdzielcze (jedn. tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze

zm.), termin do wniesienia powództwa o uchylenie uchwały walnego

zgromadzenia (zebrania przedstawicieli), utrzymującej w mocy uchwałę rady

nadzorczej o wykluczeniu członka ze spółdzielni, biegnie od dnia

zawiadomienia członka o uchwale walnego zebrania przez doręczenie mu

odpisu tej uchwały wraz z jej uzasadnieniem.

Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

Sędzia SN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)

Sędzia SA Krystyna Bilewicz

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Andrzeja W. przeciwko Spółdzielni

Mieszkaniowej „N.D.” we W. o uchylenie uchwały, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej

w dniu 12 października 2001 r. na rozprawie kasacji powoda od wyroku Sądu

Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 23 grudnia 1998 r.

uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu we

Wrocławiu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Wojewódzki, uwzględniając powództwo Andrzeja W., wyrokiem z dnia 29

czerwca 1998 r. uchylił uchwałę rady nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej „N.D.”

w W. z dnia 28 kwietnia 1994 r., wykluczającą powoda z tej Spółdzielni, oraz

utrzymującą ją w mocy uchwałę zebrania przedstawicieli z dnia 24 czerwca 1994 r.

Zaskarżonym wyrokiem, wydanym na skutek apelacji Spółdzielni, Sąd

Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Wojewódzkiego i oddalił powództwo.

Podstawę obu wyroków stanowiły następujące ustalenia faktyczne. Powód

otrzymał przydział lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego przy ul. K. nr 14 m.

4. Pismem z dnia 28 kwietnia 1994 r. Spółdzielnia poinformowała go, że decyzją

rady nadzorczej został on w tym dniu wykluczony ze Spółdzielni na podstawie § 42

pkt 2 statutu w związku z uporczywym uchylaniem się od obowiązku uiszczania

„opłat czynszowych”. Powód odwołał się do zebrania przedstawicieli. Pismem z

dnia 25 lipca 1994 r. powiadomiono go, że zebranie przedstawicieli podtrzymało

decyzję rady nadzorczej o wykluczeniu go ze Spółdzielni. Pismo to zawierało

pouczenie, że postanowienie zebrania przedstawicieli jest ostateczne w

postępowaniu wewnątrzspółdzielczym. W dniu 30 marca 1997 r. powód nie miał już

zaległości wobec Spółdzielni. W okresie od dnia 12 września 1991 r. do dnia 31

grudnia 1992 r. powód korzystał z urlopu bezpłatnego, a w okresach od dnia 25

czerwca 1992 r. do dnia 1 czerwca 1993 r. i od dnia 17 lutego 1994 r. do dnia 16

września 1994 r. – z zasiłku dla bezrobotnych. Żona powoda pracowała cały czas

uzyskując niewysokie zarobki. Powód i jego żona dla wywiązania się z zobowiązań

wobec Spółdzielni zaciągnęli kilka pożyczek. Ze środków uzyskanych w wyniku

pożyczki powód spłacił w szczególności w dniu 1 lutego 1992 r. cały przypadający

na niego kredyt wraz z odsetkami w wysokości 13 160 300 zł.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego, nie zaistniały przesłanki do wykluczenia

powoda ze Spółdzielni. Przesłanki te określa art. 24 § 1 ustawy z dnia 16 września

1982 r. – Prawo spółdzielcze (jedn. tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm. –

dalej "Pr.spółdz."). Dopuszcza on wykluczenie członka ze spółdzielni, jeżeli jego

pozostawania w spółdzielni nie da się pogodzić z przyczyn przez niego zawinionych

z postanowieniami statutu i zasadami współżycia społecznego, nieuregulowanie

zaś przez powoda w terminie zobowiązań wobec Spółdzielni nie wynikało z jego

winy; było jedynie następstwem trudnej sytuacji życiowej. Choć w chwili wytoczenia

powództwa przez Andrzeja W. upłynął już sześciotygodniowy termin do zaskarżenia

uchwały zebrania przedstawicieli do sądu, można było jego upływu nie uwzględnić.

Spółdzielnia informując bowiem powoda o treści uchwały zebrania przedstawicieli

nie pouczyła go o przysługującym mu prawie do jej zaskarżenia do sądu. Za

nieuwzględnieniem upływu sześciotygodniowego terminu do zaskarżenia uchwały

zebrania przedstawicieli do sądu przemawiało również to, że uchwała ta

wywołałaby w stosunku do powoda niezmiernie dotkliwe skutki.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, nie było podstaw do nieuwzględnienia tego, że

w chwili wytoczenia powództwa przez Andrzeja W. termin do zaskarżenia uchwały

zebrania przedstawicieli z dnia 24 czerwca 1994 r. już upłynął. Andrzej W. wytoczył

powództwo o uchylenie tej uchwały w dniu 28 listopada 1997 r. (w toku wszczętego

przeciwko niemu przez Spółdzielnię postępowania eksmisyjnego), tj. po upływie

ponad trzech lat od podjęcia tej uchwały i powiadomienia go o niej pismem z dnia

25 lipca 1994 r. Nie można podzielić stanowiska Sądu Wojewódzkiego, że to

bardzo duże opóźnienie w dochodzeniu uchylenia uchwały zebrania przedstawicieli

usprawiedliwiał fakt niezamieszczenia w piśmie powiadamiającym powoda o

uchwale pouczenia o możliwości jej zaskarżenia do sądu. Art. 32 § 2 Pr.spółdz.

wymaga pouczenia członka o możliwości odwołania się od uchwały w

postępowaniu wewnątrzspółdzielczym, nie ma natomiast w prawie spółdzielczym

podobnego przepisu, który wymagałby pouczenia członka o możliwości zaskarżenia

uchwały walnego zgromadzenia (zebrania przedstawicieli) do sądu. Niemożność

nieuwzględnienia upływu terminu do zaskarżenia uchwały zebrania przedstawicieli

nakazywała zmianę wyroku Sądu Wojewódzkiego i oddalenie powództwa.

Ponadto, na marginesie swych wcześniejszych wywodów, Sąd Apelacyjny

zauważył, że w sprawie istniały również przewidziane w art. 24 § 1 Pr.spółdz.

przesłanki, uzasadniające wykluczenie powoda ze Spółdzielni, stan ubóstwa nie

zwalnia bowiem dłużnika od świadczenia. Dotyczy to w szczególności stosunków

spółdzielczych, ze względu na obawę nieusprawiedliwionego przerzucania ciężaru

utrzymania spółdzielczych zasobów mieszkaniowych na innych członków.

W skardze kasacyjnej powód powołał się na naruszenie przez Sąd Apelacyjny

art. 24 § 1 Pr.spółdz. (przez przyjęcie, że zgodnie z tym przepisem sam fakt

nieuiszczania opłat uzasadnia wykluczenie członka ze spółdzielni), art. 24 § 3 i art.

32 § 4 Pr.spółdz. (przez nieuwzględnienie, że w świetle tych przepisów przesłanką

skuteczności uchwały zebrania przedstawicieli podjętej w toku postępowania

wewnątrzspółdzielczego w sprawie wykluczenia członka ze spółdzielni jest

doręczenie członkowi tej uchwały wraz z jej uzasadnieniem) oraz art. 42 Pr.spółdz.

(przez przyjęcie, że przepis ten w okolicznościach sprawy wykluczył możliwość

zaskarżenia do sądu uchwały zebrania przedstawicieli z dnia 24 czerwca 1994 r.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Za trafny należy uznać zarzut naruszenia art. 42 Pr.spółdz., z którego wynika,

że jeżeli ustawa lub statut wymagają zawiadomienia członka o uchwale walnego

zgromadzenia (zebrania przedstawicieli), to przewidziany w § 3 tego artykułu

sześciotygodniowy termin do wniesienia powództwa o uchylenie uchwały biegnie

dopiero od dnia dokonania tego zawiadomienia w sposób przewidziany w statucie.

W stosunku do uchwały zebrania przedstawicieli z dnia 24 czerwca 1994 r.

wymaganie zawiadomienia, o którym mowa w art. 42 § 4 Pr.spółdz., wynika

zarówno z ustawy, jak i statutu Spółdzielni. Art. 32 § 4 Pr.spółdz. stanowi, że

spółdzielnia jest obowiązana doręczyć odwołującemu się odpis uchwały organu

odwoławczego z uzasadnieniem w terminie dwóch tygodni od daty jej podjęcia.

Analogiczne postanowienie zawiera § 10 pkt 5 statutu Spółdzielni. Powód powinien

więc być zawiadomiony o uchwale zebrania przedstawicieli z dnia 24 czerwca

1994 r. przez doręczenie mu jej odpisu z uzasadnieniem. Zgodnie z art. 42 § 4

Pr.spółdz., dopiero zatem doręczenie powodowi odpisu tej uchwały wraz z jej

uzasadnieniem mogło spowodować rozpoczęcie biegu terminu do wytoczenia

powództwa o jej uchylenie.

Inna interpretacja przepisów art. 32 § 4 i art. 42 § 4 Pr.spółdz. prowadziłaby do

tego, że niezastosowanie się przez spółdzielnię do dyspozycji art. 32 § 4 byłoby

pozbawione sankcji. Norma wynikająca z wymienionych przepisów jest wyrazem

racjonalnego założenia, że właściwe sformułowanie zarzutów wobec uchwały

organu odwoławczego oraz podjęcie przeciwko niej odpowiednich kroków na

drodze sądowej jest możliwe dopiero po zapoznaniu się przez członka z odpisem

tej uchwały i jej uzasadnieniem.

Z ustaleń stanowiących postawę faktyczną zaskarżonego wyroku nie wynika,

aby powód został zawiadomiony o uchwale zebrania przedstawicieli z dnia

24 czerwca 1994 r. w sposób wymagany przez art. 32 § 4 Pr.spółdz. i § 10 pkt 5

statutu Spółdzielni, tj. aby otrzymał jej odpis wraz z jej uzasadnieniem. Ustalony

stan faktyczny sprawy nie daje więc podstaw do przyjęcia, że bieg terminu do

wniesienia powództwa o uchylenie uchwały zebrania przedstawicieli z dnia

24 czerwca 1994 r. w ogóle się rozpoczął przed jej zaskarżeniem do sądu przez

Andrzeja W.

Nie można się także zgodzić z zapatrywaniem, które Sąd Apelacyjny wyraził

na temat możliwości wykluczenia ze spółdzielni na podstawie art. 24 § 1 Pr.spółdz.

z powodu niewywiązywania się wobec niej z zobowiązań majątkowych.

Zapatrywanie to eksponuje skutki niewywiązywania się przez członka ze swych

zobowiązań majątkowych wobec spółdzielni dotykające innych członków, pomija

natomiast całkowicie ocenę zawinienia postępowania członka oraz zarysowaną

w orzecznictwie wykładnię art. 24 § 1 Pr.spółdz., traktującą wykluczenie ze

spółdzielni, zwłaszcza mieszkaniowej, ze względu na szczególnie drastyczne w tym

wypadku jego konsekwencje, jako środek ostateczny. Zastosowanie tej sankcji

z powodu zalegania członka spółdzielni mieszkaniowej z opłatami uzależnia się

w zasadzie od wcześniejszego wytoczenia powództwa o zapłatę należności

(zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 28 listopada 1964 r., I CR 466/64, OSNCP

1965, nr 9, poz. 151, z dnia 10 lutego 1964 r., II CR 228/63, OSNCP 1965, nr 1,

poz. 10, i z dnia 9 maja 1973, I CR 242/73, OSNCP 1974, nr 5, poz. 91, wydane na

tle art. 21 §1 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach, Dz.U.

Nr 12, poz. 61 ze zm., zbieżnego z art. 24 § 1 Pr.spółdz., oraz uwagi wyrażone w

piśmiennictwie na tle wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 1997 r., III CKN

34/97, OSNC 1997, nr 6-7, poz. 94).

Przedstawiona wykładnia art. 24 §1 Pr.spółdz., dotycząca stosowania

go w odniesieniu do członków spółdzielni mieszkaniowych, pozostaje w zgodzie

z założeniami art. 75 Konstytucji.

Z przytoczonych powodów Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 393-13

§ 1

k.p.c., jak w sentencji.