I PKN 676/00

Wyrok z dnia 6 listopada 2001 r.

I PKN 676/00

Wykonywania prawa w stosunkach pracy podlega ocenie sądu pracy w

aspekcie zasad współżycia społecznego, co nie narusza art. 32 ust. 1 i 2 Kon-

stytucji RP.

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie

SN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Katarzyna Gonera.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2001 r. sprawy z powódz-

twa Grzegorza B. przeciwko Zakładowi Budynków Miejskich Sp. z o.o. w B. o uzna-

nie wypowiedzenia za bezskuteczne, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku

Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach

z dnia 25 maja 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 19 listopada 1999 r. Sąd Rejonowy w Bytomiu przywrócił

powoda Grzegorza B. do pracy w pozwanym Zakładzie Budynków Miejskich w B. na

dotychczasowych warunkach pracy i płacy.

Sąd Rejonowy ustalił, że powód był zatrudniony u pozwanego od 1992 r. na

stanowisku samodzielnego specjalisty ds. programowania. Z dniem 1 lipca 1999 r.

rozwiązano z nim umowę o pracę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem, w związku

ze zmianami organizacyjnymi polegającymi na likwidacji stanowiska pracy, które

zajmował.

Przyczyną zwolnienia powoda była tylko likwidacja stanowiska pracy. Prace

związane z programowaniem wykonują obecnie inne firmy. Jedna osoba jest zatrud-

niona na podstawie umowy zlecenia jako informatyk ds. sieci komputerowych. W

1999 r., od stycznia zatrudnienie u pozwanego zmalało z różnych przyczyn o 40

osób na ogólną liczbę zatrudnionych 579 osób. Powód ma wyższe wykształcenie

2

(mgr matematyki), ukończył cztery kursy komputerowe, a nabyte w trakcie siedmio-

letniej pracy u pozwanego doświadczenie jest wystarczające do dalszej pracy w ZBM

na innym stanowisku, zajmowanym dotychczas przez pracowników o średnim wy-

kształceniu.

Powód ma dobrą opinię jako pracownik nie stwarzający żadnych problemów.

Sąd uznał również, iż należy brać pod uwagę sytuację rodzinną powoda. Zwolnienie

go z pracy pozostawia jego czteroosobową rodzinę bez środków do życia. Żona po-

woda z zawodu jest nauczycielem i jej pozycja w szkole jest bardzo niepewna w

związku z reformą oświaty. Powód ma dwoje dzieci w wieku szkolnym, sam zaś w

wieku 39 lat ma małe szansę na zdobycie pracy. Dotychczasowe wysiłki poczynione

w kierunku zdobycia pracy zakończyły się niepowodzeniem. Mając powyższe na

uwadze Sąd stwierdził, że roszczenie powoda o przywrócenie do pracy jest uzasad-

nione.

Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany.

Sąd Okręgowy uznał, iż apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Podzielił

stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż w przypadku konieczności zmniejszenia za-

trudnienia u pracodawcy, nie ma on obowiązku zaproponowania pracownikowi inne-

go stanowiska pracy (poza pracownikami szczególnie chronionymi), niemniej z tej

zasady nie można też wyprowadzić wniosku, iż w przypadku istnienia przesłanek

wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., wypowiedzenie

umowy o pracę jest zawsze uzasadnione i nie może być zakwestionowane. Taka

decyzja pracodawcy podlega ocenie z uwzględnieniem zasad współżycia społeczne-

go (art. 8 KP). Fakt, że indywidualna decyzja pracodawcy podjęta jest w trybie i na

podstawie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. nie wyklucza badania, czy decyzja pra-

codawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę konkretnemu pracownikowi nie stanowi

nadużycia prawa. W myśl bowiem art. 8 KP nie można czynić ze swego prawa

użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego

prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie nie jest uważane za

wykonanie prawa i nie korzysta z ochrony.

Sąd Okręgowy powołał się na to, że Sąd Najwyższy w swoich orzeczeniach

stanął na stanowisku, iż indywidualne wypowiedzenie umowy o pracę na podstawie

ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. podlega ocenie sądu pracy w zakresie zasadności

wypowiedzenia (art. 45 § 1 KP) oraz ewentualnego nadużycia prawa (art. 8 KP) -

wskazał na wyrok z dnia 16 maja 1997 r., I PKN 161/97 (OSNAPiUS 1998 r. nr 8,

3

poz. 237). W orzecznictwie Sądu Najwyższego zwrócono uwagę, iż sformułowana w

art. 8 KP klauzula zasad współżycia społecznego wyznacza granice, w ramach któ-

rych dopuszczalne jest korzystanie z praw podmiotowych w stosunkach pracy. Jak-

kolwiek więc określonemu podmiotowi formalnie przysługuje jakieś prawo w stosun-

kach pracy, to jednak w konkretnej sytuacji faktycznej może się okazać, że nie ist-

nieje ono w sensie materialnym, bowiem w danym wypadku jego realizacja ozna-

czałaby naruszenie zasad współżycia społecznego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia

17 września 1997 r., I PKN 273/97 OSNAPiUS z 1998 r. nr 13, poz. 394). Zasadność

wypowiedzenia powinna być rozważana nie tylko z uwzględnieniem potrzeb praco-

dawcy (art. 45 KP), ale również z poszanowaniem interesów pracownika sumiennie i

starannie wykonującego obowiązki pracownicze, za którego ochroną przemawiają w

konkretnych okolicznościach sprawy zasady współżycia społecznego, kwalifikujące

wypowiedzenie definitywne jako nadużycie prawa przez pracodawcę (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 28 października 1998 r., I PKN 398/98, OSNAPiUS 1999 r. nr

23, poz. 751.)

Sąd Okręgowy przyjął, iż w niniejszej sprawie Sąd Rejonowy miał podstawy

do uznania wypowiedzenia umowy o pracę za sprzeczne z zasadami współżycia

społecznego. Sąd wskazał na wiek powoda, jego długoletni staż pracy i stosunki

rodzinne jako na okoliczności dające podstawy do uwzględnienia powództwa w

oparciu o przepis art. 8 KP. Pozwany rozwiązał stosunek pracy z nienagannym i

dyspozycyjnym pracownikiem, legitymującym się wyższym wykształceniem i licznymi

kursami kwalifikacyjnymi.

Kasację od wyroków: Sądu Rejonowego w Bytomiu z dnia 30 listopada 1999 r.

oraz Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 25 maja 2000 r. złożył pozwany, zarzu-

cając naruszenie prawa materialnego - art. 45 § 1 KP poprzez nieuwzględnienie oko-

liczności podniesionych przez pozwanego w jego apelacji z dnia 28 lutego 2000 r.:

nie uwzględniono słusznych interesów zakładu pracy i jednostronne uwzględniono

potrzeby powoda. Wskazując na powyższy zarzut, wniósł o uchylenie w całości za-

skarżonych wyroków: Sądu Rejonowego w Bytomiu z dnia 13 listopada 1999 r. oraz

Sądu Okręgowego z dnia 25 maja 2000 r.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

4

Kasacja jest środkiem zaskarżenia orzeczeń sądów drugiej instancji. Od wyro-

ku sądu pierwszej instancji służy apelacja; ta droga zaskarżenia została już przez

pozwanego wykorzystana. Sformułowanie określające zakres zaskarżenia należy

uznać zatem za lapsus i przyjąć, że kasacja została wniesiona od wyroku Sądu

Okręgowego w Katowicach z dnia 25 maja 2000 r. Sąd Najwyższy rozpoznaje

sprawę w granicach kasacji (art. 39311

KPC), biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie

nieważność postępowania (której nie stwierdził w rozpoznawanej sprawie). Granice

kasacji wyznaczają jej podstawy, którymi są zarzuty naruszenia wskazanych w niej

przepisów prawa. Jedyną podstawą kasacji pozwanego był zarzut naruszenia art. 45

KP. Zarzut ten jest oczywiście nieuzasadniony. Sąd nie stwierdził niezasadności wy-

powiedzenia dokonanego powodowi, wskutek niedostatecznego rozważenia intere-

sów obu stron stosunku pracy. Uwzględnienie powództwa nastąpiło wobec stwier-

dzenia nadużycia prawa przez pracodawcę, polegającego na wypowiedzeniu umowy

o pracę dobrze wykształconemu, ambitnemu pracownikowi nienagannie wykonują-

cemu swoje obowiązki, którego sytuacja osobista i rodzinna jest szczególnie trudna.

Sąd odwołał się do klauzuli zasad współżycia społecznego z art. 8 KP. Prawidłowość

rozumienia tej klauzuli, a także subsumcji ustalonego stanu faktycznego, nie mogła

być przedmiotem kontroli w postępowaniu kasacyjnym, ponieważ kasacja nie zawie-

ra zarzutu naruszenia art. 8 KP. Przepis ten wymieniony został wprawdzie w jej uza-

sadnieniu, ale w relacji z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, a bez sformułowania

zarzutu niewłaściwej interpretacji lub zastosowania tego przepisu ze wskazaniem na

czym zarzucany błąd miałby polegać. W uzasadnieniu kasacji pojawił się też zarzut

naruszenia art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Nie jest to zarzut zasadny. Przepisy te

stanowią o zasadzie równości wobec prawa i zakazie dyskryminacji. Nie podaje się w

kasacji, czego dotyczyłoby naruszenie tych zasad. Zaskarżone orzeczenie nie inge-

ruje w tę konstytucyjnie zagwarantowaną wolność. Wykonywanie prawa w stosun-

kach pracy podlega ocenie sądów w aspekcie zasad współżycia społecznego. Spra-

wowanie tej kontroli (co jest oczywiste) nie narusza postanowień art. 32 ust. 1 i 2

Konstytucji.

Kasacja jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu

(art. 39312

KPC).

========================================