I KZP 14/01

UCHWAŁA SKŁADU SIEDMIU SĘDZIÓW

Z DNIA 21 LISTOPADA 2001 R.

I KZP 14/01

Przepis art. 89 § 1 k.k. dotyczy orzekania o karze łącznej w ramach

wyroku łącznego. Nie dotyczy on zatem orzekania o karze łącznej w razie

jednoczesnego sądzenia sprawcy kilku przestępstw pozostających w zbie-

gu realnym. W wypadku wymierzania kary łącznej, orzekanej za pozostają-

ce w zbiegu realnym i sądzone w tym samym postępowaniu przestępstwa,

ewentualne warunkowe zawieszenie wykonania kary, określone w art. 69

k.k., sąd stosuje co do kary łącznej, nie zaś co do poszczególnych kar za

zbiegające się przestępstwa. W tym ostatnim wypadku warunkowe zawie-

szenie wykonania kary łącznej oznacza jednak – implicite – iż sąd zasto-

sował instytucję warunkowego zawieszenia wykonania także do poszcze-

gólnych kar jednostkowych, wymierzonych za zbiegające się przestępstwa.

Przewodniczący:sędzia SN S. Zabłocki (współsprawozdawca).

Sędziowie SN: T. Grzegorczyk, W. Kozielewicz (współsprawoz-

dawca), E. Sadzik, J. Skwierawski, J. Sobczak, M. Sokołowski.

Zastępca Prokuratura Generalnego: R. Stefański.

Sąd Najwyższy w sprawie Marka O. i Damiana S., po rozpoznaniu,

przekazanego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w O.,

postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2001 r., do rozstrzygnięcia Sądowi

Najwyższemu, a przez skład trzech sędziów tego Sądu na podstawie art.

441 § 2 k.p.k. – postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2001 r. – powiększo-

2

nemu składowi Sądu Najwyższego zagadnienia prawnego, wymagającego

zasadniczej wykładni ustawy:

„Czy warunkiem koniecznym do warunkowego zawieszenia wykonania ka-

ry łącznej pozbawienia wolności, orzeczonej w razie jednoczesnego są-

dzenia, jest wymierzenie za jedno z realnie zbiegających się przestępstw

kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania?”

u c h w a l i ł udzielić odpowiedzi j a k w y ż e j.

U Z A S A D N I E N I E

Przedstawione przez Sąd Okręgowy w O. zagadnienie prawne wyło-

niło się na tle następującej sytuacji procesowej:

Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2000 r. skazał

oskarżonego Damiana S. za dwa przestępstwa na kary po roku pozbawie-

nia wolności, a to: za przestępstwo określone w art. 158 § 1 w zw. z art.

157 § 1 k.k., przy zastosowaniu art. 11 § 2 k.k., oraz za przestępstwo okre-

ślone w art. 279 § 1 k.k., przy czym na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. oraz

art. 70 § 2 k.k. wykonanie kary za przestępstwo określone w art. 279 § 1

k.k. warunkowo zawiesił na okres próby wynoszący 3 lata. Tym samym wy-

rokiem orzekł karę łączną roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, której

wykonanie na podstawie art. 89 § 1 k.k. w zw. z art. 69 § 1 i 2 k.k. oraz art.

70 § 2 k.k. warunkowo zawiesił na okres próby wynoszący 3 lata.

Wyrok ten zaskarżył m. in. prokurator na niekorzyść oskarżonego

Damiana S., zarzucając obrazę art. 89 § 1 k.k. przez jego nieuzasadnione

zastosowanie do łącznej kary pozbawienia wolności i wadliwą wykładnię,

polegającą na przyjęciu, że warunkowe zawieszenie wykonania kary łącz-

3

nej pozbawienia wolności względem oskarżonego Damiana S. możliwe jest

wyłącznie w sytuacji skazania za zbiegające się przestępstwa na kary po-

zbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem i bez warunkowego za-

wieszenia ich wykonania. Z innych natomiast zasad wykładni, zdaniem

skarżącego, a także z poglądów doktryny wynika, że trafne jest stanowisko

odmienne i w istocie przepis art. 89 k.k. ma praktycznie zastosowanie tylko

do kary łącznej w ramach wyroku łącznego.

W konkluzji prokurator w apelacji w odniesieniu do oskarżonego Da-

miana S. wnosił o orzeczenie za przestępstwo określone w art. 279 § 1 k.k.

kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania

oraz pominięcie przy stosowaniu warunkowego zawieszenia wykonania

kary łącznej pozbawienia wolności podstawy prawnej z art. 89 § 1 k.k.

Sąd Okręgowy w O. postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2001 r. odro-

czył rozpoznanie apelacji, uznając, że w niniejszej sprawie wyłoniło się za-

gadnienie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy, które sformu-

łował w pytaniu: „Czy warunkiem koniecznym do warunkowego zawiesze-

nia wykonania kary łącznej pozbawienia wolności, orzeczonej w razie jed-

noczesnego sądzenia, jest wymierzenie za jedno z realnie zbiegających się

przestępstw kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej

wykonania”.

W uzasadnieniu swego postanowienia Sąd Okręgowy, wskazując, że

przedstawione zagadnienie prawne wymaga zasadniczej wykładni ustawy,

podał w wątpliwość argumentację Sądu Rejonowego, który w części moty-

wacyjnej wyroku wyraził pogląd, iż z gramatycznej wykładni art. 89 § 1 k.k.

wynika jednoznacznie, że warunkowe zawieszenie wykonania kary łącznej

pozbawienia wolności jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy sąd warun-

kowo zawiesił choćby jedną z kar jednostkowych stanowiących podstawę

do wymierzenia kary łącznej. Odwołując się do stanowiska doktryny (A.

Zoll, w: A. Zoll, K. Buchała: Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, Kra-

4

ków 1998, s. 565) oraz orzecznictwa Sądu Najwyższego (uchwała SN z 25

października 2000 r., I KZP 28/2000, OSNKW 2000, z. 11-12, poz. 91)

opowiedział się za poglądem, że art. 89 k.k. ma w praktyce zastosowanie

wyłącznie do wymiaru kary w ramach wyroku łącznego, natomiast jeśli wie-

le kar podlegających łączeniu wymierzanych jest w jednym postępowaniu,

warunkowe zawieszenie wykonania kary stosuje się do kary łącznej.

Prokurator Krajowy wniósł o podjęcie uchwały w brzmieniu: „W razie

jednoczesnego skazania za zbiegające się przestępstwa, nie można orzec

– zgodnie z art. 89 k.k. – kary łącznej z warunkowym zawieszeniem jej wy-

konania, jeżeli wykonanie żadnej z jednostkowych kar nie zostało warun-

kowo zawieszone”.

Skład trzech sędziów Sądu Najwyższego, na posiedzeniu w dniu 24

sierpnia 2001 r., podkreślając konieczność rozstrzygnięcia wielu wątpliwo-

ści – mających istotne znaczenie dla praktyki sądowej – dotyczących inter-

pretacji art. 89 kodeksu karnego oraz akcentując stopień skomplikowania

niezbędnej analizy prawnej, przekazał przedstawione zagadnienie prawne,

na podstawie art. 441 § 2 k.p.k., powiększonemu składowi Sądu Najwyż-

szego.

Powiększony skład Sądu Najwyższego zważył, co następuje:

Zagadnienie prawne sformułowane przez Sąd Okręgowy w O. doty-

czy wykładni art. 89 § 1 k.k. i zmierza, w istocie, do tego, aby uzyskać roz-

strzygnięcie problemu, czy przepis ten dotyczy jedynie orzekania o karze

łącznej w ramach wyroku łącznego, czy też ma zastosowanie także w od-

niesieniu do kary łącznej wymierzanej w razie jednoczesnego sądzenia za

kilka przestępstw pozostających w zbiegu realnym. Dodać należy, iż przy

rozstrzyganiu tak zakreślonego zagadnienia niezbędne okaże się nawiąza-

nie także i do innych wątpliwości interpretacyjnych, które pojawiły się po

5

wejściu w życie nowego kodeksu karnego, a dotyczą wymiaru kary za

przestępstwa pozostające w zbiegu realnym.

Na gruncie poprzedniego stanu prawnego, to jest jeszcze w związku

z unormowaniami kodeksów karnych z 1932 r. i z 1969 r., utrwalił się po-

gląd, że w razie jednoczesnego skazania sprawcy za kilka przestępstw po-

zostających w zbiegu realnym na kary jednorodzajowe, należy zawsze

wymierzyć karę łączną, zaś warunkowe zawieszenie wykonania kary po-

zbawienia wolności może w tym wypadku dotyczyć tylko kary łącznej.

W orzecznictwie sądów apelacyjnych podniesiono jednak, że po wej-

ściu w życie kodeksu karnego z 1997 r. należy rozważyć ponownie instytu-

cję kary łącznej w wypadku jej orzekania co do przestępstw sądzonych w

jednym postępowaniu oraz kwestię stosowania warunkowego zawieszenia

wykonania w odniesieniu do kary łącznej wymierzanej w takim właśnie

układzie procesowym. Przepis art. 89 § 1 k.k. jest bowiem unormowaniem

nowym, nieznanym poprzednio obowiązującym kodeksom karnym. Przewi-

duje on zaś, że „W razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary

pozbawienia wolności, ograniczenia wolności albo grzywny z warunkowym

zawieszeniem i bez warunkowego zawieszenia ich wykonania, sąd może

warunkowo zawiesić wykonanie kary łącznej, jeżeli zachodzą przesłanki

określone w art. 69 k.k.” Przepis ten nie stanowi przy tym, że dotyczy ska-

zań prawomocnych. Powstaje zatem wątpliwość, czy ma on zastosowanie

jedynie do kary łącznej wymierzanej w wyroku łącznym, czy również do kar

wymierzanych za przestępstwa pozostające w zbiegu realnym, a sądzone

w jednym postępowaniu. Wątpliwość ta jest rozbieżnie rozstrzygana. Przy-

kładowo, w wyroku z dnia 9 listopada 2000 r., II Aka 213/00 (Prok. i Pr.

2001, dodatek do z. 2, poz. 23) Sąd Apelacyjny w Lublinie przyjął, iż w

świetle unormowań art. 89 § 1-3 k.k. nie jest dopuszczalne warunkowe za-

wieszenie wykonania kary łącznej, jeżeli żadna z orzeczonych kar jednost-

kowych wymierzonych w ramach kary łącznej nie została warunkowo za-

6

wieszona, a reguła ta dotyczy nie tylko wyroku łącznego, ale także orzeka-

nia o karze łącznej przy zbiegu przestępstw sądzonych w ramach tego sa-

mego postępowania (taki sam pogląd wyraził Sąd Apelacyjny w Gdańsku w

wyroku z dnia 11 maja 2000 r., II Aka 64/00, niepubl.). Jednakże ten sam

Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 21 września 2000 r., II Aka

152/00 (niepubl.) zmienił zaskarżone orzeczenie jednego z sądów okręgo-

wych w ten sposób, iż warunkowo zawiesił wykonanie kary łącznej pozba-

wienia wolności wynikłej z połączenia kar jednostkowych orzeczonych bez

warunkowego zawieszenia ich wykonania i art. 89 k.k. nie został wskazany

jako podstawa materialnoprawna tego rozstrzygnięcia. W piśmiennictwie

poglądy dotyczące zakresu stosowania przepisu art. 89 § 1 k.k. także nie

są jednolite. A. Zoll, w: A. Zoll, K. Buchała: Kodeks karny. Część ogólna.

Komentarz, Kraków 1998, s. 565, L. Tyszkiewicz, w: M. Kalitowski, R.

Sienkiewicz, J. Szumski, L. Tyszkiewicz, A. Wąsek: Kodeks karny. Komen-

tarz. t. II, Gdańsk 1999, s. 267 – 268 oraz M. Siwek w glosie do powołane-

go już wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 9 listopada 2000 r.

(Prok. i Pr. 2001, z. 9, s. 112 i nast.) wyrazili pogląd, iż przepis art. 89 k.k.

ma zastosowanie do wymiaru kary łącznej jedynie w ramach wyroku łącz-

nego, zaś G. Rejman, w: E. Bieńkowska, B. Kunicka-Michalska, G. Rej-

man, J. Wojciechowska: Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz pod re-

dakcją G. Rejman, Warszawa 1999, s. 1225-1226, wypowiedziała odmien-

ny pogląd, dopuszczający stosowanie instytucji warunkowego zawieszenia

wykonania kary do poszczególnych przestępstw sądzonych w jednym po-

stępowaniu, a następnie ewentualnie do kary łącznej wymierzanej na pod-

stawie art. 89 k.k. Podobne zdanie ma A. Marek: Komentarz do kodeksu

karnego. Część ogólna, Warszawa 1999, s. 250.

Przystępując do uzasadnienia zapatrywania prawnego wyrażonego w

tezie niniejszej uchwały, stwierdzić należy, iż żaden z argumentów podno-

szonych z osobna przez zwolenników poglądu przeciwnego, ani wszystkie

7

te argumenty rozważone łącznie, nie mogą – zdaniem Sądu Najwyższego

– przeważyć nad argumentami natury logicznej, celowościowej i systemo-

wej, przemawiającymi za ograniczeniem zakresu stosowania art. 89 § 1

k.k. wyłącznie do wymierzania kary łącznej w ramach wyroku łącznego.

Wypada zatem systematycznie omówić wszystkie z nich.

Zwolennicy poglądu, iż możliwe jest przy jednoczesnym orzekaniu co

do dwóch (albo większej liczby) przestępstw występujących w zbiegu real-

nym zawieszenie wykonania kary orzeczonej za jeden (albo większą licz-

bę) z tych czynów, wymierzenie tzw. kary bezwzględnej za drugi (lub więk-

szą liczbę) z tych czynów, a następnie wymierzenie kary łącznej z zasto-

sowaniem instytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary co do kary

łącznej, powołują się na to, że jednolite są przesłanki materialnoprawne i

granice orzekania kary łącznej, bez względu na to, czy orzeka się ją w jed-

nym, czy też nie w jednym postępowaniu. Jest to argument chybiony, gdyż

sam fakt tej samej podstawy prawnej orzekania kary łącznej (art. 85 k.k.) i

tych samych reguł limitujących granice kary łącznej (art. 86-88 k.k.) nie

może przesądzać o tym, w jakim układzie procesowym może dojść do

orzeczenia kary łącznej, w jakiej zaś konfiguracji procesowej nie jest to

możliwe.

Wysuwany jest też argument, że za koniecznością przyjęcia, iż wa-

runkowe zawieszenie wykonania kary łącznej w każdym układzie proceso-

wym jest możliwe jedynie wówczas, gdy co najmniej jedna z kar składo-

wych została orzeczona z warunkowym zawieszeniem jej wykonania,

przemawia „...ratio legis unormowania kary łącznej. Nie można przecież

uznać, że przy wymierzeniu kary łącznej (...) oskarżony może zostać po-

traktowany łagodniej niż to wynika z orzeczenia jednej z kar jednostko-

wych. Dolną granicę kary łącznej stanowi wszak najwyższa z kar wymie-

rzonych – art. 86 § 1 k.k.” (tak np. Sąd Apelacyjny w Lublinie w powołanym

już wyroku z dnia 9 listopada 2000 r.). Ten z kolei argument myli surowość

8

kar orzekanych za poszczególne przestępstwa pozostające w zbiegu real-

nym, mierzoną w jednostkach, o których mowa w art. 33 § 1 i 3 k.k. (dla

kary grzywny), art. 34 § 1 k.k. (dla kary ograniczenia wolności) oraz w art.

37 k.k. (dla kary pozbawienia wolności) ze stosowaniem środka o charakte-

rze probacyjnym. Reguły określone w art. 86 § 1 k.k. odnoszą się jedynie

do porównania „najwyższej” z kar wymierzonych i „sumy” kar uzyskanej

właśnie z dodania jednostek czasowych, liczbowych lub kwotowych prze-

widzianych we wskazanych przepisach art. 33 § 1 i 3, art. 34 § 1 i art. 37

k.k. Konieczność uwzględniania, przy odczytywaniu treści art. 86 § 1 k.k.,

także elementów probacji uniemożliwia dokonanie jakichkolwiek bezdysku-

syjnych ustaleń co do wymierzenia kary łącznej w granicach odpowiadają-

cych dyrektywom omawianego tu przepisu, przy wymierzaniu wyroku łącz-

nego np. przy sekwencjach skazań: rok pozbawienia wolności bez warun-

kowego zawieszenia i 2 lata pozbawienia wolności z warunkowym zawie-

szeniem, czy też dwa skazania na kary po 6 miesięcy pozbawienia wolno-

ści bez warunkowego zawieszenia i tylko jedno skazanie z zastosowaniem

probacji, ale za to na karę roku pozbawienia wolności (oraz w licznych in-

nych układach procesowych). Argument ten jest nieprzydatny także z zu-

pełnie innej przyczyny, o której szerzej będzie mowa w dalszej części ni-

niejszego uzasadnienia. Wiąże się ona z poglądem, że warunkowe zawie-

szenie wykonania kary łącznej, orzekanej za pozostające w zbiegu realnym

i sądzone w tym samym postępowaniu przestępstwa oznacza – implicite –

iż sąd zastosował instytucję warunkowego zawieszenia także do poszcze-

gólnych kar jednostkowych, wymierzonych za zbiegające się przestępstwa.

Także argument nawiązujący do wykładni gramatycznej art. 89 § 1

k.k. (wychodzący z założenia, iż skoro ustawodawca nie wprowadził wy-

raźnego ograniczenia, że przepis ten dotyczy jedynie kary łącznej orzeka-

nej w wyroku łącznym, to przepis ten odnosi się także do kary łącznej orze-

kanej w tym samym postępowaniu za przestępstwa pozostające w zbiegu

9

realnym) nie jest całkowicie przekonujący. Spostrzeżenie takie mogłoby

bowiem prowadzić jedynie do wniosku, iż jeśli ważkie względy nie przema-

wiają za innym zakresem działania analizowanego przepisu, to należy

przyjąć, że odnosi się on do obu wskazanych układów procesowych. W pi-

śmiennictwie słusznie zauważono, że z brzmienia art. 89 § 1 k.k. wynika

wprost jedynie to, iż możliwe jest warunkowe zawieszenie wykonania kary

łącznej powstałej z połączenia kar jednostkowych w razie skazania za

zbiegające się przestępstwa na kary z warunkowym zawieszeniem i bez

warunkowego zawieszenia ich wykonania. Przepis ten nie zawiera jednak

żadnego kategorycznego sformułowania (w postaci takich słów, które figu-

rują np. w art. 58 § 1 k.k., art. 77 § 1 k.k., czy art. 93 k.k., tj.: „jedynie wtedy,

gdy”, „tylko wówczas, gdy” oraz „tylko wtedy, gdy”), nakazującego wnio-

skować, iż do warunkowego zawieszenia wykonania kary łącznej koniecz-

ne jest, aby w każdym układzie procesowym chociaż jedna z kar jednost-

kowych została orzeczona z warunkowym zawieszeniem wykonania (por.

M. Siwek: Glosa do wyroku SA w Lublinie z dnia 9 listopada 2000 r., II Aka

213/00, Prok. i Pr. 2001, z. 9, s. 113). Nie naruszając reguł wykładni gra-

matycznej, należy przyjąć, iż przepis art. 89 § 1 k.k. dotyczy jedynie orze-

kania o karze łącznej w ramach wyroku łącznego, gdyż tylko w tym ukła-

dzie procesowym realizacja przewidzianej w art. 89 § 1 k.k. dyrektywy moż-

liwa jest, pod pewnymi warunkami, bez naruszenia podstawowych reguł

logicznego rozumowania. A zatem brak zróżnicowania, do którego nawią-

zują, zgodnie z regułą lege non distinguente, nec nostrum est distinguere,

zwolennicy stosowania art. 89 § 1 k.k. także w ramach jednego i tego sa-

mego postępowania, nie może okazać się argumentem przesądzającym,

skoro prowadzi w układzie jednoczesnego orzekania do rezultatów w spo-

sób oczywisty sprzecznych z regułami logiki. Rzecz właśnie w tym, że re-

guły logicznego wynikania nakazują przyjąć, iż orzekając o karze łącznej za

dwa (albo więcej) przestępstw sądzonych w jednym postępowaniu, sąd nie

10

może wymierzyć kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania za jedno

(albo kilka z tych przestępstw), kary bezwzględnej za jedno (albo kilka z

tych przestępstw), a następnie warunkowo zawiesić wykonanie kary łącz-

nej. Tylko tego typu założenie prowadzi zaś do wniosku, że art. 89 § 1 k.k.

ma zastosowanie nie tylko do wyroku łącznego. Dla uproszczenia dalszego

rozumowania przyjmijmy, iż w zbiegu realnym pozostają jedynie dwa prze-

stępstwa sądzone w jednym postępowaniu (przeprowadzony wywód odno-

si się wprost do większej liczby przestępstw). Nie jest poprawne sędziow-

skie rozumowanie, które w pierwszej kolejności uwzględnia zamierzenie

skorzystania przy wymiarze kary łącznej z instytucji warunkowego zawie-

szenia i temu celowi niejako podporządkowuje wymiar kary oraz decyzje w

przedmiocie probacji za poszczególne pozostające w zbiegu przestępstwa.

Kolejność rozumowania powinna być dokładnie przeciwna, tj. najpierw sę-

dzia zobowiązany jest podjąć decyzję w przedmiocie wymiaru kary oraz

ewentualną decyzję co do probacji przy skazywaniu za poszczególne prze-

stępstwa, a dopiero w następnej kolejności orzekać o karze łącznej. Prawo

karne materialne jest bowiem – używając myślowego skrótu – prawem

czynu, a nie prawem sprawcy. Zgodnie z art. 69 § 1 k.k., warunkiem nie-

zbędnym podjęcia decyzji o zawieszeniu wykonania kary (zarówno pozba-

wienia wolności, jak i ograniczenia wolności albo grzywny orzeczonej jako

kara samoistna) jest sędziowskie przekonanie, iż rozstrzygnięcie takie jest

wystarczające dla osiągnięcia wobec sprawcy celów kary, a w szczególno-

ści zapobieżenia powrotowi do przestępstwa. Przy dokonywaniu tej oceny

sąd jest zobowiązany uwzględnić całokształt okoliczności o charakterze

podmiotowym i przedmiotowym, które znane mu są w dacie orzekania, a

przede wszystkim (art. 69 § 2 k.k.) postawę sprawcy, jego właściwości i

warunki osobiste, dotychczasowy sposób życia oraz zachowanie się po

popełnieniu przestępstwa. Jeśli w odniesieniu do przestępstwa A sąd ten

przyjmuje, iż osiągnięcie celów kary możliwe jest mimo zastosowania środ-

11

ka o charakterze probacyjnym, ale w odniesieniu do przestępstwa B nie

widzi możliwości osiągnięcia celów kary bez wymierzenia kary podlegającej

bezwzględnemu wykonaniu, wówczas tym bardziej nie jest możliwe przyję-

cie, że kara łączna orzekana za przestępstwo B, ale ponadto i za przestęp-

stwo A, osiągnie cele pomimo poddania sprawcy probacji. Tak więc, w

każdym wypadku, gdy w odniesieniu do choćby jednego ze zbiegających

się przestępstw, sądzonych jednocześnie, sąd stwierdza, że warunkowe

zawieszenie wykonania kary spowodowałoby nieosiągnięcie jej celów, aby

nie popaść w kolizję z podstawowymi zasadami logicznego rozumowania,

zobowiązany jest też przyjąć, że zastosowanie probacji w odniesieniu do

kary łącznej spowodowałoby nieosiągnięcie celów kary, a zatem jest nie-

dopuszczalne w świetle treści art. 69 § 1 k.k.

Inaczej przedstawia się ten problem przy orzekaniu kary łącznej nie w

wypadku jednoczesnego sądzenia przestępstw pozostających w zbiegu

realnym, ale przy wydawaniu przez sąd wyroku łącznego. Po pierwsze, za-

rzut logicznej sprzeczności co do osiągnięcia celów kar za przestępstwa A i

B (jeśli przynajmniej co do jednego z nich nie stwierdzono warunków okre-

ślonych w art. 69 § 1 k.k.) oraz kary za przestępstwa A + B, traci rację bytu,

ocen tych dokonywałby odrębny skład sądzący w odniesieniu do przestęp-

stwa A, odrębny w odniesieniu do przestępstwa B, a jeszcze inny skład

orzekałby w przedmiocie wyroku łącznego. Co jednak najistotniejsze, wła-

śnie jedynie w układzie procesowym dotyczącym wyroku łącznego można

zasadnie twierdzić, iż aczkolwiek pierwotnie, tj. przy skazywaniu sprawcy

za przestępstwo B, uwzględnienie całokształtu okoliczności o charakterze

podmiotowym i przedmiotowym prowadziło do wniosku, iż zastosowanie

probacji nie jest wystarczające dla osiągnięcia celów kary, to po upływie

pewnego okresu czasu i dołączeniu się nowych przesłanek – ocena doko-

nywana w tej płaszczyźnie może prowadzić do odmiennego rezultatu. Uwa-

runkowanie to dostrzegł ustawodawca, upoważniając sąd – przed wyda-

12

niem wyroku łącznego – do zwrócenia się do zakładów karnych, w których

sprawca przebywał, o nadesłanie opinii o zachowaniu się skazanego w

okresie odbywania kary, jak również informacji o warunkach rodzinnych,

majątkowych i co do stanu zdrowia skazanego oraz danych o odbyciu kary

z poszczególnych wyroków (art. 571 § 1 k.p.k.). Wniosek o wydanie wyroku

łącznego pochodzący od prokuratora powinien zawierać wszystkie powyż-

sze dane (art. 571 § 2 k.p.k.). Ponieważ w kwestiach nie uregulowanych

przepisami rozdziału 60 k.p.k. do postępowania o wydanie wyroku łączne-

go stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu zwyczajnym przed

sądem pierwszej instancji, także sam skazany lub jego obrońca składać

mogą stosowne wnioski dowodowe, zmierzające do wykazania, iż o ile w

chwili orzekania o karze za jeden z czynów pozostających w zbiegu real-

nym osiągnięcie celów tej kary nie było możliwe bez wymierzenia kary pod-

legającej bezwzględnemu wykonaniu, o tyle w chwili orzekania w przed-

miocie wydania wyroku łącznego prognoza co do osiągnięcia celów kary

pomimo zastosowania probacji przedstawia się w sposób zasadniczo od-

mienny, a zatem możliwe i zasadne jest warunkowe zawieszenie wykona-

nia kary łącznej. Do orzekania w przedmiocie kary łącznej w wyroku łącz-

nym dochodzi bowiem częstokroć po upływie wielu miesięcy, a nawet paru

lat od wydania poszczególnych wyroków podlegających połączeniu. W ta-

kiej perspektywie czasowej, na podstawie oceny np. kilkuletniego niena-

gannego zachowania się sprawcy, pozostającego na wolności z powodu

opóźnienia we wdrożeniu kary do wykonania, dojść może do całkowitego

przewartościowania przede wszystkim prognozy co do tego, iż zastosowa-

nie probacji jest środkiem wystarczającym dla zapobieżenia powrotowi

sprawcy do przestępstwa.

Przedstawiona argumentacja wyjaśnia też, że przyjęta wykładnia nie

narusza art. 32 ust. 1 Konstytucji RP z 1997 r. Zasada równości wobec

prawa wymaga stosowania tych samych kryteriów wobec osób znajdują-

13

cych się w tej samej sytuacji prawnej i faktycznej. O ile sprawca prze-

stępstw pozostających w zbiegu realnym znajduje się w tej samej sytuacji

prawnej, niezależnie od czasu orzekania w przedmiocie jego odpowie-

dzialności za ich popełnienie, o tyle okoliczność jednoczesnego lub niejed-

noczesnego sądzenia za popełnienie tych przestępstw stawia go jednak –

jak to już wykazano – w odmiennej sytuacji faktycznej.

Z dotychczasowych wywodów wynikają dwa wnioski. Po pierwsze, iż

przepis art. 89 § 1 k.k. dotyczy wyłącznie orzekania o karze łącznej w ra-

mach wyroku łącznego i że nie dotyczy on zatem orzekania o karze łącznej

w razie jednoczesnego sądzenia za kilka przestępstw pozostających w

zbiegu realnym. Po drugie, że warunkowe zawieszenie wykonania kary

łącznej orzekanej w sytuacji jednoczesnego sądzenia pozostających w

zbiegu realnym przestępstw możliwe jest jedynie wówczas, gdy w odnie-

sieniu do każdego z nich sąd – na podstawie całokształtu okoliczności

podmiotowych i przedmiotowych, ujawnionych w toku przewodu sądowego

– dochodzi do przekonania, iż zastosowanie probacji jest wystarczające dla

osiągnięcia celów kary, a w szczególności dla zapobieżenia powrotowi

sprawcy do przestępstwa.

W związku z tym drugim wnioskiem rodzi się jednak kolejne pytanie,

czy w wypadku jednoczesnego sądzenia należy orzekać kary jednostkowe

z warunkowym zawieszeniem ich wykonania, ponawiając decyzję o warun-

kowym zawieszeniu wykonania kary co do kary łącznej (ewentualnie decy-

zji takiej nie ponawiając), czy też orzekać je bez warunkowego zawiesze-

nia, natomiast rozstrzygnięcie o warunkowym zawieszeniu podejmować

tylko w odniesieniu do kary łącznej. Zdaniem Sądu Najwyższego, względy

praktyczne przemawiają za utrzymaniem dotychczasowej, wieloletniej linii

orzecznictwa Sądu Najwyższego. Już pod rządami art. 31-35 k.k. z 1932 r.

(zob.: uchwałę z dnia 14 sierpnia 1958 r., II KO 51/58, NP 1959, z. 4, s.

500, wyroki z dnia 10 listopada 1958 r., I KRN 493/58, niepubl., oraz I KRN

14

548/58, OSPiKA 1959, z. 6, poz. 172, wyrok z dnia 30 października 1958

r., II KRN 822/58, RPiE 1959, z. III, s. 350 oraz uchwałę składu siedmiu

sędziów z dnia 19 lutego 1959 r., VI KO 35/59, OSN 1960, z. IV, poz. 51),

Sąd Najwyższy zajął w tej kwestii wyraźne stanowisko, iż warunkowe za-

wieszenie wykonania powinno być orzekane dopiero w stosunku do kary

łącznej. Wejście w życie kodeksu karnego z 1969 r. nie zmieniło stanowi-

ska judykatury (zob.: wyrok z dnia 24 listopada 1970 r., V KRN 444/70,

OSNKW 1971, z. 6, poz. 89, wyrok z dnia 15 sierpnia 1972 r., V KRN

307/72, OSNPG 1972, z. 12, poz. 192, postanowienie z dnia 24 maja 1976

r., N 5/76, OSNKW, z. 7-8, poz. 100, wyrok z dnia 13 sierpnia 1977 r., VI

KRN 187/77, OSNPG 1978, z. 1, poz. 5). Jedynie w dwu orzeczeniach Sąd

Najwyższy wyraził odmienny pogląd (por. wyrok z dnia 20 maja 1988 r., V

KRN 94/88, OSNPG 1988, z. 12, poz. 128 i wyrok z dnia 4 stycznia 1994 r.,

II KRN 358/93, niepubl.), który jednak został poddany krytyce w piśmiennic-

twie (zob.: S. Zabłocki: Glosa do wyroku SN z dnia 4 stycznia 1994 r., II

KRN 358/93, PS 1994, z. 6, s. 85). W tym zakresie panuje też, zasadniczo,

zgodność doktryny z przeważającym stanowiskiem Sądu Najwyższego

(zob. np. S. Śliwiński: Polskie prawo karne, Warszawa 1946, s. 503; Z. Ku-

bec: Glosa do uchwały SN z dnia 14 sierpnia 1958 r., II KO 5/58, NP 1959,

z. 4, s. 404, Z. Krauze: Glosa do tejże uchwały, NP 1959, z. 4, s. 505, tego

autora: Kara łączna w polskim prawie karnym, Pal. 1972, z. 1, s. 52; J. Po-

zorski: Z problematyki kary łącznej i wyroku łącznego, NP 1966, z. 1, s. 21;

M. Kalitowski: Problematyka kary łącznej w nowym k.k. na tle obowiązują-

cego prawa i doktryny, NP 1969, z. 10, s. 1501; K. Buchała, Z. Krauze: Wa-

runkowe zawieszenie wykonania kary a wyrok łączny (dwugłos), NP 1972,

z. 9, s. 1295 i nast.; M. Leonieni: Warunkowe zawieszenie wykonania kary

w polskim prawie karnym – analiza ustawy i praktyki sądowej, Warszawa

1974, s. 65; M. Szewczyk: Kara łączna w polskim prawie karnym, Kraków

1981, s. 46 i 48), chociaż wyrażano też i zdanie przeciwne (zob. np. A. Ra-

15

tajczak: Niektóre zagadnienia realnego zbiegu przestępstw i wymiaru kary

łącznej, NP 1966, z. 3 s. 357, S. Pawela: Glosa do uchwały SN z dnia 14

sierpnia 1958, II KO 51/58, NP 1959, z. 4 s. 501; A. Spotowski: Warunkowe

zawieszenie wykonania kary a kara łączna, NP 1979, z. 5, s. 14–26). Tak-

że po wejściu w życie kodeksu karnego z 1997 r. wyrażono już opinię, iż

kary jednostkowe orzeczone w tym samym wyroku najpierw podlegają po-

łączeniu, a ewentualnemu warunkowemu zawieszeniu powinna ulec dopie-

ro kara łączna (por. D. Wysocki: Glosa do uchwały SN z dnia 25 paździer-

nika 2000 r., I KZP 28/00, OSP 2001, z. 3, s. 159; J. Misztal-Konecka: Glo-

sa do tejże uchwały, PS 2001, z. 7-8, s. 133). Nie ma potrzeby przedsta-

wiania w uzasadnieniu niniejszej uchwały wszystkich argumentów, które

zostały dotychczas zgłoszone w orzecznictwie i piśmiennictwie (wskaza-

nym wyżej) jako przemawiające za przyjęciem proponowanego tu rozwią-

zania, tym bardziej, że nie wszystkie z nich akceptuje skład wydający

uchwałę. Tak np. dotychczasowy wywód jasno wykazuje, iż nie jest apro-

bowane założenie, zgodnie z którym kary jednostkowe należy w sytuacji

jednoczesnego sądzenia wymierzać bez rozważenia możliwości warunko-

wego zawieszenia ich wykonania i w myśl którego zasadność stosowania

probacji sąd powinien rozważać dopiero w związku z karą łączną (zob. K.

Buchała: Warunkowe zawieszenie... (dwugłos), s. 1299; Z. Krauze: Warun-

kowe zawieszenie... (dwugłos), s. 1307). Przy przyjęciu za punkt wyjścia

tego, iż warunkowe zawieszenie wykonania kary łącznej stanowi jednocze-

śnie wyraz przekonania sądu, iż cele kary wymierzonej za każdy z czynów

pozostających w zbiegu zostaną osiągnięte bez sięgania po karę efektyw-

nie wykonywaną, a więc że co do zasady warunkowemu zawieszeniu po-

winna podlegać także każda z kar jednostkowych, traci również na znacze-

niu podnoszony od lat argument, iż należy stosować warunkowe zawie-

szenie w stosunku do kary łącznej, nie zaś w stosunku do kar wymierza-

nych za pozostające w zbiegu i sądzone jednocześnie przestępstwa, albo-

16

wiem one nie ulegają wykonaniu. Rzecz jednak w tym, iż jako element do-

legliwości, stosowanej przy warunkowym zawieszeniu kary, sąd może do-

łączyć orzeczenie grzywny (przy zawieszeniu wykonania kary pozbawienia

wolności, jeśli orzeczenie grzywny na innej podstawie nie jest możliwe oraz

przy zawieszeniu wykonania kary ograniczenia wolności – art. 71 § 1 k.k.),

a więc w niektórych sytuacjach procesowych konieczne byłoby wymierze-

nie co najmniej kary łącznej grzywny. Sąd może także nałożyć stosowne

obowiązki (art. 72 § 1 pkt 1-8 i § 2 k.k.). Ponadto sąd może (a w pewnych

sytuacjach jest nawet zobowiązany) zawieszając wykonanie kary oddać

skazanego pod dozór (art. 73 § 1 i 2 k.k.). Respektując te właśnie realia, w

kodeksie karnym wykonawczym z 1997 r. przewidziany został odrębny

rozdział XI, poświęcony między innymi właśnie „wykonywaniu ... warunko-

wego zawieszenia wykonania kary”. Tak więc, o ile nie jest przy tym typie

kar jednorodzajowych wykonywana najistotniejsza dolegliwość (ta jest bo-

wiem właśnie warunkowo zawieszona), o tyle podlegają wykonaniu inne

elementy, składające się na dolegliwość skierowaną przeciwko skazane-

mu. Byłoby zabiegiem całkowicie nieracjonalnym odrębne, niejako „równo-

ległe” kontrolowanie wykonywania, najczęściej tych samych, obowiązków

przez tę samą osobę oraz prowadzenie – zgodnie z regułami wynikającymi

z kodeksu karnego wykonawczego – kilku dozorów wobec tej samej osoby

(dla sytuacji procesowej dotyczącej zbiegu orzeczeń o okresach próby oraz

zbiegu obowiązków nałożonych na sprawcę, w stosunku do którego zasto-

sowano probację przy niejednoczesnym sądzeniu, ustawodawca przewi-

dział możliwość specyficznego łączenia owych okresów i obowiązków pro-

bacji w przepisie art. 89 § 3 k.k.). Dlatego ze wszech miar słuszne jest

przyjęcie reguły, iż do kary łącznej powinny być najpierw sprowadzone

wszystkie kary jednostkowe, wykonanie których sąd zamierza warunkowo

zawiesić, a następnie do tak ukształtowanej kary łącznej zastosowane po-

17

winny być elementy probacji i dolegliwości, o których mowa w art. 70-73

k.k.

Kończąc ten fragment rozważań, podkreślić jednak należy istotę wy-

roku, w którym warunkowo zawieszone zostało wykonanie kary łącznej

orzeczonej za kilka pozostających w zbiegu przestępstw, sądzonych jed-

nocześnie. Jak wynika z przedstawionych wywodów, w sytuacji takiej do-

chodzi – implicite – do zastosowania instytucji warunkowego zawieszenia

wykonania także do poszczególnych kar jednostkowych, wymierzonych za

poszczególne zbiegające się przestępstwa. Innymi słowy rzecz ujmując:

warunkowo zawieszając wykonanie kary łącznej za sądzone jednocześnie

przestępstwa, sąd tym samym zawiesza warunkowo także i wykonanie

każdej z kar orzeczonych za przestępstwa pozostające w zbiegu realnym.

Przyjęcie takiej właśnie konstrukcji pozwala też, w wypadku popełnienia

przez sprawcę w okresie próby przestępstwa umyślnego, za które orze-

czono prawomocnie karę pozbawienia wolności i podobnego tylko do jed-

nego z przestępstw osądzonych poprzednio jednocześnie i objętych karą

łączną, na obligatoryjne zarządzenie wykonania kary pozbawienia wolności

orzeczonej tylko za to jedno, objęte karą łączną przestępstwo (art. 75 § 1

k.k.). Wówczas zaistnieje jednak potrzeba wydania nowej kary łącznej za

pozostałe osądzone uprzednio i pozostające w zbiegu przestępstwa (zob.

szerzej uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2000 r., I KZP

34/00, OSNKW 2001, z. 1-2, poz. 3 – jest to bowiem sytuacja analogiczna

do tej, w której zarządzenie wykonania kary należy traktować jako zmianę

wyroku, która powoduje, że dotychczasowy wyrok łączny traci moc ipso

iure, stosownie do art. 575 § 2 k.p.k.). Sąd może jednak zarządzić również

wykonanie całej warunkowo zawieszonej kary łącznej, jeśli uzna, iż w od-

niesieniu do każdego z pozostałych osądzonych uprzednio przestępstw

przemawiają za tym względy określone w art. 75 § 2 k.k.

18

Pozostaje do rozważenia kwestia, czy orzekając jednocześnie w od-

niesieniu do dwóch (lub więcej) przestępstw pozostających w zbiegu real-

nym, sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary wymierzonej za jedno

(kilka) z tych przestępstw, w odniesieniu zaś do drugiego (pozostałych)

przestępstw orzec karę podlegającą bezwzględnemu wykonaniu. Zdaniem

Sądu Najwyższego, sytuacja taka nie jest wykluczona, a układ ten najbar-

dziej charakterystyczny jest dla zbiegu przestępstw, przy którym rozważa-

ne jest wymierzenie kary pozbawienia wolności. Może się bowiem zdarzyć

taki układ procesowy, w którym sąd, mimo przekonania, iż nie zachodzi po-

trzeba poddania sprawcy procesowi resocjalizacji w warunkach pozbawie-

nia wolności, będzie zobowiązany do orzeczenia za jedno ze zbiegających

się przestępstw kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia

wykonania. Tak zwana dodatnia prognoza i zapobieżenie powrotowi do

przestępstwa jest bowiem naczelną, aczkolwiek tylko jedną z przesłanek

określonych w art. 69 § 1 k.k. Sąd jest władny warunkowo zawiesić wyko-

nanie kary wówczas, gdy jest to wystarczające dla osiągnięcia celów kary.

Wprawdzie w kodeksie karnym z 1997 r. na pozór pominięta została prze-

słanka warunkowego zawieszenia, wymieniona expressis verbis w art. 73 §

2 k.k. z 1969 r., niemniej jednak Sąd Najwyższy podziela pogląd, iż nie

oznacza to, że tzw. wzgląd na społeczne oddziaływanie kary (nazwany w

art. 53 § 1 in fine k.k. potrzebami w zakresie kształtowania świadomości

prawnej społeczeństwa) nie odgrywa obecnie przy stosowaniu rozważanej

tu instytucji żadnej roli. Sąd, wymierzając karę z warunkowym zawiesze-

niem jej wykonania, bierze bowiem pod uwagę dyrektywy sądowego wy-

miaru kary określone w art. 53 k.k., w tym także i dyrektywę określoną w

końcowej części jego § 1. Zawieszenie wykonania orzeczonej kary nie po-

winno rodzić w opinii społecznej przekonania, że sprawca przestępstwa

został ukarany zbyt łagodnie (por. A. Zoll, w: K. Buchała, A. Zoll: Kodeks

karny. Część ogólna. Komentarz, Kraków 1998, s. 503). Tak więc sąd

19

orzekający w tym samym wyroku za jedno przestępstwo karę z zawiesze-

niem, a za inne – karę bez zawieszenia, nie musi stawiać sprzecznych

prognoz. Brak jest jednocześnie dostatecznych racji, aby w sytuacji, gdy w

odniesieniu do jednego tylko z przestępstw na przeszkodzie zastosowaniu

art. 69 § 1 k.k. stoi ten cel kary, który nie sprzeciwia się warunkowemu za-

wieszeniu kary wymierzanej za pozostałe zbiegające się przestępstwa,

ograniczać swobodę sędziowskich ocen i blokować możliwość zastosowa-

nia tej instytucji w pozostałym zakresie (na gruncie poprzedniego stanu

prawnego zwrócił na to uwagę A. Spotowski: Warunkowe zawieszenie..., s.

26). Powstaje z kolei pytanie, czy występowanie w tym samym wyroku ob-

ok siebie kar jednostkowych z warunkowym zawieszeniem i kar bez wa-

runkowego zawieszenia nie sprzeciwia się nakazowi wymiaru kary łącznej,

przewidzianemu w art. 85 k.k. Nakaz ten sformułowany jest jednak wobec

kar „tego samego rodzaju”, oraz kar innych podlegających łączeniu na

podstawie wyraźnego przepisu ustawy. Kary bezwzględnej i kary z warun-

kowym zawieszeniem wykonania nie można na gruncie nowego kodeksu

karnego uznać za kary jednorodzajowe bez naruszenia podstawowej regu-

ły wykładni, tj. zasady racjonalnego ustawodawcy. O ile na gruncie kodek-

su karnego z 1969 r. w piśmiennictwie i orzecznictwie panował spór o to,

czy są to kary rodzajowo różne, o tyle obecnie wątpliwość tę przesądził

sam ustawodawca w art. 89 § 1 k.k. Jeśli bowiem uznać, iż kara z warun-

kowym zawieszeniem wykonania i taka sama kara bez warunkowego za-

wieszenia jej wykonania są karami „tego samego rodzaju”, to przepis art.

89 § 1 k.k. okaże się normą pustą. Wówczas wystarczającą podstawę

prawną do łączenia w wyroku łącznym kar w sytuacji określonej w tym

przepisie stanowiłby art. 85 k.k. w tej części, w której mowa w nim o karach

„tego samego rodzaju”. Tak więc w przepisie art. 89 § 1 k.k. (tak jak i w art.

87 k.k.) mowa jest o łączeniu kar „innych” w rozumieniu art. 85 k.k. Jak wy-

nika zaś z rozważań zawartych w pierwszej części niniejszego uzasadnie-

20

nia, art. 89 § 1 k.k. ma zastosowanie jedynie w wypadku orzekania o karze

łącznej w wyroku łącznym.

Skład trzech sędziów Sądu Najwyższego, przekazujący zagadnienie

prawne do rozpoznania składowi powiększonemu, wysunął w uzasadnieniu

swego postanowienia supozycję potrzeby ustosunkowania się przez skład

powiększony do treści dwóch wcześniejszych uchwał, a mianowicie uchwa-

ły z dnia 25 października 2000 r., I KZP 28/2000, OSNKW 2000, z. 11-12,

poz. 91 oraz uchwały z dnia 27 marca 2001 r., I KZP 2/2001, OSNKW

2001, z. 5-6, poz. 41. Problem polega jednak na tym, iż obie te uchwały

dotyczą odmiennej sytuacji procesowej od występującej w sprawie stano-

wiącej punkt wyjściowy do wydania niniejszej uchwały, albowiem w każdej

z nich chodziło o wydanie wyroku łącznego, nie zaś o orzeczenie kary

łącznej za jednocześnie sądzone przestępstwa. Ponieważ udzielając od-

powiedzi na zagadnienie prawne, w trybie art. 441 § 1, a nawet art. 441 § 2

k.p.k., Sąd Najwyższy nie powinien pełnić roli „recenzenta” dotychczaso-

wego orzecznictwa w takim zakresie, w jakim nie jest to niezbędne do roz-

strzygnięcia zagadnienia prawnego występującego w konkretnej sprawie,

należy zatem do zastrzeżeń składu trzech sędziów, dotyczących wymie-

nionych uchwał, odnieść się w nader skrótowej formie. Zastrzeżenia pod-

niesione pod adresem uchwały z dnia 27 marca 2001 r. są zasadne jedynie

w tej części, która dotyczy pewnego niedoprecyzowania tezy. Natomiast

uzasadnienie tej uchwały nie pozostawia już żadnych wątpliwości co do

tego, że tezę tę odnosić należy jedynie do sytuacji, w której sąd dochodzi

do przekonania, iż zachodzą przesłanki do warunkowego zawieszenia wy-

konania kary łącznej, określone w art. 69 k.k. Sens tej uchwały jest zatem

taki, iż w wypadku, gdy przesłanki z art. 69 k.k. nie zachodzą, sąd nie może

połączyć węzłem kary łącznej kar z warunkowym zawieszeniem i bez wa-

runkowego zawieszenia wykonania oraz zawiesić wykonania kary łącznej

(w takiej sytuacji nie dochodzi do wydania wyroku łącznego), nie zaś taki,

21

że w każdym wypadku opisanego zbiegu obowiązany jest orzec karę łącz-

ną z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Dla niniejszych rozważań

najistotniejsze jest jednak to, że w uzasadnieniu uchwały z dnia 27 marca

2001 r. Sąd Najwyższy najwyraźniej opowiedział się za tezą, iż art. 89 § 1

k.k. nie ma zastosowania w sytuacji jednoczesnego sądzenia zbiegających

się przestępstw, stwierdzając, że: „Przepis ten ustala jedynie jeden ze spo-

sobów kształtowania w wyroku łącznym kary łącznej...”. Tak więc już w tej

uchwale Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że funkcja przepisu art. 89 § 1 k.k.

polega na stworzeniu skazanemu dodatkowej szansy na zastosowanie in-

stytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary w procesie wydawania

wyroku łącznego, jeżeli zachodzą przesłanki z art. 69 k.k. Dodać wypada,

że istnienie tych przesłanek wiązać należy z okolicznościami, które ujawniły

się już po wydaniu tego wyroku (wyroków) jednostkowego, w którym wy-

mierzona została kara bez warunkowego zawieszenia wykonania. Odno-

śnie do uchwały z dnia 25 października 2000 r. wypada zaś jedynie stwier-

dzić, iż nie są pozbawione racji uwagi krytyczne podniesione w piśmiennic-

twie (zob. glosę D. Wysockiego, OSP 2001, z. 3, poz. 49) pod jej adresem

(dotyczące tego, że rozstrzygając prawidłowo zagadnienie przedstawione

przez sąd występujący z tzw. pytaniem prawnym, niezasadnie przyjęto w

niej, iż art. 89 § 1 k.k. dotyczy także sytuacji, gdy wszystkie kary wymierzo-

ne w poszczególnych, odrębnych wyrokach zostały orzeczone z warunko-

wym zawieszeniem ich wykonania; pod rządem aktualnie obowiązującego

kodeksu karnego nie istnieje zaś ratio legis dla łączenia kar, których wyko-

nanie zostało odrębnymi wyrokami warunkowo zawieszone dopóty, dopóki

wykonanie ich wszystkich pozostaje zawieszone, albowiem wystarczają-

cym instrumentem usprawniającym wykonanie tych kar rodzajowych jest w

tym wypadku wspomniane już rozwiązanie przewidziane w art. 89 § 3 k.k.).

Wielowątkowość niniejszej uchwały przemawia za tym, aby mimo do-

konywania na poszczególnych etapach rozważań podsumowań cząstko-

22

wych, także i w końcowej jej części dokonać reasumpcji poglądów. Skład

powiększony Sądu Najwyższego wyraża zatem następujące stanowisko:

Przepis art. 89 § 1 k.k. dotyczy wyłącznie orzekania o karze łącznej w

ramach wyroku łącznego. Nie dotyczy on zatem orzekania o karze łącznej

w razie jednoczesnego sądzenia sprawcy kilku przestępstw pozostających

w zbiegu realnym. W wypadku wymierzania kary łącznej, orzekanej za po-

zostające w zbiegu realnym i sądzone w tym samym postępowaniu prze-

stępstwa, ewentualne warunkowe zawieszenie wykonania kary, określone

w art. 69 k.k., sąd stosuje co do kary łącznej, nie zaś co do poszczególnych

kar za zbiegające się przestępstwa. W tym ostatnim wypadku warunkowe

zawieszenie wykonania kary łącznej oznacza jednak – implicite – iż sąd

zastosował instytucję warunkowego zawieszenia wykonania także do po-

szczególnych kar jednostkowych, wymierzonych za zbiegające się prze-

stępstwa.