I PKN 657/00

Wyrok z dnia 23 listopada 2001 r.

I PKN 657/00

Odmowa ponownego zatrudnienia pracownika (art. 48 § 1 KP) nie jest

równoznaczna z wygaśnięciem stosunku pracy.

Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (spra-

wozdawca), Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2001 r. sprawy z po-

wództwa Bożeny F. przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcyjno-Handlowemu „C.” -

Krystyna K. i Eugeniusz K. w J.L. o zobowiązanie pracodawców do udzielenia urlopu

wychowawczego, na skutek kasacji pozwanej Krystyny K. od wyroku Sądu Okręgo-

wego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnobrzegu z dnia 20 marca 2000

r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnobrzegu wyro-

kiem z dnia 29 marca 2000 r. odrzucił apelację pozwanego Eugeniusza K. oraz od-

dalił apelację pozwanej Krystyny K. do wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Ja-

nowie Lubelskim z dnia 30 grudnia 1999 r., zobowiązującego pozwanych prowadzą-

cych Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe „C.” w J.L. do złożenia oświadczenia

woli o udzieleniu powódce Bożenie F. urlopu wychowawczego w okresie od dnia 1

grudnia 1999 r. do dnia 30 listopada 2002 r. W sprawie tej ustalono, że powódka była

zatrudniona u pozwanych od dnia 1 grudnia 1997 r. na stanowisku szwaczki. Od dnia

10 stycznia 1999 r. do dnia 1 maja 1999 r. powódka korzystała z urlopu macierzyń-

skiego, po którym zamierzała korzystać z urlopu wychowawczego, jednakże praco-

dawca zwolnił ja dyscyplinarnie z pracy z dniem 5 maja 1999 r. Następnie po przy-

wróceniu powódki do pracy wyrokiem Sądu Rejonowego w Janowie Lubelskim z dnia

30 czerwca 1999 r., pismem z dnia 14 października 1999 r., powódka zwróciła się do

2

pozwanych o udzielenie jej urlopu wychowawczego, jednakże spotkała się z odmo-

wą, gdyż pozwani twierdzili, że łączący strony stosunek pracy wygasł z dniem 6 paź-

dziernika 1999 r. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 29 września 1999 r. oddalił apela-

cję pozwanych od wyroku Sądu Pracy z dnia 30 czerwca 1999 r., który przywrócił

powódkę do pracy na poprzednich warunkach i zasądził na jej rzecz wynagrodzenie

za okres pozostawania bez pracy w kwocie 650 zł, a ponadto oddalił jako przed-

wczesne roszczenie o udzielenie jej urlopu wychowawczego. Pełnomocnik pozwa-

nych wniósł zapowiedź kasacji tego wyroku Sądu Okręgowego, której jednak nie

wywiódł w terminie, który upłynął w dniu 27 listopada 1999 r. Odpowiadając na wnio-

sek powódki z dnia 14 października 1999 r. o udzielenie jej urlopu wychowawczego

na okres trzech lat, pozwani pismem z dnia 21 października poinformowali ją, że

wniosek ten nie może być rozpoznany, gdyż stosunek pracy wygasł z dniem 6 paź-

dziernika 1999 r. Powódka w okresie od 4 maja 1999 r. do 30 października 1999 r.

przebywała na nieprzerwanym zwolnieniu lekarskim. Pierwsze zwolnienie ( z maja

1999 r.) powódka przesłała na adres pozwanych, którzy zwrócili je, twierdząc, że

powódka nie jest ich pracownikiem, w konsekwencji to i następne zaświadczenia o

niezdolności do pracy powódka przesyłała do organu ubezpieczeń społecznych.

Na podstawie takich ustaleń Sąd pierwszej instancji przyjął, iż wyrok przywra-

cający powódkę do pracy u pozwanych uprawomocnił się w dniu 28 listopada 1999 r.

W tym samym dniu powódka złożyła w Sądzie Pracy pozew o udzielenie jej urlopu

wychowawczego. W ocenie Sądu pierwszej instancji, 7-dniowy termin do zgłoszenia

gotowości niezwłocznego podjęcia pracy z art. 48 § 1 KP biegnie od daty uprawo-

mocnienia się wyroku przywracającego do pracy, a pracodawca nie ma prawa od-

mowy zatrudnienia, jeżeli uchybienie tego terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych

od pracownika. Termin ten upływał powódce w dniu 4 grudnia 1999 r. Ponadto, w

ocenie tego Sądu, pozwani doskonale zdawali sobie sprawę z zamiaru skorzystania

przez powódkę z urlopu wychowawczego, która występowała o ten urlop już w maju

1999 r., a ich działania w postaci odmowy udzielenia jej tego urlopu były nielegalne.

Rozpoznając apelację pozwanej Krystyny K., Sąd drugiej instancji wskazał, że

wyrok Sądu drugiej instancji o przywróceniu pracownika do pracy (bądź oddalający

apelację pracodawcy od takiego wyroku Sądu pierwszej instancji) podlega natych-

miastowemu wykonaniu (art. 388 § 1 KPC). W rozpoznawanej sprawie oznaczało to,

że 7-dniowy termin zgłoszenia przez powódkę gotowości do pracy, o którym mowa w

art. 48 § 1 KP, biegł od daty wydania wyroku Sądu drugiej instancji. Odmienne sta-

3

nowisko od zajętego przez Sąd Rejonowy, który uznał, że termin ten biegnie od daty

uprawomocnienia się wyroku sądu drugiej instancji, nie powodowało jednak wadliwo-

ści wyroku tego Sądu. Sąd Okręgowy uznał, że zgłoszenie gotowości niezwłocznego

podjęcia pracy w terminie określonym w art. 48 § 1 KP nie wymaga szczególnej

formy, a zatem może nastąpić przez każde zachowanie się pracownika, które obja-

wia taką wolę wobec pracodawcy (art. 60 KC w związku z art. 300 KP). Powódka

niezmiennie przejawiała wolę skorzystania z uprawnień do urlopu wychowawczego,

a także zamiar odzyskania zatrudnienia w wyniku orzeczenia przywracającego ją do

pracy oraz uzyskania prawa do przysługującego jej urlopu. Tych zamiarów nie mógł

zniweczyć fakt korzystania ze zwolnienia lekarskiego w okresie od 4 maja do 31

października 1999 r., skoro przez stan gotowości do pracy rozumie się nie tylko fak-

tyczną, ale także prawną gotowość przystąpienia pracownika do pracy. Oznacza to,

że pracownik, który w dacie upływu 7-dniowego terminu, o którym mowa w art. 48 §

1 KP, jest niezdolny do pracy wskutek choroby, albo nie może jej wykonywać z po-

wodu innych usprawiedliwionych przyczyn, może w inny sposób przejawić wolę kon-

tynuowania stosunku pracy. Powódka przejawiła taką wolę, natomiast trzykrotna od-

mowa udzielenia jej urlopu wychowawczego była nielegalna.

W kasacji pozwanej Krystyny K., jej pełnomocnik podniósł zarzut naruszenia

przepisów prawa materialnego - art. 48 i 63 KP - przez przyjęcie „dopuszczalności”

złożenia przez pozwaną oświadczenia udzielającego powódce Bożenie F. urlopu wy-

chowawczego od dnia 1 grudnia 1999 r. w sytuacji, gdy zakład pracy „w związku z

zaistniałymi przesłankami wynikającymi z art. 48 k.p. skutecznie zawiadomił powód-

kę o wygaśnięciu stosunku pracy z dniem 6 października 1999 r., która w związku z

zaistnieniem tego stanu nie skorzystała ponownie z uprawnień wynikających z art. 56

i n. k.p.”, a także zarzut naruszenia art. 378 § 1 KPC - przez nieustosunkowanie się

do zarzutu apelacji o wygaśnięciu stosunku pracy wobec nieprzeprowadzenia kon-

troli apelacyjnej w zakresie tego zarzutu. Na tych podstawach skarżąca domagała się

uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do po-

nownego rozpoznania. W ocenie autora kasacji zaskarżony wyrok „nie jest wykona-

lny”, skoro powódka po stwierdzonym wygaśnięciu stosunku pracy z dniem 6 paź-

dziernika 1999 r. nie wystąpiła z roszczeniem o przywrócenie do pracy, dlatego

przedwczesne było orzekanie o prawie powódki do urlopu wychowawczego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4

Zgodnie z art. 39311

KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach ka-

sacji, które wytyczają wskazane w niej podstawy i uzasadnienie zarzutów kasacji. W

pierwszej kolejności Sąd Najwyższy uznał za bezzasadny zarzut naruszenia przepisu

art. 378 § 1 KPC, który stanowi, iż sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w grani-

cach wniosków apelacji, nie wspominając o kasacyjnych zarzutach i ich uzasadnie-

niu. Tymczasem przepisy prawa procesowego nakazują odróżnianie wniosków ape-

lacji, którymi są wniosek o uchylenie lub zmianę wyroku w całości lub w określonej

części, od zarzutów apelacji i ich uzasadnienia, skoro takie składniki apelacji wyraź-

nie wyodrębnia art. 368 KPC. Natomiast skarżący bezzasadnie używa tych pojęć

zamiennie, domagając się bezpodstawnie kasacyjnej kontroli nieustosunkowania się

Sądu drugiej instancji do „zarzutu apelacji” o wygaśnięciu stosunku pracy.

Ponadto twierdzenie skarżącego o wygaśnięciu stosunku pracy na podstawie

art. 48 KP związku z art. 63 KP jest oczywiście bezzasadne, albowiem w razie niedo-

chowania 7-dniowego terminu zgłoszenia gotowości niezwłocznego podjęcia pracy z

przyczyn dotyczących pracownika przywróconego do pracy, nie następuje wygaśnię-

cie stosunku pracy w trybie art. 63 KP, ale pracodawca może skorzystać z prawa do

odmowy ponownego zatrudnienia pracownika na podstawie art. 48 §1 KP. Skorzy-

stanie przez pracodawcę z takiego prawa nie prowadzi zatem do wygaśnięcia sto-

sunku pracy, ale do usprawiedliwionej odmowy ponownego zatrudnienia pracownika

na podstawie podlegającego wykonaniu w trybie art. 388 § 1 KPC wyroku sądu dru-

giej instancji. Prowadzi to do wniosku, że zależne od pracownika (zawinione) uchy-

bienie 7-dniowemu terminowi zgłoszenia gotowości do pracy, który biegnie od przy-

wrócenia pracownika do pracy na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu pierw-

szej instancji bądź na podstawie natychmiast wykonalnego wyroku sądu drugiej in-

stancji (art. 48 § 1 KP w związku z art. 388 § 1 KPC), umożliwia pracodawcy odmo-

wę ponownego zatrudnienia pracownika, tj. odmowę reaktywowania stosunku pracy.

Takie zachowanie się pracodawcy nie stanowi natomiast o wygaśnięciu stosunku

pracy, albowiem żaden z przepisów Kodeksu pracy nie określa takiego przypadku

jako wygaśnięcia umowy o pracę w rozumieniu art. 63 KP. Równocześnie pracownik

może podważać decyzję pracodawcy o odmowie ponownego zatrudnienia w ramach

roszczeń z reaktywowanego stosunku pracy - wykazując, że przekroczenie terminu z

art. 48 § 1 KP nastąpiło z przyczyn od niego niezależnych. Oznacza to przede

wszystkim, iż materialnoprawne podłoże oceny zachowań się stron stosunku pracy

5

stanowią zawsze dyspozycje art. 48 § 1 KP, a nie - jak bezpodstawnie twierdził skar-

żący w kasacji - przepisy art. 63 KP oraz art. 56 i następnych KP w związku z art. 67

KP, stosowane do roszczeń z tytułu naruszenia przepisów o wygaśnięciu umowy o

pracę w przypadkach określonych w Kodeksie pracy lub w przepisach szczególnych

(art. 63 KP).

Ponadto brak w kasacji skutecznych zarzutów naruszenia przepisów prawa

procesowego prowadził do związania Sądu Najwyższego ustaleniami zawartymi w

zaskarżonym wyroku (por. wyrok z dnia 21 marca 1997 r., I PKN 58/97, OSNAPiUS

1997 nr 22, poz. 436), dotyczącymi w szczególności przyjęcia, że zachowania po-

wódki, która od kwietnia 1999 r. konsekwentnie zmierzała do uzyskania prawa do

urlopu wychowawczego, mogły świadczyć o jej gotowości niezwłocznego podjęcia

pracy w ramach reaktywowanego stosunku pracy w celu skorzystania z przysługują-

cych jej uprawnień urlopowych, a działania pozwanego pracodawcy były nakierowa-

ne wyłącznie na odmowę udzielenia jej urlopu wychowawczego poprzez bezprawne

rozwiązanie z nią stosunku pracy w trybie art. 52 KP, a następnie bezprawną odmo-

wę ponownego jej zatrudnienia. W uzasadnieniu kasacji skarżący nie podważył ta-

kich miarodajnych ustaleń, poprzestając na twierdzeniu o „dowolności” ustalenia

stanu gotowości podjęcia pracy przez powódkę i to wyłącznie w kontekście oczywi-

ście bezpodstawnego twierdzenia o wygaśnięciu jej stosunku pracy na podstawie art.

48 i 63 KP.

Stanowisko Sądu drugiej instancji należy wszakże uzupełnić wskazaniem, że

niezdolność do pracy wskutek choroby powódki stanowiła usprawiedliwienie braku

faktycznej gotowości podjęcia pracy także dlatego, że korzystanie ze zwolnienia le-

karskiego od pracy zwalnia z obowiązku jej świadczenia. Należało też precyzyjnie

ocenić dzień 14 października 1999 r., w którym powódka zwróciła się z kolejnym

wnioskiem o udzielenie jej urlopu wychowawczego. Pozwany pracodawca odpowie-

dział na ten wniosek negatywnie w dniu 21 października 1999 r., bezpodstawnie

utrzymując, że stosunek pracy z powódką wygasł w dniu 6 października 1999 r., tj. w

siódmym dniu terminu, o którym mowa w art. 48 § 1 KP. Tymczasem, jak wyżej wy-

kazano, nie ma podstaw do stwierdzenia wygaśnięcia stosunku pracy w trybie art. 48

§ 1 KP, niezależnie od tego, iż w dniu 6 października 1999 r. stosunek pracy z po-

wódką jeszcze nie istniał (nie reaktywował się), a przeto nie mógł wygasnąć. Tym-

czasem powódka, występując w dniu 14 października 1999 r. z kolejnym wnioskiem

o udzielenie jej urlopu wychowawczego, zgłosiła tym samym gotowość podjęcia

6

pracy na podstawie natychmiast wykonalnego orzeczenia Sądu drugiej instancji z

dnia 29 września 1999 r. (art. 388 § 1 KPC), tyle że uczyniła to z uchybieniem 7

dniowego terminu z art. 48 § 1 KP, przy czym nastąpiło to z przyczyn od niej nieza-

leżnych, skoro w okresie od 4 maja do 30 października 1999 r. przebywała na nie-

przerwanym zwolnieniu lekarskim, a pozwany pracodawca odmawiał przyjmowania

od niej zaświadczeń lekarskich o niezdolności do pracy. Istniały zatem przesłanki do

przyjęcia, że stosunek pracy powódki reaktywował się, gdyż spóźnione zgłoszenie

gotowości podjęcia pracy nastąpiło z przyczyn od niej niezależnych w dniu 14 paź-

dziernika 1999 r, a zatem przysługiwało jej prawo do urlopu wychowawczego z reak-

tywowanego w tej dacie stosunku pracy.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art.

39312

KPC.

========================================