I PKN 663/00

Wyrok z dnia 23 listopada 2001 r.

I PKN 663/00

Roszczenia z art. 20 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta

Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 118, poz. 1112 ze zm.) wynikają z

odmiennej podstawy faktycznej i prawnej, niż żądanie przywrócenia poprzed-

nich warunków pracy nauczyciela przeniesionego w stan nieczynny z narusze-

niem przesłanek art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela.

Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Zbigniew

Myszka, Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2001 r. sprawy z powódz-

twa Renaty P. przeciwko Szkole Podstawowej w G.P. o uznanie za bezskuteczne

przeniesienia w stan nieczynny, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgo-

wego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie z dnia 7 kwietnia 2000 r.

[...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Powódka Renata P. w pozwie przeciwko Szkole Podstawowej w G.P. doma-

gała się uznania za bezskuteczne przeniesienia jej w stan nieczynny. Wyrokiem z

dnia 29 grudnia 1999 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Jaśle oddalił powództwo.

Sąd ten ustalił, że powódka w pozwanej szkole została zatrudniona od 1 września

1991 r. jako nauczyciel nauczania początkowego. W związku z zatwierdzeniem w

dniu 17 maja 1999 r. przez zarząd Gminy T. projektu organizacyjnego pozwanej

Szkoły nastąpiło połączenie klas nauczania początkowego, co spowodowało zmniej-

szenie liczby oddziałów. W roku szkolnym 1999/2000 w pozwanej szkole do klas od

I-III miało uczęszczać 25 uczniów, a w całej Szkole było 72 uczniów. Zmiany te spo-

wodowały przeniesienie dwóch nauczycieli w stan nieczynny, a dwojgu nauczycielom

zmniejszono pensum do 1/2 etatu. W związku z tymi zmianami dyrektor Szkoły pi-

- 2 -

smem z 17 maja 1999 r. powiadomił powódkę o zamiarze przeniesienia jej w stan

nieczynny, o ile nie skorzysta z prawa złożenia wniosku o rozwiązanie stosunku

pracy. Kolejnym pismem z 25 maja 1999 r. dyrektor Szkoły przeniósł powódkę w stan

nieczynny od 1 września 1999 r. do 28 lutego 2000 r. wobec niezłożenia przez nią

wniosku o rozwiązanie stosunku pracy. Sąd pierwszej instancji ustalił, że powódka

posiada wyższe wykształcenie magisterskie z zakresu pedagogiki wczesnoszkolnej,

8-letni staż pracy oraz uzyskała dwie oceny dobre w przeciągu ostatnich pięciu lat

pracy zawodowej. Nauczycielka Renata D. ukończyła wyższe studia nauczycielskie

z zakresu pedagogiki wczesnoszkolnej, ponadto podyplomowe studia z zakresu in-

formatyki i ma 8-letni staż pracy zawodowej. Nauczycielka Lucyna S. ukończyła wyż-

sze studia zawodowe z zakresu pedagogika wczesnoszkolna, a następnie wyższe

studia magisterskie z zakresu interpretacji wczesnoszkolnej i przedszkolnej i ma

17-letni staż pracy. Nauczycielka Krystyna M. posiada wyższe studia z zakresu pe-

dagogiki wczesnoszkolnej i ma 18-letni staż pracy pedagogicznej. Wszystkie te nau-

czycielki w 1999 r. otrzymały wyróżniające oceny pracy zawodowej. Sąd ustalił, że

cała czwórka tych nauczycielek osiągała porównywalne wyniki w pracy z młodzieżą.

Powódka niczym nie wyróżniała się w stosunku do innych nauczycieli, gdyż nauczy-

ciele w pozwanej Szkole podchodzili z podobnym zaangażowaniem do swoich obo-

wiązków. Sąd Rejonowy uznał, że dyrektor pozwanej Szkoły nie naruszył art. 20 ust.

1 Karty Nauczyciela przenosząc powódkę w stan nieczynny, a jej roszczenie w świe-

tle art. 45 KP jest nieuzasadnione. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w przypadku

przenoszenia nauczyciela w stan nieczynny nie jest wymagana konsultacja ze związ-

kami zawodowymi, a pismo Komisji Oświaty, Kultury, Sportu i Zdrowia Rady Gminy

T. z 14 kwietnia 1999 r. nie ma mocy wiążącej i jest tylko prośbą do dyrektorów

szkół, aby w przypadku podejmowania decyzji o zatrudnieniu preferować nauczycieli

zamieszkałych na terenie Gminy T.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie wyrokiem z

dnia 7 kwietnia 2000 r. [...] oddalił apelację powódki. Uznał, że Sąd pierwszej instan-

cji przeprowadził szczegółowe postępowanie dowodowe i wyciągnął z niego prawi-

dłowe wnioski, w szczególności, iż nie został naruszony art. 20 ust. 1 Karty Nauczy-

ciela oraz art. 45 KP. W pozwanej Szkole od 1 września 1999 r. miały nastąpić

zmiany organizacyjne ze względu na zatwierdzenie przez zarząd Gminy nowego

- 3 -

projektu organizacyjnego na rok szkolny 1999/2000. W tej sytuacji do obowiązków

dyrektora należało dostosowanie składu personalnego nauczycieli do nowej struktu-

ry organizacyjnej szkoły. Sąd Okręgowy zaakceptował ocenę, że pomiędzy nauczy-

cielami zatrudnionymi w klasach I-III nie występowały żadne różnice, jeżeli chodzi o

kwalifikacje zawodowe, natomiast staż pracy wyraźnie przemawiał na korzyść innych

nauczycielek. Jedynie Renata D. posiada podobny do powódki 8-letni staż pracy.

Wszystkie inne nauczycielki miały jednak wyższą ocenę pracy niż powódka. Nie

można więc zarzucić dyrektorowi Szkoły nietrafności wyboru powódki do przeniesie-

nia w stan nieczynny, a Sąd pierwszej instancji dokonał wyczerpującej oceny kryte-

riów jakimi kierował się dyrektor. Dokonany wybór nie może być oceniony jako do-

wolny, czy stanowiący nieuzasadniony przejaw preferencji innych nauczycieli z pomi-

nięciem lub szykanowaniem powódki. Sąd Okręgowy uznał za nietrafny zarzut od-

noszący się do niezatrudnienia powódki w miejsce odchodzącej na urlop macierzyń-

ski Elżbiety Ł. W dniu 25 maja 1999 r. strona pozwana nie mogła przewidzieć kiedy

Elżbieta Ł, uzyska urlop macierzyński. Nauczycielka ta przebywała na urlopie w

okresie od 18 października 1999 r. do 2 marca 2000 r., a więc zasadne było zatrud-

nienie na ten okres na podstawie umowy na czas określony nauczyciela z wykształ-

ceniem wyższym pedagogicznym Małgorzaty K., która podjęła pracę po raz drugi w

pozwanej Szkole. Chybiony jest również zarzut dotyczący błędnej oceny pracy za-

wodowej powódki. Zespół oceniający powołany przez P. Kuratora Oświaty w dniu 5

października 1999 r. podtrzymał kwestionowaną przez powódkę dobrą ocenę jej

pracy.

Kasację od tego wyroku wniosła powódka, która zarzuciła naruszenie przepi-

sów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 8 i

art. 45 KP przez przyjęcie, że roszczenie o uznanie przeniesienia jej w stan nie-

czynny jest nieuzasadnione, a obrane przez pozwaną kryteria doboru jej osoby, pra-

widłowe i obiektywne, a także art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela przez przyjęcie, że

zmiany organizacyjne jakie miały miejsce w pozwanej Szkole w roku szkolnym

1999/2000 uzasadniały przeniesienie powódki w stan nieczynny oraz art. 20 ust. 7 i

8 tej ustawy przez pominięcie zatrudnienia w charakterze nauczyciela oddziału zero-

wego Małgorzaty K. począwszy od 18 października 1999 r. w miejsce Elżbiety Ł. na

czas jej urlopu wychowawczego. Powódka zarzuciła też naruszenie art. 382 i art.

- 4 -

385 KPC przez oddalenie jej apelacji jako pozbawionej podstaw prawnych i faktycz-

nych, mimo wskazania na sprzeczności między materiałem dowodowym sprawy, a

zaskarżonym orzeczeniem oraz art. 328 § 2 KPC "wobec niedostatecznego uzasad-

nienia" wyroku w części dotyczącej zasadności zatrudnienia Małgorzaty K. W uza-

sadnieniu kasacji powódka wywiodła w szczególności, że legitymuje się ukończe-

niem wyższych studiów magisterskich w zakresie pedagogiki wczesnoszkolnej i za-

mieszkuje w tej samej miejscowości, w której świadczyła pracę. Przez czas trwania

stosunku pracy udzielała się społecznie, prowadząc na terenie Szkoły sklepik ucz-

niowski oraz szkolne koło PCK. Strona pozwana dokonała oceny pracy powódki

przed podjęciem decyzji o przeniesieniu jej w stan nieczynny, to jest w dniu 6 maja

1999 r., bez zapoznania powódki z projektem tej oceny oraz bez wysłuchania jej

uwag i zastrzeżeń, co stanowiło naruszenie przepisu art. 6a ust. 8 Karty Nauczy-

ciela. Dokonanie tej oceny w przeddzień podjęcia decyzji o przeniesieniu jej w stan

nieczynny postawiło powódkę w niekorzystnym świetle na tle innych nauczycieli. W

takiej sytuacji mało istotne wydaje się, iż wskutek odwołania powódki od uzyskanej

przez nią oceny pracy do P. Kuratora Oświaty w R., organ ten podtrzymał ocenę do-

tychczasową, bowiem nie zmieni to faktu, że ocena pracy powódki została dokonana

z naruszeniem przepisów. Powódka pozostawała w zatrudnieniu począwszy od dnia

1 września 1991 r. Posiadała zatem ośmioletni staż pracy wyłącznie w nauczaniu

początkowym oraz legitymowała się ukończeniem wyższych studiów magisterskich

w zakresie pedagogiki wczesnoszkolnej. Legitymująca się podobnym do powódki

stażem pracy Renata D. w chwili podejmowania decyzji o przeniesieniu w stan nie-

czynny również posiadała ukończone wyższe studia magisterskie w zakresie peda-

gogiki wczesnoszkolnej, lecz pracę w nauczaniu początkowym podjęła od września

1999 r., natomiast wcześniej nauczała w klasach starszych. Nauczycielka ta otrzy-

mała wyróżniającą ocenę pracy, podczas gdy poprzedni dyrektor Szkoły wystawił jej

ocenę dobrą. Sąd drugiej instancji pominął, że pracujące w nauczaniu początkowym

nauczycielki Lucyna S. i Krystyna M. pomimo dłuższego od powódki stażu pracy, w

czasie podejmowania decyzji o przeniesieniu powódki w stan nieczynny nie miały

ukończonych wyższych studiów magisterskich, lecz zawodowe i licencjat, co świad-

czy, iż zastosowane kryteria doboru do przeniesienia w stan nieczynny nie były wła-

ściwe. Nie jest zasadne ustalenie Sądu drugiej instancji, jakoby pozwana w chwili

- 5 -

podejmowania przez dyrektora decyzji o przeniesieniu powódki w stan nieczynny nie

mogła przewidzieć, kiedy nauczycielka Elżbieta Ł. uzyska urlop macierzyński. Dyrek-

tor „doskonale wiedział, że osoba ta jest w ciąży i w związku ze zbliżającym się okre-

sem wakacyjnym winien był się liczyć, iż niebawem na taki urlop się uda". Pozwana

zatrudniła jednak w miejsce powódki Małgorzatę K., która wprawdzie była już raz za-

trudniona w pozwanej Szkole w okresie od października 1998 r. do lutego 1999 r.,

lecz której czteromiesięczny staż pracy nie dorównywał stażowi pracy powódki, a

ponadto osoba ta nie legitymowała się ukończeniem studiów wyższych. Powódka

podniosła, że dyrektor szkoły może rozwiązać z nauczycielem stosunek pracy, gdy

nie jest możliwe dalsze zatrudnianie wszystkich nauczycieli danej specjalności. Po-

zwana, gdy tylko nadarzyła się ku temu okazja, zatrudniła w klasach nauczania po-

czątkowego Małgorzatę K., przez co wykazała, iż dalsze zatrudnianie powódki było

możliwe. Z tych względów wytypowanie powódki do przeniesienia w stan nieczynny

zostało dokonane z naruszeniem art. 20 ust. 7 i 8 Karty Nauczyciela. Powyższej oko-

liczności Sąd drugiej instancji nie uzasadnił w sposób umożliwiający prawidłową kon-

trolę zaskarżonego orzeczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela

(jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.) w brzmieniu mającym zasto-

sowanie w sprawie, w razie całkowitej lub częściowej likwidacji szkoły albo w razie

zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub

zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w peł-

nym wymiarze zajęć, dyrektor szkoły przenosi nauczyciela w stan nieczynny lub, na

wniosek nauczyciela, rozwiązuje z nim stosunek pracy. Nauczyciel mianowany może

wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia w trybie określonym w art. 22 ust. 2 tej

ustawy. Powódka nie kwestionowała, że wystąpiła przesłanka zastosowania tego

przepisu polegająca na zmniejszeniu liczby oddziałów w Szkole, a ustalenia Sądów

w tym zakresie nie budzą wątpliwości. Powódka twierdzi, że istniała możliwość jej

dalszego zatrudnienia, gdyż w miejsce nauczycielki, która rozpoczęła korzystanie z

urlopu macierzyńskiego została zatrudniona inna nauczycielka. Powódka nie do-

- 6 -

strzega jednak, że zdarzenia te nastąpiły już po przeniesieniu jej w stan nieczynny, a

rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielką w ciąży, czy też przeniesienie jej w stan

nieczynny zamiast powódki, nie mogłoby być ocenione jako prawidłowy dobór pra-

cownika do rozwiązania stosunku pracy. Nadto nowa nauczycielka została zatrud-

niona na czas określony. Dyrektor pozwanej Szkoły stanął przed koniecznością do-

konania wyboru, których nauczycieli musi przenieść w stan nieczynny (chyba, że

złożą wniosek o rozwiązanie stosunku pracy) i musiał tego wyboru dokonać w okre-

ślonym momencie. O skuteczności aktu przeniesienia nauczyciela w stan nieczynny

i prawidłowości zastosowanych kryteriów wyboru nauczyciela do zwolnienia lub

przeniesienia w stan nieczynny decydują okoliczności występujące w momencie do-

konania tych czynności (wyrok z dnia 14 lipca 1999 r., I PKN 156/99, OSNAPiUS

2000 r. nr 19, poz. 714). Słusznie Sąd drugiej instancji uznał, że wystąpiły przesłanki

zastosowania art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, także w aspekcie niemożliwości dal-

szego zatrudniania wszystkich nauczycieli. Jak wyżej zaznaczono, dyrektor prawi-

dłowo nie brał pod uwagę możliwości przeniesienia w stan nieczynny nauczycielki w

ciąży. Dokonał więc tej oceny w stosunku do innych nauczycieli. Przesłanki tej oceny

zostały poddane krytycznej analizie przez Sądy obu instancji, zarówno w aspekcie

ustaleń faktycznych, jak i kwalifikacji prawnych. Analiza ta była bardzo szczegółowa i

zarzuty kasacji w tym zakresie nie są trafne. Sądy obu instancji w uwzględnieniu licz-

nych zarzutów powódki przeprowadziły tę analizę wręcz nazbyt szczegółowo, gdyż z

twierdzeń faktycznych powódki nawet nie wynikało, aby dobór jej do przeniesienia w

stan nieczynny był przejawem szykany lub dyskryminacji albo w jej sytuacji zawodo-

wej lub osobistej występowały okoliczności jednoznacznie preferujące ją do dalsze-

go zatrudnienia. Wręcz odwrotnie, przyjmując wszystkie twierdzenia i oceny powódki

za zasadne, należy uznać, że między nią, a nauczycielkami, które pozostały w za-

trudnieniu nie ma żadnych istotnych cech różnicujących, co do stażu pracy, kwalifika-

cji, ocen wykonywania obowiązków pracowniczych, czy sytuacji osobistej. Jeżeli w

tym zakresie występują różnice, to są one nieznaczne, nieistotne i w niektórych

aspektach dla powódki korzystne, a w innych niekorzystne. Sąd pracy w sprawie do-

tyczącej rozwiązania stosunku pracy nie zastępuje pracodawcy, a jedynie kontroluje,

czy jego czynności nie naruszają przepisów prawa pracy. Pracodawca, który doko-

nuje tak zwanego doboru pracowników do rozwiązania stosunku pracy musi mieć

- 7 -

określony zakres swobody w tym zakresie. Jeżeli więc między pracownikami, któ-

rych dotyczy przesłanka rozwiązania stosunku pracy (przeniesienia w stan nieczyn-

ny), nie występują istotne różnice (co do kwalifikacji, stażu pracy, sposobu wykony-

wania obowiązków, szczególnej sytuacji osobistej), to pracodawca ma swobodę wy-

boru pracownika do rozwiązania stosunku pracy, a sąd pracy w takiej sytuacji nie

może wkraczać w tę ocenę (por. wyrok z dnia 7 kwietnia 1999 r., I PKN 652/98,

OSNAPiUS 2000 r. nr 11, poz. 426; wyrok z dnia 5 listopada 1998 r., I PKN 420/98,

OSNAPiUS 1999 r. nr 24, poz. 784). Tym samym należy uznać, że wszystkie zarzuty

powódki dotyczące, zarówno przepisów procesowych (zarzuty dotyczące ustaleń i

uzasadnienia zaskarżonego wyroku), jak i ocen w tym zakresie, nie są zasadne,

gdyż dotyczą faktów nieistotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W świetle dokonanych

ustaleń faktycznych ocena Sądu drugiej instancji, że pracodawca nie naruszył art. 20

ust. 1 Karty Nauczyciela jest prawidłowa. Nie doszło też do naruszenia przez Sąd

drugiej instancji art. 8 i 45 § 1 KP.

Fakt zatrudnienia innej nauczycielki po przeniesieniu powódki w stan nie-

czynny wiąże skarżąca także z zarzutem naruszenia art. 20 ust. 7 i 8 Karty Nauczy-

ciela oraz z zarzutami procesowymi w tym zakresie. Zgodnie z art. 20 ust. 7 Karty

Nauczyciela dyrektor szkoły ma obowiązek przywrócenia do pracy w pierwszej kolej-

ności nauczyciela pozostającego w stanie nieczynnym w razie powstania możliwości

podjęcia przez nauczyciela pracy w pełnym wymiarze zajęć na czas nie określony

lub na okres, na który została zawarta umowa, w tej samej szkole, na tym samym lub

innym stanowisku, pod warunkiem posiadania przez nauczyciela wymaganych kwali-

fikacji. Odmowa podjęcia pracy przez nauczyciela powoduje wygaśnięcie stosunku

pracy z dniem odmowy. Przepis ten dotyczy więc szczególnej sytuacji, gdy w okresie

stanu nieczynnego powstanie możliwość zatrudnienia nauczyciela, i to w pełnym wy-

miarze zajęć na czas nie określony (w przypadku powódki nie wchodziła w grę moż-

liwość zatrudnienia jej na okres, na który została z nią zawarta umowa). W stanie

faktycznym sprawy przesłanki zastosowania tego przepisu nie wystąpiły, skoro po-

wstała co najwyżej możliwość zatrudnienia na czas określony. Zgodnie natomiast z

art. 20 ust. 8 Karty Nauczyciela w wypadkach podyktowanych koniecznością realiza-

cji programu nauczania w tej samej lub w innej szkole lub zapewnienia opieki w pla-

cówce opiekuńczo-wychowawczej nauczyciel pozostający w stanie nieczynnym

- 8 -

może, na swój wniosek lub na wniosek dyrektora szkoły, podjąć pracę zgodnie z wy-

maganymi kwalifikacjami w niepełnym lub w pełnym wymiarze zajęć, jednak na

okres nie dłuższy niż okres stanu nieczynnego. Chodzi w nim więc o podjęcie pracy

bez wzruszenia stanu nieczynnego nauczyciela. Nawet, gdyby przyjąć, że wystąpiły

przesłanki zastosowania tego przepisu, to należy stwierdzić, że powódka nigdy o to

się nie zwracała do pracodawcy. Z punktu widzenia przebiegu procesu powódka

wnosiła o uznanie przeniesienia jej w stan nieczynny za bezskuteczne, kwestionując

istnienie przesłanek art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela. Jej żądanie procesowe nigdy

nie zmierzało do nakazania pozwanej zatrudnienia powódki w okresie stanu nieczyn-

nego na podstawie art. 20 ust. 8 Karty Nauczyciela, czy przywrócenia do pracy wo-

bec zaistnienia przesłanek art. 20 ust. 7 tej Karty. Roszczenia z art. 20 ust. 7 i 8

Karty Nauczyciela wynikają z odmiennej podstawy faktycznej i prawnej niż żądanie

przywrócenia poprzednich warunków pracy nauczyciela przeniesionego w stan nie-

czynny z naruszeniem przesłanek art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela. Sąd pierwszej

instancji rozpoznał powództwo tylko w zakresie zgłoszonego przez powódkę żądania

wyprowadzonego z naruszenia art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela. Sąd drugiej instancji

nie mógł już rozszerzać zakresu rozpoznania na inne żądania, choćby wynikające z

twierdzeń powódki. Zarzuty naruszenia art. 20 ust. 7 i 8 Karty Nauczyciela są więc

bezzasadne także z tego względu, że dotyczą one przedmiotu, który nie był objęty

zakresem orzekania Sądu drugiej instancji. Tym samym są bezzasadne zarzuty pro-

cesowe dotyczące tej kwestii w zakresie ustaleń faktycznych i treści uzasadnienia

zaskarżonego wyroku. Sąd nie musiał bowiem oceniać dowodów, czynić ustaleń i

przedstawiać motywów w zakresie roszczeń, o których nie orzekał.

Z tych względów kasacja podlegała oddaleniu na podstawie art. 39312

KPC.

========================================