II UKN 626/00

Wyrok z dnia 20 listopada 2001 r.

II UKN 626/00

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk

(sprawozdawca), Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2001 r. sprawy z wniosku

Jadwigi K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w K. o eme-

ryturę, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krako-

wie z dnia 10 maja 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 23 listopada 1998 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział

w K. odmówił przyznania wnioskodawczyni Jadwidze K. prawa do emerytury z uwagi

na to, że wnioskodawczyni nie osiągnęła wieku emerytalnego a także nie spełniła

określonego w art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela

(jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.) wymogu 30- letniego okresu

zatrudnienia do daty rozwiązania umowy o pracę.

Odwołanie wnioskodawczyni od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 14 lipca

1999 r. [...]. Sąd ustalił, że okres składkowy wnioskodawczyni, który jest także okre-

sem pracy nauczycielskiej wynosi 24 lata i 3 miesiące. Ostatnim miejscem zatrudnie-

nia było Studium Nauczycielskie Zespołu Szkół Zawodowych w J. Umowa o pracę z

wnioskodawczynią została rozwiązana dnia 31 sierpnia 1994 r. w związku z likwida-

cją Studium Nauczycielskiego. Po ustaniu stosunku pracy wnioskodawczyni nie

podjęła zatrudnienia, od 24 lutego 1995 r. do 24 lutego 1996 r. pobierała zasiłek dla

bezrobotnych a następnie opiekowała się matką inwalidką I grupy. Określony w art.

88 ust. 1 Karty Nauczyciela warunek 30-letniego okresu zatrudnienia nie został speł-

niony. Wnioskodawczyni nie nabyła prawa do emerytury na zasadach ogólnych, gdyż

2

będąc urodzona 17 października 1945 r. nie osiągnęła wieku emerytalnego wyno-

szącego dla kobiet przy spełnieniu innych warunków 55 lat.

W apelacji od tego wyroku wnioskodawczyni podniosła zarzut, że w dniu 18 li-

stopada 1997 r. osiągnęła 30-letni okres zatrudnienia.

Wyrokiem z dnia 10 maja 2000 r. [...] Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Krakowie oddalił apelację. Sąd Apelacyjny uznał, że przy usta-

laniu wymaganego przepisem art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela okresu zatrudnienia

nie mogą być uwzględniane okresy składkowe i nieskładkowe przypadające po roz-

wiązaniu przez nauczyciela stosunku pracy. Pogląd taki wyraził Sąd Najwyższy w

wyroku z dnia 1 marca 1991 r. I PRN 3/91 oraz w wyroku z dnia 15 grudnia 1997 r., II

UKN 412/97 (OSNAPiUS z 1998 r. nr 21, poz. 636). Na dzień 31 sierpnia 1994 r.

okres zatrudnienia wnioskodawczyni nawet przy uwzględnieniu wszystkich przypa-

dających przed tą datą okresów, które zdaniem wnioskodawczyni powinny być zali-

czone do okresu zatrudnienia, jest krótszy niż 30 lat.

Wyrok ten zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i wskazując jako podstawę

kasacji naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 88 ust. 1 ustawy

z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56,

poz. 357 ze zm.) wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. Zdaniem skarżącej

do uzupełnienia okresu 30 lat powinny być dodane okresy nieskładkowe w wymiarze

6 lat, 8 miesięcy i 17 dni. Sąd Apelacyjny błędnie zinterpretował powołany przepis,

gdyż mówi on o okresie zatrudnienia a nie o stażu pracy. Wszystkie okresy

zaliczalne do okresu zatrudnienia powinny być uwzględnione.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Przepis art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela

(jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.) stanowi, że nauczyciele ma-

jący trzydziestoletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczegól-

nym charakterze mogą po rozwiązaniu stosunku pracy na swój wniosek przejść na

emeryturę. Nie jest prawdą, że w zaskarżonym wyroku zostało zaprezentowane sta-

nowisko, że za trzydziestoletni okres zatrudnienia, o którym mowa w tym przepisie,

uważa się okres pracy na podstawie umowy o pracę. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z

dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania

3

emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) od

dnia wejścia w życie tej ustawy za okresy zatrudnienia uważa się okresy składkowe

albo okresy składkowe uzupełnione okresami nieskładkowymi w ograniczonym prze-

pisem art. 4 ust. 2 rozmiarze lub okresami, o których mowa w art. 5. Wskazane przez

wnioskodawczynię okresy takie jak okres składkowy pobierania zasiłku dla bezrobot-

nych i okres nieskładkowy sprawowania opieki nad inwalidą I grupy zostały pominięte

nie dlatego, że nie są okresami zatrudnienia w rozumieniu art. 88 ust. 1 Karty Nau-

czyciela. Żądanie nie zostało uwzględnione dlatego, że przy ustalaniu spełnienia wa-

runku posiadania trzydziestoletniego okresu zatrudnienia, od którego uzależnione

jest prawo do emerytury, nie wlicza się okresów składkowych i nieskładkowych przy-

padających po rozwiązaniu z nauczycielem umowy o pracę. Nawet gdyby wniosko-

dawczyni po ustaniu stosunku pracy podjęła inne zatrudnienie na podstawie umowy

o pracę, okres tego zatrudnienia nie podlegałby doliczeniu.

Treść art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela wskazuje wyraźnie, że określone w nim

warunki posiadania trzydziestoletniego okresu zatrudnienia i 20 lat pracy w szczegól-

nym charakterze muszą być spełnione w dacie rozwiązania przez nauczyciela sto-

sunku pracy. Wynika to ze sformułowania, że nauczyciel spełniający te warunki może

po rozwiązaniu stosunku pracy przejść na emeryturę. W pierwszym rzędzie muszą

więc być spełnione oba warunki, następnie powinien zostać rozwiązany stosunek

pracy i dopiero wówczas może nastąpić przejście na emeryturę. Wniosek o emerytu-

rę nie musi być złożony bezpośrednio po rozwiązaniu stosunku pracy jednak prawo

do emerytury nie może być przyznane jeżeli w dacie rozwiązania stosunku pracy

wymagane warunki nie były spełnione.

Wykonywanie przez odpowiednio długi okres czasu pracy nauczyciela, która z

mocy art. 86 Karty Nauczyciela jest uważana za pracę w szczególnym charakterze,

daje szczególne uprawnienia emerytalne polegające na obniżeniu wieku emerytalne-

go do 55 lat w stosunku do kobiet (§ 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lu-

tego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczegól-

nych warunkach lub w szczególnym charakterze - Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) Prze-

pis art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela daje przywilej przejścia na emeryturę bez

względu na wiek tym nauczycielom, którzy mają dłuższy niż wymagany przepisami

ogólnymi okres zatrudnienia (30 lat dla kobiet zamiast wymaganych 20) i dłuższy

okres pracy w szczególnym charakterze (20 lat zamiast wymaganych 15). Jednakże

z tego przywileju może korzystać tylko nauczyciel czyli warunki dotyczące posiadania

4

wymaganych okresów muszą być spełnione do daty, do której osoba zainteresowana

miała status nauczyciela w rozumieniu art. 1 Karty Nauczyciela.

Wnioskodawczyni przyznała, że jej okresy składkowe i nieskładkowe wyniosły

30 lat w dniu 18 listopada 1997 r. W tej dacie wnioskodawczyni nie miała statusu

nauczyciela zatem osiągnięcie trzydziestoletniego okresu zatrudnienia nie dawało jej

uprawnień z art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312

KPC oddalił ka-

sację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

========================================