III ZP 28/01

Uchwała z dnia 6 grudnia 2001 r.

III ZP 28/01

Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera, Andrzej Kijowski.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczy-

szyn, w sprawie z powództwa Stanisławy G.-T. przeciwko „F.-S.” Spółce z o.o. w M. o

zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2001 r. zagadnienia prawne-

go przekazanego postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 18 paź-

dziernika 2001 r. [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1 KPC w związku z art.

397 § 2 KPC

„Czy w sprawie o zasądzenie odszkodowania z tytułu bezprawnego rozwiąza-

nia umowy o pracę zawartej na czas nie określony bez wypowiedzenia w trybie art.

52 kp, wartość przedmiotu sporu stanowi suma za okres jednego roku zgodnie z

przepisem art. 231

kpc, czy też wysokość odszkodowania wynikającą z art. 58 kp, to

jest wynagrodzenie za okres wypowiedzenia ?”

p o d j ą ł uchwałę:

W sprawie o zasądzenie odszkodowania z tytułu bezprawnego rozwiąza-

nia umowy o pracę zawartej na czas nie określony bez wypowiedzenia na pod-

stawie art. 52 KP wartość przedmiotu sporu stanowi podana kwota pieniężna

(art. 19 § 1 KPC), a nie suma wynagrodzenia za pracę za okres jednego roku

(art. 231

KPC).

U z a s a d n i e n i e

Postanowieniem z dnia 24 lipca 2001 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy w Szczeci-

nie w sprawie z powództwa Stanisławy G.-T. przeciwko "F.-S." Spółce z o.o, w M.,

uznał się niewłaściwym co do roszczeń o odszkodowanie z tytułu niezgodnego z

prawem rozwiązania umowy o pracę oraz wydania świadectwa pracy i w tym zakre-

2

sie przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu-Sądowi Pracy w Gryficach jako rzeczowo

i miejscowo właściwemu. Sąd Okręgowy, powołując przepisy art. 97 § 21

i art. 56 § 1

KP uznał, iż pod użytym w nich pojęciem "sąd pracy" należy rozumieć tylko i wyłącz-

nie sądy rejonowe. Sąd Okręgowy powołał też art. 262 § 1 KP, zgodnie z którym sądy

pracy stanowią odrębne jednostki sądów rejonowych, natomiast w sądach okręgo-

wych funkcjonują sądy pracy i ubezpieczeń społecznych.

Zażalenie na to postanowienie złożyła powódka, która zarzuciła naruszenie

art. 191 KPC oraz art. 56 § 1, art. 97 § 1 i 21

w związku z art. 262 § 1 KP. Podniosła

konieczność kumulacji roszczeń i nie podzieliła poglądu, że w sądach okręgowych

nie działają sądy pracy. Powołała się na art. 262 § 1 pkt 2 KP, z którego wynika, iż

sądy pracy i ubezpieczeń społecznych stanowią odrębne jednostki zwane sądami

pracy.

Rozpatrując zażalenie strony powodowej Sąd Apelacyjny w Poznaniu do-

strzegł zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, a dotyczące właściwości

rzeczowej sądu pracy z uwagi na treść art. 231

KP (w istocie chodzi o art. 231

KPC).

Na wezwanie Sądu Apelacyjnego powódka sprecyzowała wysokość dochodzonych

roszczeń. Odszkodowanie z art. 56 KP zostało określone na kwotę 9 500 zł, nato-

miast odszkodowanie za niewydanie świadectwa pracy na kwotę 4 800 zł. Mając na

uwadze art. 21 KPC wartość przedmiotu sporu wynosi 14 400 zł. W tej sytuacji wła-

ściwy do rozpoznania sprawy byłby Sąd Rejonowy. Jednakże wątpliwości powstają z

uwagi na uregulowanie zawarte w art. 231

KPC. Przepis ten określa wartość przed-

miotu sporu w sposób odmienny niż wynika to z Kodeksu pracy. Stanowi bowiem, że

w sprawach o roszczenia pracowników dotyczące nawiązania, istnienia lub rozwią-

zania stosunku pracy, wartość przedmiotu sporu, przy umowach na czas nie określo-

ny stanowi suma wynagrodzenia za okres jednego roku. U powódki stanowi to kwotę

38 400 zł, a więc uzasadnia właściwość rzeczową sądu okręgowego (art. 17 pkt 4

KPC). Sąd Apelacyjny nie zgadza się z argumentacją Sądu Okręgowego, że pod

pojęciem "sądu pracy" należy rozumieć tylko sądy rejonowe. Przepis art. 262 § 1 pkt

2 KP jednoznacznie bowiem stanowi, iż sprawy ze stosunku pracy rozstrzygają sądy

pracy i ubezpieczeń społecznych stanowiące odrębne jednostki organizacyjne sądów

okręgowych, zwane sądami pracy. Tak więc "sądy pracy", to nie tylko jednostki są-

dów rejonowych, ale również sądów okręgowych. Zatem przepisy proceduralne (art.

16 i 17 KPC), uzależniające właściwość rzeczową sądów od wartości przedmiotu

sporu mają również zastosowanie do rozstrzygania sporów pracowniczych przed

3

sądami pracy. Przepis art. 19 § 1 KPC stanowi, iż w sprawach o roszczenia pienięż-

ne podana kwota stanowi wartość przedmiotu sporu. W rozpoznawanej sprawie wy-

sokość roszczenia pieniężnego, to jest odszkodowania za niezgodne z prawem roz-

wiązanie umowy o pracę, określa art. 58 KP. Jest to wynagrodzenie za okres wypo-

wiedzenia, a więc maksymalnie za trzy miesiące (art. 36 § 1 KP). Tak też wartość

przedmiotu sporu została określona przez powódkę. Jednak zdaniem Sądu Apela-

cyjnego, art. 231

KPC obliguje do określenia wartości sporu jako dwunastomiesięcz-

nego wynagrodzenia. Powstaje zatem istotna "rozbieżność pomiędzy wysokością

roszczenia stanowiącego wartość przedmiotu sporu w rozumieniu art. 19 i art. 231

KPC". Przy przyjęciu wartości przedmiotu sporu w oparciu o art. 19 KPC, właściwy

byłby sąd rejonowy, natomiast zgodnie z art. 17 pkt 4 KPC wartość przedmiotu sporu

określona według art. 231

KPC, przesądza o właściwości rzeczowej sądu okręgowe-

go. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, kolizję tych przepisów potwierdza nowelizacja Ko-

deksu postępowania cywilnego, dokonana ustawą z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o

ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), obowiązującą od 1

października 2001 r. W art. 180 tej ustawy zmieniono art. 461 KPC, dodając § 11

,

który jednoznacznie określa właściwość sądów rejonowych, bez względu na wartość

przedmiotu sporu, w sprawach z zakresu prawa pracy wymienionych w art. 231

KPC.

Ustawodawca dostrzegł zatem konieczność jednoznacznego określenia właściwości

rzeczowej sądu, bez względu na wartość przedmiotu sporu. Rozpoznawana sprawa

zawisła przed dniem 1 października 2001 r., a zatem nowe uregulowanie nie może

mieć zastosowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W sprawie występuje kilka istotnych zagadnień prawnych, ale Sąd drugiej in-

stancji przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia tylko jedno z nich. Cho-

dzi o określenie zasad oznaczenia wartości przedmiotu sporu dla roszczenia o odsz-

kodowanie w związku z wadliwym prawnie rozwiązaniem umowy o pracę (w tym

przypadku bez wypowiedzenia). Sąd Najwyższy nie może wyjść poza zakres przed-

stawionego w trybie art. 390 § 1 KPC zagadnienia prawnego, gdyż prowadziłoby to

do naruszenia niezawisłości sędziowskiej członków składu orzekającego sądu przed-

stawiającego zagadnienie (postanowienie z dnia 3 lutego 1995 r., I PZP 1/95,

OSNAPiUS 1995 r. nr 14, poz. 172).

4

Między art. 19 i 231

KPC nie zachodzi sprzeczność, a wręcz odwrotnie - prze-

pisy te są komplementarne. Zgodnie z art. 19 § 1 KPC w sprawach o roszczenia pie-

niężne, zgłoszone choćby w zamian innego przedmiotu, podana kwota pieniężna

stanowi wartość przedmiotu sporu. W innych sprawach majątkowych powód obowią-

zany jest oznaczyć w pozwie kwotą pieniężną wartość przedmiotu sporu, uwzględ-

niając postanowienia zawarte w artykułach poniższych (art. 19 § 2 KPC). Z regulacji

tych wynika jednoznacznie, że sprawy o prawa majątkowe mogą dotyczyć roszczeń

pieniężnych lub innych praw majątkowych (niepieniężnych). Sposób oznaczenia

wartości przedmiotu sporu dla spraw majątkowych o roszczenia pieniężne określa

art. 19 § 1 KPC, a więc stanowi go "podana kwota pieniężna". Chodzi przy tym o

kwotę pieniężną, której zasądzenia powód żąda, a nie o kwotę, która mu przysługuje

według przepisów prawa materialnego (por. postanowienie z dnia 5 lutego 1998 r., I

PZ 69/97, OSNAPiUS 1999 r. nr 4, poz. 131). W sprawach majątkowych o roszcze-

nia niepieniężne powód jest obowiązany oznaczyć w pozwie kwotą pieniężną war-

tość przedmiotu sporu, uwzględniając postanowienia zawarte w "artykułach poniż-

szych" do art. 19 § 2 KPC, a więc między innymi uwzględniając postanowienia art.

231

KPC. Oznacza to więc, że art. 231

KPC w zakresie, w jakim reguluje sposób

oznaczenia wartości przedmiotu sporu w sprawach o roszczenia pracowników doty-

czące nawiązania, istnienia lub rozwiązania stosunku pracy, ma zastosowanie tylko

do roszczeń majątkowych niepieniężnych. W sprawach dotyczących rozwiązania

stosunku pracy będą to więc sprawy o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne lub

o przywrócenie do pracy. Sprawa o odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem

rozwiązania stosunku pracy jest sprawą o roszczenie pieniężne i dlatego jej wartość

przedmiotu sporu stanowi kwota wskazana (podana) przez powoda zgodnie z art. 19

§ 1 KPC. Do takiej sprawy sposób oznaczenia wartości przedmiotu sporu wynikający

z art. 231

KPC nie ma zastosowania.

Z tych względów podjęto uchwałę jak w sentencji.

========================================