I PKN 182/01

Wyrok z dnia 12 grudnia 2001 r.

I PKN 182/01

Nie stanowi naruszenia zasady równości praw pracowników (art. 112

KP)

ani zakazu dyskryminacji w stosunkach pracy (art. 113

KP) wyłączenie osób

zatrudnionych na stanowiskach kierowniczych z kręgu uprawnionych do do-

datkowego odszkodowania z tytułu rozwiązania umowy o pracę, wynikającego

z pakietu zabezpieczenia praw socjalno-bytowych, pracowniczych i związko-

wych.

Przewodniczący SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Barbara Wagner.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2001 r.

sprawy z powództwa Zdzisława S. przeciwko Domy Towarowe „C.” SA w W. o zapła-

tę, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 30

listopada 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację,

zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 1.687 zł (jeden tysiąc

sześćset osiemdziesiąt siedem) tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postę-

powaniu kasacyjnym.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 27 czerwca 2000 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Poznaniu uwzględnił w całości żądanie powoda Zdzisława S. i zasą-

dził od Domów Towarowych „C.” SA w W. na jego rzecz kwotę 92.962,41 zł tytułem

odszkodowania w związku z rozwiązaniem umowy o pracę z naruszeniem postano-

wień „Pakietu zabezpieczenia praw socjalno-bytowych, pracowniczych i związko-

wych pracowników zatrudnionych w Domach Towarowych „C.” SA w W.” zawartego

w „Porozumieniu w sprawie Gwarancji Socjalnych, Pracowniczych i Związkowych -

Umowa Towarzysząca do umowy kupna sprzedaży akcji Domów Towarowych „C.”

2

SA w W. - pomiędzy działającymi w Domach Towarowych „C.” organizacjami związ-

ków zawodowych a konsorcjum inwestorów. W Pakiecie zagwarantowano utrzyma-

nie stanu zatrudnienia na poziomie z dnia nabycia akcji przez Konsorcjum przez 42

miesiące od daty nabycia akcji spółki DT „C.”, wymaganie bezwzględnej zgody

związków zawodowych na wypowiedzenie umowy o pracę członkowi związków za-

wodowych (z daty 31 marca 1997 r.) oraz - w razie nieprzestrzegania tych gwarancji

- dodatkowe odszkodowanie.

Jednocześnie w § 2 ust. 2 pkt b Pakiet zawierał wykaz pracowników, którym

nie przysługują odszkodowania z tytułu gwarancji zatrudnienia, wśród których wy-

mienione zostało między innymi stanowisko dyrektora oddziału. Sąd pierwszej in-

stancji doszedł jednak do przekonania, że tego rodzaju postanowienie jest sprzeczne

z przepisem art. 112

KP, dyskryminuje bowiem pracowników zajmujących stanowiska

kierownicze, co pozwala na zachowanie przez powoda prawa do dodatkowego odsz-

kodowania w żądanej wysokości.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem

z dnia 30 listopada 2000 r. w uwzględnieniu apelacji pozwanego zmienił powyższy

wyrok w ten sposób, że powództwo oddalił. Sąd drugiej instancji uznał, że skoro w

świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego Porozumienie w sprawie Gwarancji Socjal-

nych, Pracowniczych i Związkowych może być uznane za źródło prawa pracy w ro-

zumieniu art. 9 § 1 KP i ustawodawca wymaga tylko, aby jego postanowienia nie

mogły być mniej korzystne dla pracowników niż przepisy prawa pracy, to porozumie-

nie takie, wprowadzając dodatkowe świadczenia (poza wynikającymi z Kodeksu

pracy) w razie rozwiązania stosunku pracy, mogło wyłączyć niektóre kategorie pra-

cowników z tego dodatkowego przywileju. Tym samym, zdaniem Sądu drugiej in-

stancji, wyłączenie z prawa do dodatkowego odszkodowania w razie rozwiązania

stosunku pracy z pracownikiem - członkiem związku zawodowego, bez zgody tego

związku, osoby zajmującej stanowisko dyrektora oddziału, nie naruszyło zasady rów-

ności i zakazu dyskryminacji wymienionych w przepisach art. 112

i 113

KP.

Kasacja powoda od powyższego wyroku zarzuca naruszenie przepisów prawa

materialnego - art. 112

i 113

KP, przez przyjęcie, że wyłączenie w wewnątrzzakłado-

wym akcie normatywnym pracowników na określonych stanowiskach kierowniczych z

prawa do dodatkowego odszkodowania za rozwiązanie stosunku pracy sprzecznie z

postanowieniami tego aktu, nie narusza zasady równego traktowania pracowników i

nie narusza zakazu dyskryminacji. W uzupełnieniu uzasadnienia podstaw kasacyj-

3

nych podniósł między innymi, że ze względu na swoje kompetencje powód nie był

sytuowany wśród gremium osób zarządzających przedsiębiorstwem, a co najwyżej

na szczeblu równym średniej kadrze kierowniczej w warszawskiej centrali Spółki,

której to grupy kierowników nie wyłączono spod gwarancji zawartych w Porozumie-

niu.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Kasacja jest nieuzasadniona i podlega oddaleniu. Nie jest ona oparta na za-

rzucie naruszenia przepisów postępowania, co oznacza, że Sąd Najwyższy rozpo-

znając kasację w jej granicach związany być ustalonym w sprawie stanem faktycz-

nym i nie mógł uwzględnić argumentów przytoczonych w rozwinięciu uzasadnienia

podstaw kasacyjnych, zawartego w piśmie procesowym z dnia 9 grudnia 2001 r. Ar-

gumenty te mogłyby się bowiem ograniczać tylko do zarzuconego w kasacji narusze-

nia prawa materialnego, a nie do niewyjaśnienia intencji sygnatariuszy „Porozumie-

nia w sprawie Gwarancji Socjalnych”, która to kwestia dotyczy ustaleń faktycznych, a

więc przepisów postępowania. Sąd drugiej instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na

treści § 2 ust. 2 Porozumienia wymieniającego kategorie pracowników, którym nie

przysługuje dodatkowe odszkodowanie w związku z rozwiązaniem z nimi umów o

pracę z naruszeniem ustanowionych reguł, w tym zatrudnionym na stanowisku „dy-

rektora oddziału”, jakie zajmował powód. Zarzutu kasacji, iż rozstrzygnięcie to naru-

sza przepis art. 112

KP, nie można podzielić. Przepis ten w ścisłym rozumieniu wyra-

ża zasadę równych praw wszystkich pracowników z tytułu jednakowego wypełniania

takich samych obowiązków (por. Kodeks pracy - Komentarz pod redakcją T. Zieliń-

skiego, Warszawa 2001, s. 170). Przepis ten dopuszcza zatem różnicowanie pra-

cowników, którzy bądź to pełnią inne obowiązki, bądź takie same, ale niejednakowo.

Także nawet jednakowe wypełnianie takich samych obowiązków nie jest tożsame z

równym prawem do awansu na wyższe stanowiska, które to prawo jest uzależnione

od stażu pracy oraz kwalifikacji i jako takie zostało uznane za „prawo każdej osoby”

w art. 7 lit. c Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Socjalnych i Kultural-

nych z dnia 19 grudnia 1996 r., ratyfikowanego przez Rzeczpospolitą Polską (Dz.U. z

1977 r. Nr 38, poz. 169). Taka wykładnia art. 112

KP zgodna jest też z orzecznictwem

Trybunału Konstytucyjnego (por. orzeczenie z dnia 12 grudnia 1994 r., K 3/94, OTK

1995 r., s. 142). Tym samym dopuszczalne jest zróżnicowanie (dyferencjacja) sytua-

4

cji prawnej pracowników ze względu na określone okoliczności wynikające z ich cech

osobistych i różnic w wykonywaniu pracy (por. orzeczenie Trybunału Konstytucyjne-

go z dnia 12 października 1993 r., K 4/93, OTK 1994, s. 317-318). Nie ulega kwestii,

że praca dyrektora oddziału, ze względu na kwalifikacje zawodowe i doświadczenie

potwierdzone odpowiednimi dokumentami i praktyką, nie jest pracą o jednakowej

wartości w porównaniu z innymi pracownikami niezajmującymi takich stanowisk i nie

wynikają z niej jednakowe obowiązki. Zgodzić się więc należy ze stanowiskiem, że

przepis art. 112

KP nie wyklucza dyferencjacji praw i obowiązków pracowniczych, a

nawet wręcz ją zakłada (J.Iwulskiego i W.Sanetry, Kodeksu pracy, Komentarz, War-

szawa 1999, s. 51). Zasada równości praw w stosunkach pracy oznacza, że ich

zróżnicowanie nie może być dokonywane na podstawie pewnych negatywnie oce-

nionych kryteriów, z których główne zostały wymienione w tym przepisie, inne nato-

miast kryteria, jak np. rodzaj pracy, kwalifikacje, ilość i jakość świadczonej pracy („re-

guła korzystania z równych praw z tytułu wypełniania takich samych obowiązków”)

uznane muszą być za usprawiedliwione i uzasadnione. Tym samym uznać należy, że

postanowienie Porozumienia wyłączające z uprawnienia do dodatkowego odszko-

dowania w razie rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem z naruszeniem za-

mieszczonych w Porozumieniu reguł osoby zatrudnionej między innymi na stanowi-

sku dyrektora oddziału, nie narusza przepisu art. 112

KP.

Nie jest także trafny zarzut naruszenia art. 113

KP. Wyraża on zasadę niedy-

skryminacji, która nie jest tożsamą z zasadą równego traktowania pracowników z

tytułu wypełnienia takich samych obowiązków. Dyskryminacją zatem w świetle art.

113

KP jest nierówne traktowanie pracowników ze względu na wymienione w tym

przepisie cechyi, takie jak płeć, wiek, niepełnosprawność, rasa, narodowość, przeko-

nania, zwłaszcza polityczne lub religijne oraz przynależność związkowa. Ta zasada

jest więc rozumiana jako zakaz gorszego traktowania pewnych grup lub osób z po-

wodów uważanych za dyskryminujące, gdy zaś nierówność nie jest podyktowana

tymi względami, mamy do czynienia z naruszeniem zasady równości praw pracowni-

ków pełniących jednakowo takie same obowiązki (art. 112

KP), a nie z dyskryminacją

w rozumieniu art. 113

KP. Na tle stosowania tego ostatniego przepisu Sąd Najwyższy

zdefiniował pojęcie dyskryminacji w wyroku z dnia 10 września 1997 r., I PKN 246/97

(OSNAPiUS 1998 r. nr 12, poz. 260), stwierdzając, że jest nią „bezprawne pozba-

wienie lub ograniczenie praw wynikających ze stosunku pracy albo nierównomierne

traktowanie pracowników ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, narodo-

5

wość, rasę, przekonania zwłaszcza polityczne lub religijne, oraz przynależność

związkową, a także przyznanie z tych względów niektórym pracownikom mniejszych

praw niż te, z których korzystają pracownicy znajdujący się w tej samej sytuacji fak-

tycznej lub prawnej”. W przedmiotowej sprawie należy zauważyć, że pozbawienie

powoda prawa do dodatkowego odszkodowania dotyczyło wszystkich dyrektorów

oddziałów oraz że w porównaniu do pozostałych pracowników (którzy posiadają

prawo do takich odszkodowań), znajdował się on - z oczywistych względów - w innej

sytuacji faktycznej i prawnej, jako że inny był jego zakres obowiązków, wynagrodze-

nie i wymagania co do wykształcenia. Charakterystyczne jest, że ustawodawca w art.

24126

§ 2 KP wprowadził zakaz określania w zakładowym układzie zbiorowym pracy

zasad wynagradzania osób zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy.

Celem takiego uregulowania jest wyłączenie wynagrodzenia tych osób z zakresu

negocjacji zbiorowych dla uniknięcia żądania przez organizację związkową ustalenia

relacji pomiędzy wynagrodzeniem osób zarządzających zakładem pracy a wynagro-

dzeniem pozostałych pracowników, co mogłoby utrudniać zarządzanie zakładem

pracy. Jeżeli zatem w tym samym akcie prawnym - Kodeksie pracy współistnieją

przepisy art. 112

i 113

oraz wyżej wymieniony przepis art. 24126

§ 2, to jest oczywiste,

że zakaz określania w układzie zbiorowym zasad wynagradzenia osób zarządzają-

cych zakładem pracy nie może być uznany za naruszenie zasady równości praw w

stosunkach pracy i zasady niedyskryminacji. Na tle takiego uregulowania uznać na-

leży wyszczególnienie w Porozumieniu kategorii osób wyłączonych z prawa do do-

datkowego odszkodowania dyrektorów oddziałów za uprawnione i nienaruszające

art. 112

i 113

KP. O nierównych prawach i dyskryminacji możnaby mówić tylko wów-

czas, gdyby np. odszkodowania pozbawiono dyrektora oddziału w P. i jeszcze kilku

innych miastach, a zachowano takie uprawnienie stosunku do dyrektorów pozosta-

łych oddziałów. Tymczasem wszyscy dyrektorzy znajdowali się w tej samej sytuacji

faktycznej i prawnej. Skoro więc powód w porównaniu z innymi pracownikami DT

„Centrum” SA w P., objętymi uregulowaniami Porozumienia, nie może być uznany za

znajdującego się w tej samej sytuacji faktycznej i prawnej, a jego stanowisko jest

wymienione w § 2 ust. 2 Porozumienia, to brak jest podstaw do stwierdzenia naru-

szenia zasady równości praw i niedyskryminacji (art. 112

i 113

KP).

Sąd Najwyższy nie znalazł zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględ-

nienia kasacji i w oparciu o art. 39312

KPC orzekł jak w sentencji.

========================================