I PKN 709/00

Wyrok z dnia 12 grudnia 2001 r.

I PKN 709/00

Wypowiedzenie warunków pracy i płacy pracownikowi będącemu człon-

kiem zarządu zakładowej organizacji związkowej w okresie trwania kadencji

oraz w okresie roku po jej upływie nie wymaga zgody zarządu tej organizacji,

gdy jego przyczyną jest niemożność dalszego zatrudniania na dotychczaso-

wym stanowisku pracy, spowodowana zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn

określonych w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych za-

sadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczą-

cych zakładu pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm.).

Jednostronna zmiana warunków pracy lub płacy na niekorzyść takiego pra-

cownika, spowodowana innymi przyczynami, wymaga zgody zarządu zakłado-

wej organizacji związkowej (art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związ-

kach zawodowych, jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.).

Przewodniczący SSN Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska-

Adamowicz (sprawozdawca), Barbara Wagner.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2001 r. sprawy z powódz-

twa Czesława G. przeciwko Zakładom Mięsnym „J.” SA w J. o przywrócenie do pracy

na poprzednich warunkach, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Przemyślu z dnia 17 marca

2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Jarosławiu wyrokiem z dnia 10 stycznia 2000 r.

oddalił powództwo Czesława G. przeciwko Zakładom Mięsnym „J.” SA w J. o uzna-

nie za bezskuteczne wypowiedzenia warunków pracy i płacy. Ustalił, że powód pod-

jął pracę w pozwanych Zakładach w dniu 26 października 1984 r. na stanowisku wę-

2

dliniarza, po czym pracował na różnych stanowiskach, w tym na stanowisku ubojow-

ca (od 1 grudnia 1995 r. do 14 kwietnia 1996 r.), a od 1 lutego 1998 r. pełnił funkcję

brygadzisty w wydziale produkcji wędlin. Od 1 kwietnia 1999 r. powód został wybrany

na członka komisji zakładowej NSZZ „Solidarność”. W dniu 14 października 1999 r.

pracodawca poinformował komisję zakładową o zamiarze zmiany powodowi umowy

o pracę w części dotyczącej stanowiska, bez zmiany dotychczasowego wynagrodze-

nia. Jako przyczynę podał potrzeby wynikające ze zwiększenia zatrudnienia w wy-

dziale produkcji rzeźnianej. Zaproponowanym stanowiskiem było stanowisko jelicia-

rza-ubojowca. Komisja zakładowa nie wyraziła zgody na dokonanie wypowiedzenia

zmieniającego. Pismem z dnia 19 listopada 1999 r. strona pozwana wypowiedziała

powodowi warunki pracy z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, a

jako przyczynę podała potrzeby pracodawcy spowodowane „koniecznością efektyw-

nego wykorzystania zatrudnienia, polegającego na uzupełnianiu etatów pomiędzy

wydziałami w zależności od przyjętych zadań produkcyjnych, a tym samym ilości

pracy na poszczególnych wydziałach”. Powód jest z wykształcenia technikiem rolni-

kiem, zaś na dotychczasowym jego stanowisku peklowacza powinien być zatrudnio-

ny pracownik mający wykształcenie technika technologa przemysłu mięsnego. Od 15

stycznia 2000 r. pozwane Zakłady wchodzą na rynek Agencji Rolnej, w związku z

czym jest konieczne zwiększenie zatrudnienia w produkcji rzeźnianej. Powód jest

najsłabszym pracownikiem spośród grupy peklowaczy i dlatego został wytypowany

do przeniesienia na stanowisko jeliciarza-ubojowca. Wydział ubojowni został wypo-

sażony w najnowocześniejszą linię produkcyjną. Planowany jest ubój 1000 sztuk

dziennie. W ocenie Sądu Rejonowego nie było przeszkód do wypowiedzenia powo-

dowi stanowiska pracy. Stosownie bowiem do art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia

1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990

r. Nr 4, poz. 19 ze zm.), jeżeli z przyczyn ekonomicznych nie jest możliwe dalsze za-

trudnianie na stanowiskach pracy pracowników będących członkami zarządu zakła-

dowej organizacji związkowej, zakład pracy może wypowiedzieć im dotychczasowe

warunki pracy i płacy. Z tego względu pracodawca, wypowiadając powodowi stano-

wisko pracy, nie naruszył przepisu art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o

związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.).

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Przemyślu uwzględ-

nił apelację powoda, w której powód zarzucił brak podstaw do zastosowania art. 6

3

ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. z tego względu, że istnieje możliwość jego

dalszego zatrudniania na stanowisku peklowacza, ponieważ istnieje 9 takich stano-

wisk, a skoro tak - to powód podlegał ochronie przed zmianą warunków pracy, prze-

widzianej w ustawie o związkach zawodowych. Poza tym zaproponowane stanowi-

sko ubojowca różni się znacznie od dotychczasowego stanowiska peklowacza wa-

runkami wykonywania pracy.

Sąd Okręgowy uznał, że apelacja powoda jest zasadna, gdyż w świetle usta-

leń dokonanych przez Sąd Rejonowy stanowisko pracy zaproponowane powodowi

różniło się na niekorzyść od dotychczasowego („nie jest to praca rodzajowo zbliżo-

na”), zatem bez zgody zakładowej organizacji związkowej wypowiedzenie zmieniają-

ce było niedopuszczalne. Na wypowiedzenie warunków pracy nie wyraził również

zgody sam powód. Gdy chodzi o art. 6 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach roz-

wiązywania stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, to przepis ten

odnosi się do sytuacji, w której nie jest możliwe zatrudnianie pracownika na dotych-

czasowym stanowisku, np. ze względu na likwidację stanowiska lub ze względu na

wymagania specjalne lub umiejętności, których pracownik w stosownym czasie nie

uzyskał. Tymczasem z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że stanowisko powo-

da nie uległo likwidacji. Na wydziale produkcji wędzonek jest bowiem zatrudnionych

dziewięciu peklowaczy, zaś stanowisko to należało uznać za odpowiednie dla powo-

da, skoro sam pracodawca zaproponował mu je w kwietniu 1999 r., uznając tym sa-

mym, że powód ma wystarczające kwalifikacje do jego zajmowania. Nie wykazał przy

tym, że pracę peklowaczy mogą wykonywać jedynie osoby ze specjalnym wykształ-

ceniem, a w rzeczywistości wykonują ją pracownicy z wykształceniem zawodowym.

Z tych względów Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 17 marca 2000 r. zmienił

wyrok sądu Rejonowego w Jarosławiu z dnia 10 stycznia 2000 r. w ten sposób, że

przywrócił powoda do pracy w pozwanych Zakładach na poprzednich warunkach

pracy i płacy.

W kasacji od powyższego wyroku strona pozwana zarzuciła naruszenie prawa

materialnego, polegające na błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu przepi-

sów art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych i art. 6

ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracow-

nikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz naruszenie

przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, nie wskazując jed-

nak jakichkolwiek przepisów proceduralnych, które zostały naruszone. Wniosła o

4

zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa w całości lub o jego

uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania,

ewentualnie o uchylenie także wyroku Sądu Rejonowego i umorzenie postępowania.

Wniosła o zasądzenie kosztów postępowania.

Zdaniem strony pozwanej, przepis art. 32 ust. 2 ustawy o związkach zawodo-

wych nie pozwala pracodawcy dokonać wypowiedzenia zmieniającego w stosunku

do pracownika będącego członkiem zarządu zakładowej organizacji związkowej lub

komisji rewizyjnej na jego niekorzyść, natomiast każde inne wypowiedzenie zmie-

niające jest dopuszczalne. Gdy chodzi o powoda, to czynność pracodawcy nie naru-

szała jego wynagrodzenia, lecz dotyczyła zmiany stanowiska „na rodzajowo zbli-

żone”. Odmienne ustalenia Sądu Okręgowego pozostają w sprzeczności z dowodami

zebranymi w sprawie. Naruszenie zaś art. 6 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. pole-

gało na jego niezastosowaniu w istniejących okolicznościach faktycznych sprawy, to

znaczy mimo udowodnionej zeznaniami świadków „niemożliwości zatrudniania po-

woda na dotychczasowym stanowisku pracy ze względu na zmianę okoliczności go-

spodarczych”. Sąd Okręgowy dokonał jednak odmiennych ustaleń niż Sąd Rejono-

wy, chociaż nie przeprowadził postępowania dowodowego. Powyższe okoliczności

uzasadniają więc wnioski kasacji dotyczące sposobu rozstrzygnięcia sprawy przez

Sąd Najwyższy, zaś wniosek o uchylenie wyroków Sądów obu instancji i umorzenie

postępowania został podyktowany tym, że powód podjął pracę na nowym stanowisku

i wykonuje ją bez zastrzeżeń, co oznacza, że „sprawa ma raczej prestiżowe znacze-

nie dla reprezentującego go związku zawodowego niż dla powoda”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut kasacji dotyczący naruszenia prawa materialnego jest nietrafny, nato-

miast zarzut naruszenia przepisów postępowania nie mógł być w ogóle skontrolowa-

ny przez Sąd Najwyższy, ponieważ strona pozwana nie przytoczyła jakichkolwiek

przepisów proceduralnych, które pozwoliłyby rozważyć i ocenić zasadność jej twier-

dzenia o sprzeczności ustaleń Sądu Okręgowego z zebranym materiałem dowodo-

wym oraz o dokonaniu przez ten Sąd ustaleń faktycznych całkowicie odmiennych od

ustaleń Sądu Rejonowego mimo nieprzeprowadzenia postępowania dowodowego.

Z art. 39311

KPC wynika, że Sąd Najwyższy jest przy rozpoznawaniu kasacji

związany wskazanymi jej podstawami, natomiast podstawy kasacji wymienia art.

5

3931

KPC, stanowiąc, że jest to naruszenie prawa materialnego polegające na jego

błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu, jak również naruszenie przepisów

postępowania w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Z kolei art. 3933

KPC

przewiduje obowiązek przytoczenia przez stronę wnoszącą kasację zarówno pod-

staw kasacji, czyli przepisów prawa materialnego lub (i) procesowego, jak też uza-

sadnienia tych podstaw. W przeciwnym razie kasacja jako środek zaskarżenia nie

spełnia swoich ustawowych wymagań, co - poza możliwością jej oddalenia - upraw-

nia w pewnych okolicznościach, uzależnionych od stopnia wadliwości kasacji, do jej

odrzucenia. W przedmiotowej sprawie strona pozwana zarzuciła naruszenie prawa

materialnego, podając przepisy, które - jej zdaniem - nie powinny znaleźć zastoso-

wania (art. 32 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych) oraz te, które Sąd Okręgowy

błędnie zinterpretował (art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.). Stworzyło to

możliwość rozpoznania kasacji opartej na wymienionej podstawie. Niewskazanie

natomiast przepisów postępowania, w świetle których należałoby oceniać zarzut do-

konania ustaleń sprzecznych - zdaniem skarżącego - z materiałem dowodowym

sprawy, a równocześnie odmiennych od ustaleń Sądu Rejonowego, bez przeprowa-

dzenia nowych dowodów i bez ponowienia dowodów dotychczasowych, wywołało ten

skutek, że Sąd Najwyższy stał się związany ustalonym przez Sąd Okręgowy stanem

faktycznym (por. np. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 1997 r., I PKN

22/97, OSNAPiUS 1997 r. z. 21, poz. 418 oraz z dnia 21 marca 1997 r., I PKN 58/97,

OSNAPiUS 1997 r. z. 22, poz. 436). Powyższe stwierdzenie ograniczyło zatem roz-

poznanie kasacji wyłącznie do zarzutu naruszenia prawa materialnego.

W myśl art. 42 § 1 KP, przepisy o wypowiedzeniu umowy o pracę stosuje się

odpowiednio do wypowiedzenia wynikających z umowy warunków pracy i płacy. Re-

gulacja ta oznacza, że skuteczność wypowiedzenia tych warunków zależy od zasad-

ności przyczyny mającej uzasadniać to wypowiedzenie oraz od zachowania przez

pracodawcę pewnych form i reguł postępowania określonych w przepisach Kodeksu

pracy i w przepisach szczególnych.

Stosownie do art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawo-

dowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.), pracodawca nie

może bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej wypowiedzieć ani roz-

wiązać stosunku pracy z pracownikiem będącym członkiem zarządu lub komisji rewi-

zyjnej zakładowej organizacji związkowej w czasie trwania mandatu oraz w okresie

roku po jego wygaśnięciu. Według zaś art. 32 ust. 2 tej ustawy, pracodawca nie

6

może także bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej zmienić jedno-

stronnie na niekorzyść pracownika, o którym mowa w art. 32 ust. 1 ustawy, warun-

ków pracy lub płacy, chyba że dopuszczają to odrębne przepisy. Przedstawione

unormowanie w związku z ustalonym stanem faktycznym sprawy wymaga więc roz-

ważenia dwóch kwestii: czy wypowiedzenie powodowi stanowiska peklowacza i za-

proponowanie stanowiska jeliciarza-ubojowca było zmianą dla niego niekorzystną, a

jeżeli tak, to czy istniały warunki do dokonania wypowiedzenia zmieniającego, do-

puszczone przepisami odrębnymi.

Odnosząc się do pierwszej z wymienionych kwestii należy podkreślić, że we-

dług ustaleń Sądu Okręgowego, które są wiążące z podanych wcześniej przyczyn,

stanowisko pracy zaproponowane powodowi różni się znacznie i na niekorzyść od

stanowiska dotychczasowego. Praca na zaproponowanym stanowisku nie jest bo-

wiem rodzajowo zbliżona, a warunki jej wykonywania są znacznie gorsze. O ile bo-

wiem na stanowisku peklowacza pracownik ma do czynienia z produktem gotowym,

przeznaczonym do wędzenia, o tyle na stanowisku jeliciarza-ubojowca zajmuje się

mechanicznym czyszczeniem jelit, a pracę tę wykonuje w hałasie, stojąc w wodzie w

obuwiu gumowym, w pomieszczeniu przesyconym charakterystycznymi woniami. Nie

ulega więc wątpliwości, że zmiana stanowiska pracy była dla powoda oczywiście nie-

korzystna oraz że na jej dokonanie pracodawca potrzebował zgody zarządu zakła-

dowej organizacji związkowej, której nie uzyskał. Konsekwencją wypowiedzenia po-

wodowi warunków pracy z naruszeniem art. 32 ust. 2 ustawy o związkach zawodo-

wych było więc - stosownie do art. 45 § 1 KP w związku z art. 42 § 1 KP - roszczenie

o uznanie przez sąd pracy bezskuteczności tego wypowiedzenia, a wobec upływu

okresu wypowiedzenia - roszczenie o przywrócenie do pracy na poprzednich warun-

kach.

Wbrew poglądowi strony pozwanej wyrażonemu w kasacji, strona pozwana

nie mogła uzasadniać dopuszczalności wypowiedzenia zmieniającego uregulowa-

niem przewidzianym w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych

zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących

zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw. Przepis ten jest częścią ustawy nor-

mującej szczególne zasady rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przy-

czyn dotyczących zakładu pracy, tryb postępowania obowiązujący pracodawców

oraz roszczenia pracowników. Podstawowe znaczenie dla rozumienia poszczegól-

nych instytucji i rozwiązań prawnych przewidzianych w ustawie ma przy tym jej art. 1

7

ust. 1, który stanowi, że przepisy ustawy stosuje się do zakładów pracy, w których

następuje zmniejszenie zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych lub w związku ze

zmianami organizacyjnymi, produkcyjnymi albo technologicznymi, w tym także, gdy

zmiany te następują w celu poprawy warunków pracy lub warunków środowiska na-

turalnego, jeżeli powodują konieczność zwalniania w czasie podanym w ustawie

określonej liczbowo grupy pracowników, jak również wtedy, gdy z przyczyn wymie-

nionych w art. 1 ust. 1 ustawy pracodawca podejmuje indywidualne decyzje o zwal-

nianiu pracowników (art. 10 ust. 1 ustawy). Jak z przytoczonej treści wynika, warun-

kiem zastosowania rozwiązań przyjętych w ustawie, a w rozpoznawanej sprawie wa-

runkiem zastosowania jej art. 6 ust. 1, byłoby zmniejszenie zatrudnienia będące

skutkiem zmian organizacyjnych, produkcyjnych bądź technologicznych albo zmniej-

szenie zatrudnienia pozostające w związku z takimi zmianami. Tymczasem ani z pi-

sma strony pozwanej z dnia 19 listopada 1999 r. o wypowiedzeniu powodowi warun-

ków pracy („rodzaju umówionej pracy”), ani z ustaleń dokonanych w sprawie nie wy-

nika, że u podstaw „efektywnego wykorzystania zatrudnienia” (jak informuje wskaza-

ne pismo), polegającego na przemieszczaniu pracowników między wydziałami, zna-

lazło się zmniejszenie zatrudnienia. Oznacza to, że wypowiedzenie zmieniające na-

leżało rozpatrywać tylko w płaszczyźnie art. 32 ust. 2 ustawy o związkach zawodo-

wych, a w tej kwestii Sąd Okręgowy nie popełnił błędu, uznając, że wypowiedzenie

powodowi stanowiska pracy - na jego niekorzyść i bez zgody zarządu zakładowej

organizacji związkowej - naruszało przepisy o wypowiadaniu umów o pracę i tym

samym stwarzało po jego stronie roszczenie o przywrócenie do pracy na poprzed-

nich warunkach, stosownie do art. 45 § 1 w związku z art. 42 § 1 KP.

Za oczywiście nietrafny należało natomiast uznać pogląd Sądu Okręgowego,

w myśl którego przepis art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. odnosi się także

do sytuacji, w których „z jakichkolwiek powodów dalsze zatrudnienie członka zarządu

zakładowej organizacji związkowej na dotychczasowym stanowisku pracy nie będzie

możliwe”. Wadliwość powyższego poglądu wynika z oderwania powyższej tezy od

normy art. 1 ust. 1 ustawy, która nie pozostawia żadnych wątpliwości co do tego, że

przepisy ustawy stosuje się tylko do tych zakładów pracy, w których następuje

zmniejszenie zatrudnienia z przyczyn określonych w ustawie. Nietrafność powyższe-

go poglądu pozostała jednak bez wpływu na ocenę zaskarżonego wyroku, gdyż

skoro wypowiedzenie powodowi warunków pracy nie miało związku ze zmniejsze-

8

niem zatrudnienia, to tym samym art. 6 ust. 1 ustawy nie miał zastosowania w spra-

wie.

Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił kasację jako bezzasadną na podsta-

wie art. 39312

KPC.

========================================