II UKN 681/00

Wyrok z dnia 14 grudnia 2001 r.

II UKN 681/00

Niezakwestionowanie ustalenia faktycznego sądu, co do pobierania za-

siłku dla bezrobotnych, jest wiążące w postępowaniu kasacyjnym (art. 39311

KPC) i oznacza, że strona korzystała z ubezpieczenia społecznego na mocy art.

30 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu

bezrobociu (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 6, poz. 56 ze zm.), a więc nie

podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu wypadkowemu oraz

emerytalno-rentowemu rolników (art. 7 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1 i 3 ustawy z

dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jednolity tekst:

Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.).

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna

Bednarczyk, Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2001 r. sprawy z wniosku

Elżbiety R. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi Re-

gionalnemu w B. o ustalenie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, na

skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 21

czerwca 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 2 marca 2000 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Lublinie, rozpoznając sprawę po raz drugi, oddalił odwołanie wnio-

skodawczyni Elżbiety R. od decyzji Kasy Społecznego Ubezpieczenia Rolników-Od-

działu Regionalnego w B. z dnia 30 kwietnia 1999r., stwierdzającej ustanie rolnicze-

go ubezpieczenia społecznego Adama R. od dnia 12 kwietnia 1996 r. Decyzją tą

uchylono nadto decyzję organu rentowego z dnia 11 grudnia 1996 r. Sąd ten ustalił,

że Adam R. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników od 1 października 1992 r.

2

z wyłączeniem okresu od 6 października 1995 r. do 5 kwietnia 1996 r. Od dnia 12

kwietnia 1996 r. mąż wnioskodawczyni otrzymywał zasiłek dla bezrobotnych, zaś w

dniu 13 listopada 1996r. zmarł na skutek wypadku przy pracy rolniczej wykonywanej

w dniu 12 listopada 1996 r. Z uwagi na status bezrobotnego (z prawem do zasiłku)

Adam R. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 12 kwietnia 1996

r. zgodnie z art. 7 i art. 16 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu spo-

łecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), skoro do

śmierci podlegał ubezpieczeniu wynikającemu z tytułu pobierania zasiłku dla bezro-

botnych. Odmienne stwierdzenia zawarte w decyzji z dnia 11 grudnia 1996 r. nie

mają prawnego znaczenia, skoro decyzja ta została uchylona jako wydana bez

udziału Adama R., który z chwilą śmierci stracił status strony. Zaskarżoną decyzję z

dnia 30 kwietnia 1999 r. wydano z udziałem wnioskodawczyni.

Stanowisko to podzielił Sąd Apelacyjny w Lublinie i oddalił apelację wniosko-

dawczyni (wyrok z dnia 21 czerwca 2000 r. [...]).

Powyższy wyrok zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i zarzucając naruszenie

prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 7 i art. 16 ustawy o u.s.r , art. 154

KPA oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 386 § 6 KPC „przez podzielenie

stanowiska Sądu Okręgowego, że decyzja z dnia 11 grudnia 1996 r. była nieważna z

mocy prawa ... ”, wniosła o jego zmianę i uwzględnienie apelacji poprzez ustalenie,

że Adam R. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. W uzasadnieniu wska-

zała, że decyzja organu rentowego powoduje, iż jej mąż przez ostatnie dwa dni życia

nie podlegał żadnemu ubezpieczeniu, co stanowi oczywiste naruszenie prawa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie jest uzasadniona. Przede wszystkim należy zauważyć, że sto-

sownie do art. 180 § 1 KPA, w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przepi-

sy tego kodeksu (KPA) stosuje się o ile przepisy dotyczące ubezpieczeń nie ustalają

odmiennych zasad postępowania w tych sprawach. Te same zasady obowiązują w

postępowaniu przed organami odwoławczymi właściwymi w tego rodzaju sprawach

(art. 181 KPA), a więc przepisy postępowania administracyjnego mogą znaleźć za-

stosowanie w postępowaniu odwoławczym - sądowym - jedynie wtedy, gdy przepisy

KPC nie ustalają odmiennych zasad procedowania w tych sprawach. Uwaga ta jest

konieczna, skoro jedną z podstaw kasacji, kwalifikowaną przez wnioskodawczynię

3

jako naruszenie prawa procesowego, jest art. 154 KPA.

Przepis ten, jako dotyczący uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej, na mocy

której żadna ze stron nie nabyła prawa, mógł być stosowany jedynie w toku postę-

powania administracyjnego przed organem rentowym i to tylko wówczas, gdy przepi-

sy regulujące postępowanie w sprawach świadczeń emerytalno-rentowych (rozpo-

rządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świad-

czenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń - Dz.U. Nr 10, poz. 49 ze

zm. w związku z art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy o u.s.r.) nie stanowiły inaczej. Nie znaj-

dował natomiast zastosowania w postępowaniu sądowym, co oznacza, że jego

ewentualne naruszenie nie może być podstawą kasacji opartej na zarzucie określo-

nym w art. 3931

pkt 2 KPC. Na marginesie tylko można wskazać, iż podstawą unie-

ważnienia decyzji organu rentowego z dnia 11 grudnia 1996 r. w postępowaniu przed

tym organem mógł być art. 156 § 1 pkt 4 KPA (decyzja została skierowana do osoby

nie będącej stroną w sprawie), a powyższe nie ma jednak znaczenia w postępowaniu

przed Sądem Apelacyjnym, a tylko jego orzeczenie może być przedmiotem postępo-

wania kasacyjnego.

Nie jest także uzasadniony zarzut naruszenia art. 386 § 6 KPC. Przepis ten

ustanawia związanie sądu pierwszej instancji, a także sądu drugiej instancji przy po-

nownym rozpoznaniu sprawy, oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępo-

wania wyrażonymi w uzasadnieniu wyroku. W związaniu tym nie mieści się jednak

ocena stanu faktycznego (a taki charakter ma ocena, że w dniu wyrokowania przez

Sąd Apelacyjny przy pierwszym rozpoznaniu sprawy decyzja organu rentowego z

dnia 11 grudnia 1996 r. ma moc obowiązującą), tym bardziej, gdy w toku nowego po-

stępowania przed organem rentowym decyzja ta została uchylona jako nieważna,

decyzją z dnia 30 kwietnia 1999 r., poddaną kontroli Sądu pierwszej instancji.

W tym stanie rzeczy, gdy nie zostało zakwestionowane w sposób prawem

przewidziany, ustalenie Sądu co do faktu pobierania przez Adama R. zasiłku dla bez-

robotnych od dnia 12 kwietna 1996 r., to jest ono wiążące w postępowaniu kasacyj-

nym (art. 39315

KPC). Ma to ten skutek, że po ustaleniu, że mąż wnioskodawczyni

korzystał z ubezpieczenia społecznego na mocy art.30 ust. 1 ustawy z dnia 14 grud-

nia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst: Dz.U. z 2001

r. Nr 6, poz. 56 ze zm.) - naruszenia tego przepisu kasacja nie zarzuciła - nie może

być kwestionowane, iż nie podlegał on obowiązkowemu ubezpieczeniu wypadkowe-

mu z mocy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, stosownie do art. 7 ust. 1

4

tej ustawy ani też ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu na podstawie jej art. 16 ust.

1 i 3.

Z tych względów na podstawie art. 39312

KPC orzeczono jak w sentencji.

========================================