I PKN 746/00

Wyrok z dnia 17 grudnia 2001 r.

I PKN 746/00

Przewodniczący SSN Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera,

Józef Iwulski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2001 r. sprawy z powódz-

twa Małgorzaty N. przeciwko „I.” Spółce Akcyjnej w Z.W. o przywrócenie do pracy, na

skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Łodzi z dnia 24 maja 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 4 lutego 2000 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Zduńskiej

Woli oddalił powództwo Małgorzaty N. przeciwko „I.” S.A. w Z.W. o przywrócenie do

pracy. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka była zatrudniona u strony pozwanej od

1996 r. jako wartownik na podstawie umowy o pracę na czas nie określony. Od 5

maja 1999 r. do 12 maja 1999 r., a następnie do końca października 1999 r. przeby-

wała na zwolnieniu lekarskim. Pismem z dnia 15 marca 1999 r. pracodawca powia-

domił powódkę, iż w związku z likwidacją Zakładowego Oddziału Straży Przemysło-

wej od 1 maja 1999 r. stanie się z mocy prawa pracownikiem spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością „I.-O.”. Pouczył ją, iż może nie podjąć pracy w tej Spółce i bez

wypowiedzenia rozwiązać stosunek pracy. Powódka wyraziła na piśmie zgodę na

podjęcie zatrudnienia u nowego pracodawcy. Kolejnym pismem z dnia 20 kwietnia

1999 r. pracodawca poinformował powódkę, iż przesuwa termin rozpoczęcia pracy w

Spółce „I.-O.” na dzień 1 czerwca 1999 r. Powódka wyraziła zgodę na proponowane

warunki, jednakże w piśmie z dnia 12 maja 1999 r. skierowanym do pozwanej Spółki,

powódka stwierdziła, że sama rozwiązuje stosunek pracy, gdyż nie wyraża zgody na

podjęcie pracy w Spółce „I.-O.” kosztem rozwiązania poprzedniej umowy o pracę.

Pracodawca w wydanym powódce świadectwie pracy stwierdził, iż pozostawała w

stosunku pracy do dnia 30 września 1999 r. i został on rozwiązany w trybie art. 231

§

2

4 KP oraz że wypłacił jej odprawę pieniężną w wysokości trzymiesięcznego wyna-

grodzenia.

Sąd Rejonowy uznał, że roszczenie powódki o przywrócenie do pracy jest

bezzasadne. Powódka w dwóch pismach wyraziła zgodę na rozpoczęcie pracy w

spółce „I.-O.”. W trzecim piśmie do pozwanego powódka oświadczyła, że sama roz-

wiązuje stosunek pracy, gdyż nie wyraża zgody na podjęcie pracy w Spółce „I.-O.”.

Pismo to jest wyraźnie adresowane do prezesa strony pozwanej. W ocenie Sądu

Rejonowego umowa o pracę została rozwiązana przez powódkę, a w związku z tym

brak podstaw do stosowania art. 45 KP, który dotyczy rozwiązania umowy przez pra-

codawcę. Sąd Rejonowy nie badał okoliczności dotyczących treści wydanych po-

wódce świadectw pracy, gdyż nie zgłosiła ona powództwa o ich sprostowanie, a

nadto nie wyczerpała trybu postępowania określonego w art. 97 § 2 KP.

Apelację powódki od tego wyroku oddalił Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 24 maja 2000 r. [...]. Sąd drugiej instancji

stwierdził, że powódka dochodziła przywrócenia do pracy w Spółce „I.” w Z.W. Nie-

sporne między stronami jest, że pismem z dnia 15 marca 1999 r. pozwany powiado-

mił powódkę, iż 1 maja 1999 r. stanie się z mocy prawa pracownikiem Spółki „I.-O.”.

Powódka wyraziła na to zgodę. Pismem z dnia 20 kwietnia 1999 r. pracodawca po-

wiadomił powódkę, że termin rozpoczęcia pracy w Spółce „I.-O.” zostaje przesunięty

na 1 czerwca 1999 r. Na tę propozycję powódka również wyraziła zgodę. To drugie

pismo pozwanej z dnia 20 kwietnia 1999 r. Sąd Okręgowy ocenia jako nowe zawia-

domienie pracownika o przejęciu części zakładu pracy (art. 231

§ 3 KP). Składając

pismo z dnia 12 maja 1999 r. powódka zachowała termin do złożenia oświadczenia

woli, o jakim mowa w art. 231

§ 4 KP. Nietrafny jest więc zarzut, że pismo z dnia 12

maja 1999 r. złożone zostało po terminie określonym w art. 231

§ 4 KP i nie wywołało

skutków prawnych. Zdaniem Sądu drugiej instancji powstaje jedynie wątpliwość, czy

oświadczenie powódki złożone po otrzymaniu pisma z dnia 20 kwietnia 1999 r., iż

wyraża zgodę na podjęcie zatrudnienia w Spółce „I.-O.” wywołało skutki prawne i

jakie ma to znaczenie dla oceny jej oświadczenia woli wyrażonego w piśmie z dnia

12 maja 1999 r., w którym stwierdza, że rozwiązuje umowę. Sąd Okręgowy uznał, że

pismem z dnia 12 maja 1999 r. powódka za dorozumianą zgodą pozwanego cofnęła

oświadczenie woli, w którym wyraziła zgodę na podjęcie zatrudnienia w Spółce „I.-

O.”, stwierdzając jednocześnie, że rozwiązuje umowę, nie wyrażając zgody na pod-

jęcie pracy u nowego pracodawcy. W ocenie Sądu Okręgowego pismo powódki z

3

dnia 12 maja 1999 r. jest jej oświadczeniem woli o rozwiązaniu stosunku pracy za

siedmiodniowym wypowiedzeniem. Ponieważ w tym dniu Spółka „I.-O.” nie przejęła

jeszcze pracowników strony pozwanej, to doszło do rozwiązania stosunku pracy w

ten sposób i prawidłowa jest adnotacja zamieszczona w świadectwie pracy, iż stosu-

nek pracy między stronami ustał w oparciu o art. 231

§ 4 KP. Sąd drugiej instancji

stwierdził, że nie może stanowić podstawy żądania przywrócenia do pracy fakt, że

pracodawca wydał powódce dwa świadectwa pracy z różnymi datami rozwiązania

stosunku pracy. Powódka nie wystąpiła natomiast z roszczeniem o sprostowanie

świadectw i nie wyczerpała trybu postępowania z art. 97 § 2 KP.

Kasację od tego wyroku wniosła powódka. Zarzuciła naruszenie art. 251

KP

oraz art. 29 KP przez ich niezastosowanie. W uzasadnieniu kasacji powódka wywio-

dła, że Sąd drugiej instancji uznał, iż w dniu 12 maja 1999 r. powódka złożyła

oświadczenie o rozwiązaniu stosunku pracy za siedmiodniowym wypowiedzeniem.

Tymczasem w pierwszym świadectwie pracy stwierdzono, że stosunek pracy wygasł

z dniem 31 maja 1999 r. W drugim wydanym powódce świadectwie pracy stwierdzo-

no natomiast, że stosunek pracy wygasł z dniem 30 września 1999 r. Powódka sta-

wia pytanie, skąd biorą się te daty i odpowiada na nie, że „po pierwszym wypowie-

dzeniu ponownie został nawiązany stosunek pracy”. Powódka nadal była pracowni-

kiem pozwanego, który traktował ją jako pracownika, o czym świadczy przyjmowanie

od niej zwolnień lekarskich. Powódka stwierdza, że „aby skutecznie rozwiązać

umowę o pracę należało ją wypowiedzieć”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 231

KP w razie przejścia zakładu pracy lub jego części na inne-

go pracodawcę staje się on z mocy prawa stroną w dotychczasowych stosunkach

pracy (§ 1). O przejściu zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę i wyni-

kających z tego skutkach dla przejmowanych pracowników w zakresie ich stosunków

pracy pracodawca jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić pracowników na piś-

mie, w terminie poprzedzającym dokonanie tych zmian (§ 3). Wynika z tych przepi-

sów, że jeżeli ma nastąpić przejście zakładu pracy lub jego części (w znaczeniu

przedmiotowym) na nowego pracodawcę, to dotychczasowy pracodawca powinien,

niezwłocznie i przed datą przejścia, zawiadomić o tym pracowników. Zawiadomienie

o przejściu powinno być więc uprzednie względem jego daty, choć przepis nie okre-

4

śla na ile. Powinno być też niezwłoczne, to znaczy bez uzasadnionej zwłoki po zaist-

nieniu stanu faktycznego i prawnego, z którego wynika przejście (z reguły po zawar-

ciu umowy między pracodawcami, z której wynika przejęcie zakładu pracy). Należy

uznać, że w zawiadomieniu pracowników należy wskazywać datę przejęcia zakładu

pracy, gdyż ma to dla nich znaczenie, zwłaszcza dla podjęcia decyzji o rozwiązaniu

umowy o pracę, o której to możliwości pracodawca ma obowiązek pouczyć pracow-

ników. Zgodnie bowiem z art. 231

§ 4 KP w terminie jednego miesiąca od zawiado-

mienia przewidzianego w § 3 pracownik może bez wypowiedzenia, za siedmiodnio-

wym uprzedzeniem, rozwiązać stosunek pracy. Rozwiązanie stosunku pracy w tym

trybie powoduje dla pracownika skutki, jakie przepisy prawa pracy wiążą z rozwiąza-

niem stosunku pracy przez pracodawcę za wypowiedzeniem. Termin jednego mie-

siąca określony w tym przepisie jest zawity, w tym znaczeniu, że po jego upływie

pracownik nie może skutecznie rozwiązać umowy o pracę za siedmiodniowym

uprzedzeniem (a nie wypowiedzeniem). Termin ten może upłynąć przed przejęciem

zakładu pracy lub po przejęciu. W zależności więc od konkretnych okoliczności, roz-

wiązanie umowy o pracę przez pracownika za siedmiodniowym uprzedzeniem może

nastąpić u dotychczasowego lub nowego pracodawcy. Podkreślenia wymaga, że z

przepisu nie wynika, aby pracownicy, którzy zostali zawiadomieni o przejęciu zakładu

mieli składać oświadczenia o wyrażeniu zgody na zatrudnienie u nowego pracodaw-

cy lub o odmowie takiej zgody. Wręcz odwrotnie skutek w postaci przekształcenia

podmiotowego po stronie pracodawcy z art. 231

§ 1 KP następuje z mocy prawa, a

więc niezależnie od woli pracownika (a także pracodawców). Specyficznym sposo-

bem sprzeciwu pracownika na podjęcie zatrudnienia u nowego pracodawcy jest

określona w art. 231

§ 4 KP możliwość rozwiązania stosunku pracy przez pracowni-

ka. Nigdy jednak z wyłącznej woli pracownika w sytuacji opisanej w art. 231

§ 1 KP

nie jest możliwe kontynuowanie przez niego zatrudnienia u dotychczasowego praco-

dawcy.

W okolicznościach faktycznych sprawy, pismem z dnia 15 marca 1999 r. pra-

codawca powiadomił powódkę, iż w związku z likwidacją Zakładowego Oddziału

Straży Przemysłowej od 1 maja 1999 r. stanie się z mocy prawa pracownikiem spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością „I.-O.”. Pouczył ją, iż może nie podjąć pracy w tej

Spółce i bez wypowiedzenia rozwiązać stosunek pracy. Powódka wyraziła na piśmie

zgodę na podjęcie zatrudnienia u nowego pracodawcy. Pozwany pracodawca postą-

pił więc zgodnie z art. 231

§ 3 KP. Termin do rozwiązania stosunku pracy przez po-

5

wódkę upływał z dniem 15 kwietnia 1999 r. Powódka w tym terminie z pewnością nie

złożyła oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę. Wyrażona przez nią zgoda na

zatrudnienie u nowego pracodawcy nie miała znaczenia prawnego, a więc w ogóle

nie była oświadczeniem woli, wobec czego powódka nie musiała jej cofać, czy od-

woływać (w tym zakresie Sąd drugiej instancji nie ma racji). Kolejnym pismem z dnia

20 kwietnia 1999 r. (należy dodać, że doręczonym w dniu 29 kwietnia 1999 r.) praco-

dawca poinformował powódkę, iż przesuwa termin rozpoczęcia pracy w Spółce „I.-

O.” na dzień 1 czerwca 1999 r. Pracodawca postąpił słusznie i zgodnie z art. 231

§ 3

KP. Skoro zawiadomienie pracowników o przejęciu powinno wskazywać jego datę, to

zmiana w tym zakresie wymaga dokonania nowego zawiadomienia. Pracodawca

powinien na podstawie art. 231

§ 3 KP ponownie pouczyć pracowników w takiej sy-

tuacji o możliwości rozwiązania stosunku pracy, czego nie uczynił. Prawdopodobnie

uznał, że wystarczające w tym zakresie jest poprzednie pouczenie. Nie zmienia to

jednak faktu, że termin miesięczny do rozwiązania umów o pracę z art. 231

§ 4 KP

zaczął biec na nowo i upływał dla powódki w dniu 29 maja 1999 r. Powódka wyraziła

zgodę na zatrudnienie u nowego pracodawcy, jednak w piśmie z dnia 12 maja 1999

r. skierowanym do pozwanej Spółki, stwierdziła, że „sama rozwiązuje stosunek

pracy, gdyż nie wyraża zgody na podjęcie pracy w Spółce I.-O. kosztem rozwiązania

poprzedniej umowy o pracę”. Powódka złożyła więc w otwartym terminie z art. 231

§

4 KP oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę za siedmiodniowym uprzedzeniem,

do skuteczności którego nie było potrzebne cofnięcie (odwołanie) zgody na podjęcie

zatrudnienia u nowego pracodawcy. Dojście tego oświadczenia powódki do praco-

dawcy (dotychczasowego, bo jeszcze nie nastąpiło przejście zakładu pracy) spowo-

dowało rozpoczęcie biegu siedmiodniowego terminu uprzedzenia, z upływem którego

umowa o pracę rozwiązała się bez wypowiedzenia (najprawdopodobniej w dniu 19

maja 1999 r., w zależności od tego kiedy pracodawca otrzymał oświadczenie powód-

ki). W tym zakresie analiza prawna dokonana przez Sąd drugiej instancji jest prawi-

dłowa. Słusznie też Sąd uznał, że skoro rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło

wskutek oświadczenia powódki (bez wypowiedzenia, za siedmiodniowym uprzedze-

niem), to nie może jej przysługiwać roszczenie o przywrócenie do pracy na podsta-

wie art. 45 § 1 KP. Wprawdzie art. 231

§ 4 KP nakazuje traktować ten sposób roz-

wiązania umowy o pracę, tak jak rozwiązanie za wypowiedzeniem pracodawcy, ale

nie może to zmieniać samego charakteru tego sposobu rozwiązania umowy o pracę,

a zwłaszcza przyjęcia w świetle art. 45 § 1 KP, że pracownikowi przysługuje rosz-

6

czenie o przywrócenie do pracy. Takie roszczenie powódki słusznie więc zostało

uznane za bezzasadne.

Kasacja pomija wszystkie te elementy, zarówno w aspekcie ustaleń faktycz-

nych, jak i oceny prawnej. Powódka stawia zarzut naruszenia art. 251

KP, który jest

całkowicie niezrozumiały, nawet w świetle wywodów jej uzasadnienia. Przepis ten

dotyczy bowiem przekształcenia umowy terminowej w umowę na czas nie określony i

ogóle nie ma odniesienia do ustalonego, a nawet twierdzonego przez powódkę stanu

faktycznego. Nie miał on i nie mógł mieć w sprawie zastosowania. Być może powód-

ce chodziło o postawienie zarzutu naruszenia art. 231

KP, ale Sąd Najwyższy będąc

związany granicami kasacji (art. 39311

KPC) w ogóle nie ma obowiązku go rozważać,

a nadto jest on bezzasadny w kontekście powyższych wywodów prawnych. Powódka

podnosi też zarzut naruszenia art. 29 KP, co można zrozumieć w ten sposób, że do-

szło do zawarcia między stronami nowej, ustnej umowy o pracę, niepotwierdzonej na

piśmie. Zarzut ten można rozważać tylko w aspekcie twierdzonego w kasacji przez

powódkę dorozumianego nawiązania nowej umowy o pracę przez czynności praco-

dawcy polegające na wystawieniu dwóch świadectw pracy wskazujących późniejsze

daty rozwiązania umowy o pracę i przyjmowaniu przez niego zwolnień lekarskich

przedkładanych przez powódkę. Taka konstrukcja prawna roszczenia nie była przez

powódkę prezentowana w toku postępowania i nie była rozważana przez Sądy obu

instancji. Sądy te nie ustalały więc faktów niezbędnych dla takiej podstawy roszcze-

nia, a co najważniejsze nie miały takiego obowiązku, gdyż powódka takich faktów

jako podstawy swego roszczenia nie wskazywała. W kasacji prezentuje się więc w

istocie inny stan faktyczny niż ustalony w zaskarżonym orzeczeniu. Sąd drugiej in-

stancji nie ustalił bowiem, aby przez czynności pracodawcy wskazane przez powód-

kę zostało złożone oświadczenie woli o nawiązaniu nowej umowy o pracę. Powódka

w kasacji, bez zarzutu naruszenia przepisów postępowania, usiłuje więc uzasadnić

swoje roszczenie inną podstawą faktyczną. Jest to niemożliwe, gdyż bez skuteczne-

go podważenia ustaleń faktycznych zarzutem naruszenia przepisów postępowania,

Sąd Najwyższy ocenia zastosowanie prawa materialnego do stanu faktycznego

ustalonego przez Sąd drugiej instancji. Nadto, nie jest możliwe przyjęcie aby wysta-

wienie przez pracodawcę świadectwa pracy z błędną datą zakończenia stosunku

pracy i przyjmowanie przez niego zaświadczeń lekarskich po zakończeniu stosunku

pracy, bez dopuszczenia do wykonywania obowiązków pracowniczych lub innych

7

czynności świadczących o nawiązaniu nowego stosunku pracy, oznaczało konklu-

dentne zawarcie umowy o pracę.

Z tych względów kasacja powódki podlegała oddaleniu na podstawie art. 39312

KPC.

========================================