III RN 177/00

Wyrok z dnia 11 stycznia 2002 r.

III RN 177/00

Uprawnienia kombatanckie nie przysługują z tytułu pełnienia w latach

1944-56 służby, funkcji lub zatrudnienia w Milicji Obywatelskiej, ponieważ była

ona formacją służb bezpieczeństwa publicznego (art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a

ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach bę-

dących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, jednolity tekst:

Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm. w związku z art. 1 dekretu Polskiego Ko-

mitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Obywa-

telskiej, Dz.U. Nr 7, poz. 33).

Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Andrzej Wasilewski

(sprawozdawca), Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2002 r. sprawy ze skargi

Gastona S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjo-

nowanych w W. z dnia 3 lutego 1999 r. [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień

kombatanckich, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wy-

roku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie-Ośrodek Zamiejscowy w

Szczecinie z dnia 6 kwietnia 2000 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił skargę.

U z a s a d n i e n i e

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją

z dnia 15 października 1998 r. [...], wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z

dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami

represji wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 142,

poz. 950 ze zm.), pozbawił Gastona S. uprawnień kombatanckich przyznanych mu

przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w S. w dniu

28 grudnia 1977 r. z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od

2

dnia 7 lutego 1945 r. do dnia 30 czerwca 1945 r. W uzasadnieniu tej decyzji Kierow-

nik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że Gaston

S. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie

władzy ludowej podczas służby w szeregach Milicji Obywatelskiej we wskazanym

okresie, a ponieważ Milicja Obywatelska ani nie była częścią Wojska Polskiego, ani

też zmilitaryzowaną służbą państwową, to działalność w jej szeregach nie może być

uznana za działalność kombatancką lub równorzędną z działalnością kombatancką w

rozumieniu art. 1 ust. 2 i art. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Następnie, w wyniku

ponownego rozpoznania sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób

Represjonowanych decyzją z dnia 3 lutego 1999 r. [...] utrzymał w mocy swą po-

przednią decyzję z dnia 15 października 1998 r.

W wyniku skargi Gastona S., Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiej-

scowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2000 r. [...] uchylił zaskarżoną decy-

zję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 3

lutego 1999 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 15 października 1998 r. W uza-

sadnieniu tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż ponieważ w roz-

poznawanej sprawie jest bezsporne, bowiem wskazuje na to również Kierownik

Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w uzasadnieniu swojej

decyzji, że Gaston S. w okresie od dnia 7 lutego 1945 r. do dnia 30 czerwca 1945 r.

pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej i „w czasie zatrudnienia w organach

MO brał udział między innymi w walkach z Niemcami w czasie walk o Poznań”, to

mając na uwadze dyspozycję art. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach: „wskazany w uza-

sadnieniu decyzji pogląd, że jakakolwiek działalność w ramach Milicji Obywatelskiej

nie może być uznana za działalność kombatancką, a Milicja Obywatelska nie była

zmilitaryzowaną służbą państwową, jest zdaniem Sądu sprzeczny z przepisami art. 1

ust. 2 i art. 2 ustawy”. Równocześnie, Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu

tego wyroku stwierdził także, że: po pierwsze – „mimo różnych ocen co do ustawo-

wych powodów powołania MO, nie można przesądzić, że Gaston S. nie zasługuje na

przyznanie statusu kombatanta, skoro w konkretnej sytuacji, w ramach formacji, w

której służył, podejmował i uczestniczył w działaniach zmierzających do wyzwolenia z

pod okupacji niemieckiej, odzyskania suwerenności i niepodległości Państwa Pols-

kiego ”; oraz po drugie – „zgodnie z aktami prawnymi o jej utworzeniu, Milicja Oby-

watelska w walkach była służbą podobnie jak wojsko, zhierarchizowaną, umundu-

rowaną, uzbrojoną, co w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego,

3

aprobowanego przez Sąd Najwyższy (patrz wyrok z 21.03.1996 r., III ARN 80/95), na

tle wykładni przepisu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy uzasadnia pogląd, że osobom wyko-

nującym określoną działalność, w tym wypadku zmierzającą do odzyskania i zacho-

wania niepodległości Państwa, mogą być przyznane czy zachowane uprawnienia

kombatanckie”.

Minister Sprawiedliwości pismem z dnia 25 października 2000 r. [...] wniósł

rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-

Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie z dnia 6 kwietnia 2000 r. [...], któremu zarzucił

rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o

Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) oraz art. 1 ust. 2

pkt 6 i art. 2 pkt 2 i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, a w konsekwencji na

podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i od-

dalenie skargi. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności,

że: po pierwsze – „Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w

rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 powołanej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. Została

ona utworzona dekretem PKWN z dnia 7 października 1944 r. (Dz.U. RP Nr 7, poz.

33) jako ‘publicznoprawna formacja Służby Bezpieczeństwa Publicznego’, podlegają-

ca kierownikowi tego resortu. Formalnego rozdzielenia organizacyjnego i odrębnego

uregulowania formacji związanych z bezpieczeństwem publicznym dokonano dekre-

tami z dnia 20 lipca 1954 r., ogłoszonymi w Dz.U. Nr 34, poz. 142 i 143. Milicja Oby-

watelska miała charakter służby porządkowej. Charakteryzowała ją dyspozycyjność,

posiadanie w bieżącej dyspozycji broni palnej, jednakże nie są to czynniki, które po-

zwalałyby zaliczyć ją do zmilitaryzowanych służb państwowych.”; po drugie - „wyko-

nywanie jakichkolwiek zadań w ramach służby w M.O. nie jest zatem równoznaczne

ze spełnieniem warunków art. 1 ust. 2 pkt 6 powołanej ustawy. Stanowisko powyższe

podzielił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 października 1999 r., III RN 93/99”; po

trzecie - „militaryzacja w okresie, o którym mowa w ustawie, miała ściśle określone

podstawy prawne. Wynikały one np. z ustawy z dnia 30 marca 1939 r. o komunikacji

w służbie obrony Państwa (Dz.U. RP Nr 29, poz. 195), na podstawie której PKWN

wydał w dniu 4 listopada 1944 r. dekret o militaryzacji Polskich Kolei Państwowych

(Dz.U. Nr 11, poz. 55). (...) stan ten został zmieniony ustawą z dnia 1 lipca 1949 r. o

zniesieniu militaryzacji Polskich Kolei Państwowych (Dz.U. Nr 42, poz. 305). Żadne

inne służby państwowe w tym okresie nie były zmilitaryzowane”. W piśmie z dnia 3

stycznia 2002 r., które do Sądu Najwyższego wpłynęło w dniu 8 stycznia 2002 r.,

4

Gaston S. wniósł o oddalenie rewizji nadzwyczajnej i podniósł, że: po pierwsze – w

postępowaniu mającym na celu pozbawienie go uprawnień kombatanckich pominięto

fakt jego działalności w okresie okupacji, w latach 1939 – 1945, której jednak dzisiaj

nie jest w stanie udokumentować; po drugie – z uprawnienia do dodatku kombatanc-

kiego korzysta już 25 lat i dlatego, jak stwierdza: „z tytułu prawa nabytego, aktualne

przepisy i ustawy nie mogą mnie pozbawić tego prawa (...)”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest zasadna. Art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatan-

tach stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby „które na mocy do-

tychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu

działalności w latach 1944 – 1956 w charakterze ‘uczestników walk o ustanowienie i

utrwalenie władzy ludowej’ lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art.

2 oraz w art. 4”. Z kolei, art. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach stanowi wprawdzie, że

za działalność kombatancką uznaje się „udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w

walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitary-

zowanych służbach państwowych”, jednakże równocześnie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a

tej ustawy przesądza jednoznacznie o tym, że uprawnienia kombatanckie nie przys-

ługują osobie, która: „w latach 1944 – 1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrud-

niona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji

Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych

ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodle-

głości Rzeczypospolitej Polskiej”, chyba że osoba ta: albo przedłoży dowody, że do

wymienionych służb i organów została skierowana przez organizacje niepodległo-

ściowe lub przez te organizacje była zwerbowana w celu udzielenia im pomocy (art.

21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach), albo też przedłoży dowody, że podczas za-

trudnienia, pełnienia służby lub funkcji strukturach, jednostkach i na stanowiskach, o

których wyżej mowa, wykonywała „wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem

organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczy-

pospolitej Polskiej” (art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach). W tej sytuacji, mając

na uwadze to, że Milicja Obywatelska, która utworzona została dekretem Państwo-

wego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Oby-

watelskiej (Dz.U. Nr 7, poz. 33), miała wprawdzie znamiona zmilitaryzowanej służby

5

państwowej, jednakże – z mocy wyraźnego postanowienia art. 1 tego dekretu – była

ona „prawno-publiczną formacją służby Bezpieczeństwa Publicznego”, stosownie do

wyraźnej dyspozycji art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach, uprawnienia

kombatanckie nie przysługują również osobom, które w latach 1944 – 1956 pełniły

służbę lub funkcję i były zatrudnione w Milicji Obywatelskiej, chyba że osoby te

przedłożą wymagane dowody, o których mowa w art. 21 ust. 3 pkt 1 lub pkt 2 ustawy

o kombatantach.

W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że Gaston S. uzyskał uprawnie-

nia kombatanckie z tytułu swego udziału „w walkach o utrwalanie władzy ludowej w

1945 roku w ramach służby w organach MO”. Wprawdzie z dokumentacji zebranej w

postępowaniu dowodowym w tej sprawie wynika także, że w czasie swej służby w

organach Milicji Obywatelskiej (w okresie od marca 1945 r. do czerwca 1945 r.) brał

on również udział w walkach z Niemcami, to jednak okoliczność ta nie może stano-

wić podstawy dla przyznania mu uprawnień kombatanckich. Skoro bowiem Milicja

Obywatelska była „formacją służby Bezpieczeństwa Publicznego”, to oznacza to, że

Gaston S. brał udział także w walkach z Niemcami jako osoba zatrudniona „w

strukturach Urzędu Bezpieczeństwa” (art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatan-

tach), a nie przedłożył wymaganych w takiej sytuacji dowodów (art. 21 ust. 3 ustawy

o kombatantach), które pomimo to umożliwiłyby mu korzystanie z uprawnień kom-

batanckich.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313

§ 1 KPC

w związku z art.10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania

cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i

Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego,

ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. Nr 43, poz.189 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

========================================