I CKN 847/99

Wyrok z dnia 18 stycznia 2002 r., I CKN 847/99

Akcje nabyte lub posiadane przez podmiot zależny nie są traktowane

jako akcje własne w rozumieniu art. 365 § 4 k.h.

Sędzia SN Maria Grzelka (przewodniczący)

Sędzia SN Marek Sychowicz

Sędzia SN Tadeusz Żyznowski (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Grzegorza J. przeciwko

BIG Bankowi G. S.A. w W. o unieważnienie uchwały, po rozpoznaniu w Izbie

Cywilnej w dniu 18 stycznia 2002 r. na rozprawie kasacji powoda od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Warszawie z dnia 17 grudnia 1998 r.,

oddalił kasację i zasądził od powoda Grzegorza J. na rzecz pozwanego Banku

kwotę 1000 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powód Grzegorz J. wnosił o unieważnienie uchwały nr 6 walnego

zgromadzenia Banku Inicjatyw Gospodarczych BIG S.A. w W., podjętej w dniu 25

marca 1997 r. powołując się na przepisy art. 413 i 414 k.h. w związku z art. 435 § 2

i 365 § 4 k.h. W bezspornych okolicznościach faktycznych powód twierdził, że

akcje nabyte lub posiadane przez podmiot zależny są – w świetle powołanych

przepisów – traktowane jako własne podmiotu dominującego (art. 365 § 4 k.h.),

istnieją zatem podstawy do uwzględnienia powództwa.

Sądy obu instancji nie podzieliły tego zapatrywania, gdyż prawidłowa

wykładnia art. 365 § 4 k.h., odmawiająca spółce wykonywania prawa głosu z akcji

własnych, i zakres zastosowania tego zakazu, nie mogą być oderwane od

postanowień zawartych w § 1 i 2 tego artykułu. Ustanowiony zakaz wykonywania

prawa głosu nie może dotyczyć akcjonariusza banku spółki akcyjnej, w którego

kapitale akcyjnym spółka ma określony pakiet akcji, nie będących akcjami własnymi

spółki, lecz akcjami innego podmiotu o odrębnej osobowości prawnej. Tego

akcjonariusza nie wiążą omawiane ograniczenia przewidziane w art. 365 § 4 k.h. W

ocenie Sądów obu instancji bezzasadny jest także zarzut naruszenia art. 435 § 2

k.h., wskazujący na brak większości przez ten przepis wymaganej.

Grzegorz J. zarzucił w kasacji naruszenie prawa materialnego przez błędną

wykładnię art. 435 § 2 i 365 § 4 k.h. w związku z art. 74 i 78 ust. 6 ustawy z dnia 31

stycznia 1989 r. – Prawo bankowe (jedn. tekst: Dz.U. z 1992 r. Nr 72, poz. 359 ze

zm. – "Pr.bank.") – przez uznanie, że do oceny, czy uchwała walnego

zgromadzenia spółki akcyjnej stanowiącej bank ustanowiony i działający na

podstawie Prawa bankowego, w sprawie pozbawienia dotychczasowych

akcjonariuszy prawa poboru akcji w części lub w całości została podjęta

większością przynajmniej czterech piątych głosów oddanych (art. 435 § 2 k.h.), nie

ma zastosowania art. 78 ust. 6 w związku z art. 74 Pr.bank. (obecnie art. 27 ust. 1

ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe, Dz.U. Nr 140, poz. 239 ze zm.)

oraz że akcje nabyte i posiadane przez podmiot zależny nie są uważane za akcje

własne spółki. Skarżący wnosił o zmianę zaskarżonego orzeczenia oraz wyroku

Sądu pierwszej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 74 Pr.bank., w zakresie nie uregulowanym w ustawie, bank

w formie spółki akcyjnej działa zgodnie z przepisami kodeksu handlowego o

spółkach akcyjnych. Z powyższego unormowania wynika, że bank utworzony w

formie spółki akcyjnej podlega jednocześnie regulacji prawnej, zawartej w Prawie

bankowym i w kodeksie handlowym, a odesłanie do przepisów kodeksu

handlowego jest następstwem fragmentarycznej regulacji funkcjonowania tego

banku w przepisach Prawa bankowego. Postanowienia tego Prawa dotyczące

banku w formie spółki akcyjnej są przepisami szczególnymi w stosunku do

odpowiednich przepisów kodeksu handlowego, dlatego znajdują zastosowanie

przed przepisami kodeksu handlowego. Przepisy kodeksu handlowego mają więc

zastosowanie we wszystkich kwestiach w ogóle nie uregulowanych w Prawie

bankowym lub zawierających regulację niewystarczającą. Ukształtowane w

doktrynie zapatrywanie pozostaje aktualne także po wejściu w życie ustawy z dnia

29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe.

Prawo poboru, na tle realizacji którego wynikł spór, oraz istotne cechy

ustawowego prawa poboru, przysługującego dotychczasowym akcjonariuszom

znalazły unormowanie w kodeksie handlowym (art. 435). Istotą prawa poboru jest

uprawnienie do objęcia całości lub części nowych akcji, a jego wykonanie skutkuje

nabyciem w sposób pierwotny własności co najmniej jednej akcji nowej emisji.

Prawo poboru nie jest prawem bezwzględnym i może być wyłączone (także

w przypadku określonym w art. 435 § 2 k.h.), co prowadzi do uszczuplenia praw

akcjonariusza w spółce. Uchwała o pozbawieniu prawa poboru ma wyjątkowy,

kwalifikowany charakter, w związku z czym kodeks handlowy wymaga dodatkowych

przesłanek jej podjęcia, do których należy większość 4/5 oddanych głosów (art. 435

§ 2 zdanie drugie k.h.).

Prawo głosu na walnym zgromadzeniu ma charakter bezwzględny, a zatem

akcjonariusz nie może być pozbawiony tego prawa. Kodeks handlowy przyznaje

każdej akcji co najmniej prawo jednego głosu (art. 404 zdanie pierwsze). Wyjątkiem

od tej zasady jest – powołany w kasacji – art. 365 § 4 k.h., dotyczący akcji własnych

spółki, z których nie wykonuje się prawa głosu. Chodzi tu – jak trafnie podkreślił Sąd

Apelacyjny – o akcje własne, które spółka nabyła w drodze egzekucji i na

zaspokojenie roszczeń względem akcjonariusza, niemożliwych do zaspokojenia z

innego majątku tego akcjonariusza, a także akcje nabyte celem ich umorzenia (art.

365 § 2 k.h.). Przewidziany w art. 365 k.h. zakaz nabywania w drodze czynności

prawnych własnych akcji przez spółkę ma na celu – jak wskazał Sąd Najwyższy w

uzasadnieniu wyroku z dnia 1 października 1998 r., I CKN 338/98 (OSNC 1999, nr

3, poz. 58) – zapobieżenie sytuacjom, które mogą, zagrażając interesom

wierzycieli, prowadzić do zmniejszenia w ten sposób jej kapitału akcyjnego.

Powołany w kasacji art. 78 Pr.bank., w zakresie dotyczącym nabywania lub

posiadania akcji przez podmiot zależny, ustanawia środki kontroli przepływu akcji w

bankach działających w formie spółki akcyjnej. Zapobiegają one

niekontrolowanemu obrotowi akcjami banków. Uregulowanie o charakterze

wyjątkowym zawarte w art. 365 § 4 k.h. wymaga, co trafnie podkreślił Sąd

Apelacyjny, ścisłej wykładni. Chybiona jest zatem – podjęta w kasacji – próba

rozciągnięcia tego przepisu na sytuacje nim nie objęte. Wbrew odmiennym

twierdzeniom kasacji, zastosowanie art. 78 Pr.bank. – w świetle powyższych

wywodów – jest w rozpoznawanej sprawie – wyłączone.

Z przytoczonych przyczyn kasacja powoda nie zawiera usprawiedliwionej

podstawy i dlatego podlega oddaleniu (art. 39312

k.p.c.).