I PKN 816/00

Wyrok z dnia 23 stycznia 2002 r.

I PKN 816/00

Zasada równych praw z tytułu jednakowego wypełniania takich samych

obowiązków pracowniczych (art. 112

k.p.) dotyczy warunków nabycia prawa do

nagrody jubileuszowej określonych w zakładowym układzie zbiorowym pracy.

Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN Andrzej

Kijowski, Barbara Wagner.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2002 r. sprawy z powódz-

twa Jerzego K. przeciwko Spółce Akcyjnej „K.P.” w K. o nagrodę jubileuszową, na

skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 kwietnia 2000 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Są-

dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gorzowie Wielkopolskim do ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Powód Jerzy K. wniósł o zasądzenie od pozwanej Spółki Akcyjnej „K.P.” w K.

kwoty 12.783,80 zł tytułem nagrody jubileuszowej za 30 lat pracy. Sąd Rejonowy-Sąd

Pracy w Słubicach ustalił następujący stan faktyczny. Powód był zatrudniony od dnia

1 lipca 1969 r. Od 24 listopada 1994 r. obowiązuje w pozwanej spółce regulamin wy-

nagradzania określający również zasady przyznawania nagród jubileuszowych. W

dniu 30 maja 1999 r. powodowi upłynął okres 30 lat pracy i zgodnie z § 13 regula-

minu wynagradzania przysługiwało mu prawo do nagrody.

Wyrokiem z dnia 2 lutego 2000 r. [...] Sąd Rejonowy zasądził na rzecz powoda

kwotę 12.783,80 zł z ustawowymi odsetkami. Sąd wskazał, że z dniem 31 grudnia

1990 r. nastąpiło przejęcie pracowników w trybie art. 231

§ 1 k.p. Zgodnie z art. 24113

k.p. postanowienia układu zbiorowego pracy mniej korzystne dla pracowników wpro-

wadza się w drodze wypowiedzenia warunków pracy i płacy. Powód wypowiedzenia

2

zmieniającego nie otrzymał i dlatego należało do niego zastosować zasady przyzna-

wania nagród jubileuszowych w brzmieniu sprzed zmiany zasad ich przyznawania.

Sąd Pracy powołał się także na naruszenie zakazu dyskryminacji z art. 113

k.p.

Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2000 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Gorzowie Wielkopolskim zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji

i powództwo oddalił. Sąd drugiej instancji przeprowadził dowód z porozumienia po-

między zarządem strony pozwanej, a komisją zakładową NSZZ „Solidarność” i

Związkiem Zawodowym Papierników w K., dotyczącego wprowadzenia zakładowego

systemu wynagradzania. Zostały nim uregulowane zasady przyznawania nagród ju-

bileuszowych pracownikom spółki, poczynając od dnia 24 listopada 1994 r. Przepis

art. 24113

k.p. wszedł w życie z dniem 25 listopada 1994 r. Wobec tego nie miał za-

stosowania do zakładowego porozumienia płacowego. W dacie jego wejścia w życie

(24 listopad 1994 r.) obowiązywała ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach

tworzenia zakładowych systemów wynagradzania (jednolity tekst: Dz.U. z 1990 r. Nr

69, poz. 407). Regulamin nabywania uprawnień i zasad wypłacania nagród jubile-

uszowych ustalający zasadę, iż nagroda jubileuszowa przysługuje pracownikowi za

okres pracy w spółce , został wprowadzony zgodnie z art. 23 ust. 1 tej ustawy i nie

wymagał dokonania wypowiedzeń warunków pracy i płacy, także w zakresie zmian

na niekorzyść pracowników. Zmiana zasad nabywania prawa do nagrody jubileuszo-

wej była dla powoda niekorzystna, gdyż niejako pozbawiała go części nagrody za

okres pracy poza spółką. Zmiana ta została jednak dokonana skutecznie i nietrafne

jest powoływanie się przez powoda na art. 42 k.p. Pod rządami ustawy z dnia 26

stycznia 1984 r. (do dnia 26 listopada 1994 r.), art. 42 k.p. nie miał zastosowania w

zakresie uregulowanym w zakładowym porozumieniu płacowym. Dopiero od 26 listo-

pada 1994 r. miał zastosowanie art. 42 k.p. w związku z art. 24113

§ 2 k.p.

Niezasadne jest także powoływanie się przez powoda na art. 11 ustawy z dnia 29

września 1994 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw

(Dz.U. Nr 113, poz. 547 ze zm.), który stanowi, że postanowienia regulaminu mniej

korzystne dla pracowników niż przepisy prawa pracy obowiązujące w dniu wejścia w

życie ustawy przestają obowiązywać. Zamiast tych postanowień stosuje się

odpowiednio przepisy prawa pracy. Przepis ten uznawał za nieobowiązujące te

postanowienia porozumień o wprowadzeniu zakładowych systemów wynagradzania i

regulaminów wydanych w oparciu o nie, które były mniej korzystne dla pracowników

niż przepisy prawa pracy. Powód nie wskazuje, jaki przepis prawa pracy był w dniu

3

26 listopada 1994 r. korzystniejszy dla jego uprawnień w zakresie prawa do nagrody

jubileuszowej. Nie uczynił tego, bowiem jedynym aktem prawnym w zakresie nagród

jubileuszowych w 1994 r. było zarządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia

23 grudnia 1989 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów

uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania

(M.P. Nr 44, poz. 358). Jego przepisy nie mogły być stosowane w miejsce zasad

określonych w regulaminie przyznawania naród jubileuszowych w pozwanej spółce,

bowiem miało ono zastosowanie tylko, gdy przepisy szczególne nie zawierały

odmiennych zasad w tym zakresie.

Sąd Okręgowy wywiódł, że art. 112

i art. 113

k.p. formułują zasadę równego

traktowania oraz zakaz dyskryminacji pracowników. Słusznie Sąd pierwszej instancji

sprecyzował te zasady jako odnoszące się do pracowników będących w tej samej

sytuacji faktycznej i prawnej. Natomiast wnioski wyciągnięte przez Sąd Rejonowy w

tym zakresie nie są uzasadnione. Powód przed podjęciem pracy w pozwanej spółce

świadczył ją u innego pracodawcy. Ten okres nie jest powodowi zaliczany do stażu

uprawniającego do nagrody jubileuszowej i stąd Sąd Rejonowy wywiódł wniosek o

dyskryminacji powoda. Tymczasem należy porównać sytuację innego pracownika,

który „przepracowawszy w spółce 30 lat, wcześniej otrzymał nagrodę jubileuszową

za 25 lat pracy w spółce, a do stażu pracy zaliczono mu także okres poprzedniego

zatrudnienia u innego pracodawcy”. Takiego przypadku nie było. Brak było zatem

podstaw do uznania, iż doszło w przypadku powoda do nierówności w stosowaniu

zasad przyznawania nagród jubileuszowych.

Według § 6 regulaminu pracownicy, którzy otrzymali u strony pozwanej nagro-

dę jubileuszową za 25, 30, 35, 40 i 45 lat nabywają prawo do nagrody wyższej niż

otrzymali. Przepis ten stanowił podstawę prawną odmowy wypłaty powodowi nagrody

jubileuszowej za 30 lat pracy w pozwanej spółce. Brzmienie tego przepisu wskazuje,

że okresy 25, 30, 35, 40 i 45 lat, to okresy liczone według zasad obowiązujących do

23 listopada 1994 r. Powód otrzymał już nagrodę za 30 lat pracy zgodnie z poprzed-

nimi zasadami. Na mocy § 6 regulaminu przysługuje mu prawo do nagrody jubile-

uszowej za 35 lat według nowych zasad.

Kasację od tego wyroku wniósł powód, który zarzucił naruszenie art. 42 k.p.

przez jego niezastosowanie i przyjęcie, że nie miał on zastosowania pod rządami

ustawy o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania w zakresie

uregulowanym w porozumieniu o zakładowym systemie wynagradzania z 24 listopa-

4

da 1994 r.; naruszenie art. 112

i 113

k.p. przez ich błędną wykładnię polegającą na

przyjęciu braku podstaw do uznania, że w przypadku powoda doszło do nierówności

w stosowaniu zasad przyznawania nagród jubileuszowych; naruszenie art. 233 § 1

k.p.c. wskutek nierozważenia w sposób wszechstronny zebranego materiału. W uza-

sadnieniu kasacji powód wywiódł w szczególności, że wprowadzenie w dniu 23 listo-

pada 1994 r. porozumienia określającego, że nagrody jubileuszowe nabywa się w

zależności od okresu przepracowanego w spółce, było niewątpliwie zmianą tego

elementu stosunku pracy. Była to zmiana na niekorzyść pracowników. Wymagała

więc dokonania wypowiedzenia warunków płacy na podstawie art. 42 k.p. Taka sytu-

acja istniała zarówno przed, jak i po wejściu w życie art. 24113

k.p. Skoro stosunek

pracy powoda nie został w sposób prawidłowy zmieniony przy wprowadzaniu poro-

zumienia zakładowego, to w dniu 30 czerwca 1999 r. wystąpiły przesłanki nabycia

prawa do żądanej przez powoda nagrody jubileuszowej.

Obowiązujące u pozwanego porozumienie płacowe, zawarte w dniu 23 listo-

pada 1994 r. jeszcze pod rządami ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach two-

rzenia zakładowych systemów wynagradzania, przekształciło się w zakładowy układ

zbiorowy pracy z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 29 września 1994 r. o zmianie

ustawy Kodeks pracy na podstawie jej art. 5. Zgodnie z jej art. 11 ustalenia regula-

minu wydanego na podstawie ustawy o zasadach tworzenia zakładowych systemów

wynagradzania, mniej korzystne dla pracowników niż przepisy prawa pracy obowią-

zujące w dniu wejścia w życie ustawy, przestały obowiązywać. Zamiast nich stosuje

się odpowiednio przepisy prawa pracy. Regulamin jest dla skarżącego mniej korzyst-

ny, niż obowiązujące przepisy prawa pracy dotyczące wypłaty nagrody jubileuszowej,

w oparciu o które wypłacono mu nagrodę w roku 1994. Uzależnia bowiem prawo do

nagrody od okresu pracy u pozwanego, a nie od łącznego okresu zatrudnienia.

Przepis § 6 regulaminu przestał więc obowiązywać z dniem 26 listopada 1994 r., a

zamiast niego należało zastosować obowiązujące przepisy prawa pracy, a zatem

wypowiedzieć powodowi warunki pracy lub wypłacić mu w dniu 30 czerwca 1999 r.

nagrodę jubileuszową.

W przypadku powoda doszło do nierówności w stosowaniu zasad przyznawa-

nia nagród jubileuszowych. Dyskryminacją jest bezprawne pozbawienie lub ograni-

czenie praw wynikających ze stosunku pracy, a także przyznanie pracownikowi

mniejszych praw niż te, z których korzystają inni pracownicy, znajdujący się w tej sa-

mej sytuacji faktycznej i prawnej. W dniu 30 czerwca 1999 r. strony łączył stosunek

5

pracy, w oparciu o który powodowi przysługiwała nagroda jubileuszowa. Odmawiając

mu prawa do jej wypłaty, pozwany bezprawnie pozbawił powoda prawa. Naruszenie

zasad równego traktowania i niedyskryminacji polega, na tym, iż pracownikom znaj-

dującym się w tej samej sytuacji przyznano różne prawa. Inni pracownicy, przepra-

cowawszy u pozwanego 30 lat, nie pracując jednak wcześniej w innym zakładzie,

otrzymali nagrodę za taki sam jak powód staż pracy i otrzymują ją co 5 lat, podczas

gdy powód na kolejną nagrodę musiałby czekać 10 lat. Sąd drugiej instancji błędnie

przyjął, iż o tej samej sytuacji faktycznej i prawnej można mówić tylko jeśli „porówna

się sytuację innego pracownika, który przepracowawszy w spółce 30 lat, wcześniej

otrzymał nagrodę jubileuszową za 25 lat pracy w spółce a do stażu pracy zaliczono

mu także okres poprzedniego zatrudnienia u innego pracodawcy; takiego przypadku

nie było.” Z tą samą sytuacją faktyczną i prawną mamy w przedmiotowej sprawie do

czynienia także wtedy, gdy porównamy sytuację powoda i pracowników, którzy prze-

pracowali u pozwanej określoną liczbę lat, potrzebną do nabycia prawa do nagrody

jubileuszowej i w 1994 r. nagrodę tę otrzymali. Po upływie kolejnych 5 lat pracownicy

ci uzyskują prawo do kolejnej nagrody, natomiast powód prawa tego zdaniem Sądu

drugiej instancji nie nabywa. W obu przypadkach punkt wyjścia jest taki sam - pra-

cownicy otrzymali w 1994 r. nagrodę jubileuszową, a po przepracowaniu kolejnych 5

lat nabywają prawo do kolejnej nagrody.

Zdaniem powoda naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. polega na tym, że Sąd Okrę-

gowy błędnie wskazał, iż powód wniósł o zasądzenie kwoty 12.783,80 zł tytułem na-

grody jubileuszowej za 30 lat pracy. Powód tymczasem nie wniósł o zasądzenie na-

grody jubileuszowej za 30 lat pracy, lecz za 30 lat pracy w pozwanej spółce. W mo-

mencie wystąpienia o nagrodę jubileuszową powód miał łącznie 35 letni staż pracy.

Sąd drugiej instancji mylnie określił, za jaki okres powód dochodzi nagrody, pomimo

jego obszernych wyjaśnień. Powód nigdy nie otrzymał nagrody za 30 lat pracy u po-

zwanego. W 1994 r. nie mógł otrzymać takiej nagrody, bo nie funkcjonował zakłado-

wy przepis o liczeniu tego okresu tylko jako dotyczącego spółki. W roku 1994 powód

przepracował w spółce tylko 25 lat. Powód nie domaga się od pozwanej spółki wy-

płaty dodatkowej nagrody za 30 lat pracy w spółce, ponieważ takiej nagrody nie

otrzymał. Wcześniej otrzymał nagrodę za 5 lat pracy poza spółką i za 25 lat u poz-

wanego. Strona pozwana odmawia powodowi wypłaty nagrody, powołując się na § 6

regulaminu dotyczącego trybu nabywania uprawnień i zasad wypłacania nagród ju-

6

bileuszowych, twierdząc że powód już otrzymał nagrodę za 30 lat pracy. Stanowisko

to jest niezgodne z prawdą.

Strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji i zasądzenie kosztów postępo-

wania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. polega na nieporozumieniu. Przepis ten

dotyczy swobodnej oceny dowodów dokonywanej w celu ustalenia stanu faktycznego

sprawy. Tymczasem powód odnosi go do oceny charakteru żądania, które było jed-

noznacznie określone na kwotę 12.783,80 zł tytułem nagrody jubileuszowej za 30 lat

pracy w pozwanej spółce. Takie też żądanie było przedmiotem rozstrzygnięć Sądów,

a że przez Sąd drugiej instancji nieco inaczej potraktowane niż chce tego powód, to

już inna sprawa, która z pewnością nie dotyczy stosowania art. 233 § 1 k.p.c.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 42 k.p. U strony pozwanej nagrody ju-

bileuszowe były uregulowane protokołem dodatkowym nr 3a z dnia 1 października

1988 r. do regulaminu wynagradzania. Nowe zasady w tym zakresie zostały wprowa-

dzone porozumieniem z dnia 23 listopada 1994 r. zawartym pomiędzy zarządem

strony pozwanej, a komisją zakładową NSZZ „Solidarność” i Związkiem Zawodowym

Papierników w K., dotyczącym wprowadzenia zakładowego systemu wynagradzania.

Zostały nim uregulowane zasady przyznawania nagród jubileuszowych pracownikom

spółki, poczynając od dnia 24 listopada 1994 r. Słusznie Sąd drugiej instancji oceniał

wejście w życie tych regulacji i ich skutek według stanu prawnego obowiązującego w

tym dniu (24 listopad 1994 r.). Obowiązywała wówczas ustawa z dnia 26 stycznia

1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania (jednolity tekst:

Dz.U. z 1990 r. Nr 69, poz. 407), gdyż została ona uchylona z dniem 26 listopada

1994 r. (art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o zmianie ustawy - Ko-

deks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw, Dz.U. Nr 113, poz. 547 ze zm.). Skutek

wejścia w życie nowych zasad nabywania prawa do nagród jubileuszowych w po-

zwanej spółce należy więc oceniać według stanu prawnego z dnia 24 listopada 1994

r., czyli według przepisów ustawy z dnia 6 stycznia 1984 r. i wówczas obowiązują-

cych przepisów Kodeksu pracy. Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r.

(oznaczenie według jednolitego tekstu: Dz.U. z 1990 r. Nr 69, poz. 407; Sąd drugiej

instancji powołuje go jako art. 23 ust. 1, a powinno być art. 21 według tekstu pierwot-

7

nego lub art. 24 według oznaczenia z jednolitego tekstu: Dz.U. z 1988 r. Nr 28, poz.

196 ze zm.; nie ma wątpliwości, że o ten przepis chodzi) porozumienie płacowe za-

stępowało z dniem jego wejścia w życie wynikające z dotychczasowych przepisów

odpowiednie warunki umów o pracę i innych aktów stanowiących podstawę nawiąza-

nia stosunku pracy. W dniu 24 listopada 1994 r. nie obowiązywał jeszcze (wszedł w

życie z dniem 26 listopada 1994 r., czyli równocześnie z uchyleniem ustawy z dnia 26

stycznia 1984 r.) art. 24113

k.p. w brzmieniu nadanym wskazaną ustawą z dnia 29

września 1994 r. o zmianie Kodeksu pracy, według którego korzystniejsze postano-

wienia układu zbiorowego pracy, z dniem jego wejścia w życie, zastępują z mocy

prawa wynikające z dotychczasowych przepisów prawa pracy warunki umowy o

pracę lub innego aktu stanowiącego podstawę nawiązania stosunku pracy (§ 1), po-

stanowienia układu mniej korzystne dla pracowników wprowadza się w drodze wy-

powiedzenia pracownikom dotychczasowych warunków umowy o pracę lub innego

aktu stanowiącego podstawę nawiązania stosunku pracy (§ 2). Słusznie więc Sąd

drugiej instancji uznał, że art. 24113

k.p. we wskazanym brzmieniu nie mógł mieć za-

stosowania do oceny zmiany warunków płacy dokonanej wskutek wejścia w dniu 24

listopada 1994 r. nowego porozumienia płacowego u strony pozwanej. Zmianę tę

należy oceniać według art. 21 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r., który był przepisem

szczególnym względem art. 42 k.p., a więc go wyłączał. Inaczej mówiąc, zmiana wa-

runków płacy, także na niekorzyść pracownika, wskutek wejścia w życie nowego po-

rozumienia płacowego na podstawie ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r., w dniu 24

listopada 1994 r. nie wymagała dokonania wypowiedzeń zmieniających. W tym za-

kresie konieczne jest jednak uzupełnienie argumentacji Sądu drugiej instancji zwią-

zane z tym, że w dniu 31 grudnia 1990 r. strona pozwana przejęła pracowników od

poprzedniego pracodawcy na podstawie art. 231

k.p., co spowodowało, że ich

warunki płacowe (wynikające z porozumienia z dnia 1 października 1988 r.) stały się

częścią indywidualnych stosunków pracy (por. np. wyrok z dnia 21 września 1995 r., I

PRN 60/95, OSNAPiUS 1996 r. nr 7, poz. 100). Zgodnie bowiem z utrwalonym

orzecznictwem zakładowe porozumienie płacowe nie zastępowało warunków płacy

wynikających z umowy o pracę lub innych czynności kształtujących treść stosunku

pracy (a nie z przepisów; art. 21 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r.), dla zmiany

których konieczne było dokonanie wypowiedzenia zmieniającego (wyrok z dnia 11

maja 1999 r., I PKN 26/99, OSNAPiUS 2000 r. nr 14, poz. 543). Zasada ta dotyczyła

jednak tylko zastępowania z mocy prawa warunków umowy o pracę, które nie zostały

8

odrębnie określone w umowie o pracę i nie stanowiły jedynie przytoczenia

(powtórzenia) treści wcześniej obowiązujących przepisów prawa pracy (wyrok z dnia

5 maja 1999 r., I PKN 675/98, OSNAPiUS 2000 r. nr 13, poz. 511; OSP 2001 r. z. 2,

poz. 32 z glosą I. Sierockiej). Inaczej mówiąc warunki płacowe wynikające z

indywidualnych umów (a nie z przepisów), które były jedynie powtórzeniem

przepisów wcześniej obowiązujących (w przypadku powoda warunki umowy

powtarzające przepisy porozumienia z dnia 1 października 1988 r.) były

automatycznie zastępowane (bez konieczności dokonywania wypowiedzenia

zmieniającego) przez nowe porozumienie płacowe, także na niekorzyść pracownika.

Dopiero zmiana zasad nabycia prawa do nagrody jubileuszowej wynikająca z

zakładowego układu zbiorowego pracy (zakładowego regulaminu wynagradzania) na

niekorzyść pracownika, po wejściu w życie ustawy z dnia 29 września 1994 r. o

zmianie Kodeksu pracy wymagała dokonania wypowiedzenia warunków płacy (wyrok

z dnia 6 sierpnia 1998 r., I PKN 227/98, OSNAPiUS 1999 r. nr 17, poz. 543).

Nie ma też racji powód, o ile zarzuca naruszenie art. 11 wskazanej ustawy z

dnia 29 września 1994 r. o zmianie Kodeksu pracy. Według art. 5 ust. 1 pkt 2 tej

ustawy, porozumienie o wprowadzeniu zakładowego systemu wynagradzania na

podstawie ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r., przekształcało się z mocy prawa w za-

kładowy układ zbiorowy pracy. Zgodnie natomiast z art. 11 ustawy zmieniającej Ko-

deks pracy postanowienia tych zakładowych układów zbiorowych, mniej korzystne

dla pracowników niż przepisy prawa pracy obowiązujące w dniu wejścia w życie

ustawy przestawały obowiązywać. Zamiast tych postanowień i ustaleń stosowało się

odpowiednie przepisy prawa pracy. W dniu 24 listopada 1994 r. u strony pozwanej

weszło w życie nowe porozumienie płacowe, które z dniem 25 listopada 1994 r. prze-

kształciło się w zakładowy układ zbiorowy pracy. Aby więc uznać, że postanowienia

tego układu zakładowego w dniu 25 listopada 1994 r. utraciły moc, to trzeba by

wskazać przepisy prawa pracy obowiązujące w tym dniu, korzystniejsze dla pracow-

ników. Konkretnie chodzi o przepisy dotyczące nagród jubileuszowych. Słusznie Sąd

drugiej instancji uznał, że takich przepisów nie było (i nie ma). Nagrody jubileuszowe

nie są bowiem świadczeniami powszechnymi. Przysługują one u strony pozwanej

dlatego, że wprowadzało je porozumienie płacowe, później przekształcone w zakła-

dowy układ zbiorowy pracy. Względem tego układu nie można wskazać żadnych

przepisów prawa pracy regulujących warunki nabywania u strony pozwanej nagród

jubileuszowych. W szczególności słusznie Sąd drugiej instancji stwierdził, że za takie

9

przepisy nie może być uznane zarządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia

23 grudnia 1989 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniają-

cych do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 44,

poz. 358). Zgodnie z jego § 1 było ono bowiem stosowane tylko wówczas, gdy prze-

pisy zakładowe nie zawierały odmiennych zasad. Skoro więc obowiązujący u strony

pozwanej układ zakładowy przewidywał odmienne zasady niż zarządzenie, to nie

miało ono zastosowania, a więc nie można go było traktować jako przepisów prawa

pracy przewidujących korzystniejsze warunki nabycia nagród jubileuszowych (por.

wyrok z dnia 22 kwietnia 1998 r., I PKN 62/98, OSNAPiUS 1999 r. nr 9, poz. 297).

Powód chce, aby jako korzystniejsze przepisy prawa pracy traktować przepisy

uprzednio obowiązujące u strony pozwanej w tym zakresie (porozumienie z dnia 1

października 1988 r.). Jest to niemożliwe w sposób oczywisty, skoro to poprzednie

porozumienie przestało obowiązywać z dniem 24 listopada 1994 r. (wejście w życie

nowego porozumienia), a więc nie obowiązywało w dniu 25 listopada 1994 r. (nie

mógł więc ze względu na nie mieć zastosowania art. 11 ustawy o zmianie Kodeksu

pracy).

Nie jest też zasadny zarzut naruszenia art. 113

k.p., ustanawiającego zakaz

dyskryminacji w stosunkach pracy. Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu dotyczą-

cym stanu faktycznego sprawy), jakakolwiek dyskryminacja w stosunkach pracy, w

szczególności ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, narodowość,

przekonania, zwłaszcza polityczne lub religijne, oraz przynależność związkową - jest

niedopuszczalna. Powód nie jest bowiem traktowany dyskryminująco ze względu na

cechę dotyczącą go osobiście. U strony pozwanej po prostu wprowadzono nowe za-

sady nabywania nagród jubileuszowych, w których nie zalicza się stażu pozazakła-

dowego, a to jest dopuszczalne (por. wyrok z dnia 24 listopada 1998 r., I PKN

343/98, OSNAPiUS 2000 r. nr 1, poz. 16) i nie ma charakteru dyskryminującego ze

względu na cechy dotyczące osoby pracownika, przykładowo wskazane w art. 113

k.p.

Za zasadny natomiast uznał Sąd Najwyższy zarzut naruszenia art. 112

k.p.

Przepis ten w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie (w 1999 r.) stanowił, że

pracownicy mają równe prawa z tytułu jednakowego wypełniania takich samych

obowiązków. Powstaje pytanie, czy dotyczy on w ogóle nagród jubileuszowych, na

które należy odpowiedzieć w przypadku powoda twierdząco. Charakter prawny na-

gród jubileuszowych nie jest jednolity. Nagroda jubileuszowa może stanowić składnik

10

wynagrodzenia za pracę, jeżeli odpowiada cechom pojęciowym premii, a więc pod-

daje się kontroli co do przesłanek przyznawania i ustalenia jej wysokości. Może być

także świadczeniem pozbawionym cech wynagrodzenia za pracę w ścisłym tego

słowa znaczeniu, w sytuacji, gdy prawo do niej zależy nie od spełnienia obiektywnie

określonych przepisami płacowymi warunków, lecz od jej przyznania; w takim razie

jest nagrodą (por. np. uzasadnienie wyroku z dnia 13 października 1999 r., I PKN

159/99, OSNAPiUS 2001 r. nr 4, poz. 109; wyrok z dnia 24 marca 1999 r., I PKN

634/98, OSNAPiUS 2000 r. nr 10, poz. 383; OSP 2000 r. z. 12, poz. 178 z glosą J.

Wratnego). Ponieważ kryteria otrzymania przez powoda nagrody jubileuszowej były

określone obiektywnie, to ma ona charakter premii, a więc stanowi element wynagro-

dzenia za pracę, czyli niewątpliwie jest związana z wykonywaniem obowiązków pra-

cowniczych, których wyrazem jest staż pracy.

W obowiązującym u strony pozwanej (przejętym zakładzie pracy) do listopada

1994 r. zakładowym systemie wynagradzania (protokół dodatkowy z dnia 1 paździer-

nika 1988 r.) przysługiwały pracownikom nagrody jubileuszowe za ogólny staż pracy,

gdyż w tym zakresie odsyłano do przepisów powszechnie obowiązujących (zarzą-

dzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r.). W zależności od

rodzaju stażu pracy zróżnicowany był sposób obliczania nagród jubileuszowych.

Mianowicie, za staż zakładowy nagrodę obliczano od podstawy, którą stanowił ekwi-

walent za niewykorzystany urlop, a za inny staż pracy (pozazakładowy), od najniż-

szego wynagrodzenia. Posiadanie stażu zakładowego było więc preferowane, gdyż

wyższa była podstawa obliczenia od niego nagrody jubileuszowej. Staż pozazakła-

dowy wpływał jednak w ogólności na wymiar nagrody, gdyż był zaliczany do stażu,

od którego zależało jej nabycie, a oczywiście im wyższy staż pracy, tym wyższa była

nagroda. Za 30 lat ogólnego stażu pracy przysługiwała wówczas nagroda jubileu-

szowa w wysokości 400% podstawy wymiaru, według wskazanych zasad. Powód

otrzymał taką nagrodę w dniu 26 lipca 1994 r. Legitymował się wówczas 25-letnim

stażem zakładowym (u poprzednika strony pozwanej został zatrudniony w dniu 1

lipca 1969 r.) oraz 5-letnim stażem pozazakładowym.

Po zmianie zakładowego systemu wynagradzania (od 24 listopada 1994 r., a

właściwie od 1 stycznia 1995 r., gdyż takie było postanowienie porozumienia) do

stażu pracy, od którego zależy nabycie prawa do nagrody jubileuszowej wlicza się

tylko staż zakładowy, przy traktowaniu za taki także stażu w przejętym przez stronę

pozwaną zakładzie pracy. W ogóle nie podlega uwzględnieniu staż pozazakładowy.

11

Za 30 lat pracy u strony pozwanej przysługuje nagroda jubileuszowa w wysokości

500% podstawy wymiaru, którą stanowi ekwiwalent za niewykorzystany urlop. Powód

spełnił warunki do tej nagrody w dniu 1 lipca 1999 r., gdyż wówczas jego staż zakła-

dowy osiągnął granicę 30 lat. Strona pozwana odmówiła jej wypłaty ze względu na §

6 regulaminu, który jest przepisem przejściowym, regulującym zasady wejścia w ży-

cie nowych zakładowych zasad nabywania prawa do nagród jubileuszowych. Przepis

ten stanowi, że pracownicy, którzy otrzymali nagrodę jubileuszową za 25, 30, 35, 40 i

45 lat nabywają prawo do nagrody wyższej, niż już otrzymali. Wymaga on interpreta-

cji, która w toku postępowania nie została dokładnie przeprowadzona. Niewątpliwie

chodzi w nim o to, że pracownicy, którzy w okresie obowiązywania poprzednich za-

sad zakładowych nabyli prawo do nagród, mają zmodyfikowane zasady ich nabywa-

nia na podstawie nowego systemu. Można też podzielić pogląd, że przepis pozwala

na wykładnię a contrario, czyli istotna jego treść sprowadza się do wyłączenia naby-

cia prawa do nagrody takiej samej lub niższej, względem nagrody już wypłaconej w

poprzednim systemie. Taką wykładnię prezentuje strona pozwana, a przede wszyst-

kim Sąd drugiej instancji. Względem powoda prowadzi ona do wniosku, że skoro na-

był on w poprzednim systemie nagrodę za 30 lat pracy, to nie nabywa w nowym

systemie nagrody za taki sam staż (za 30 lat) i nabędzie dopiero nagrodę za staż 35-

letni (1 lipca 2004 r.). Nie jest to jednak jedyny sposób wykładni wynikający z treści

tego przepisu. Problem polega na interpretacji pojęcia „nabywają prawo do nagrody

wyższej”. Sąd drugiej instancji (strona pozwana) sprowadza pojęcie „nagrody wyż-

szej” do nagrody za dłuższy staż pracy. W tym rozumieniu przykładowo nagroda za

30 lat pracy jest wyższa od nagrody za 25 lat. Tymczasem można uważać, że „na-

groda wyższa” to nagroda w wyższej wysokości kwotowej lub wyższej wysokości

określonej w procentach podstawy wymiaru. Takie rozumienie jest nawet bardziej

uzasadnione brzmieniem przepisu. Gdyby tak rozumieć ten przepis to powód w dniu

1 lipca 1999 r. spełniłby warunki do nabycia prawa do nagrody, którego nie wyłączy-

łby § 6 regulaminu. Z pewnością nagroda w kwocie ponad 12.000 zł jest wyższa

kwotowo od nagrody, którą otrzymał w 1994 r. Jest również wyższa w wymiarze od-

niesionym do podstawy wymiaru (w 1994 r. powód otrzymał nagrodę w wysokości

400% podstawy, a w 1999 r. spełnił przesłanki do nabycia nagrody w wysokości

500% podstawy wymiaru). Sąd drugiej instancji nie rozważał takiej możliwości, a jest

to konieczne, gdyż dopiero po jej wyeliminowaniu powstaje problem ewentualnego

naruszenia zasady równego traktowania pracowników.

12

Zarzut naruszenia art. 112

k.p. należy odnieść do założenia, że wykładnia ana-

lizowanego § 6 regulaminu oznacza, iż pracownik, który w poprzednim zakładowym

systemie otrzymał nagrodę jubileuszową za 30 lat pracy (staż ogólny) nie nabywa w

nowym systemie, prawa do nagrody za 30 lat stażu zakładowego. Zwrócić trzeba

uwagę, że chodzi o nierówne traktowanie pracowników przez przepis prawa zakła-

dowego. Analizy sytuacji powoda nie należy więc odnosić do innego konkretnego

pracownika traktowanego inaczej, lecz do abstrakcyjnej sytuacji pracownika, będącej

w istotnych elementach taką samą, jak powoda. Rację ma bowiem Sąd drugiej in-

stancji, że zasada równych praw oznacza takie samo traktowanie pracowników bę-

dących w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej w zakresie jej istotnych elemen-

tów (relewantnych). Konieczne jest więc określenie, które to elementy sytuacji powo-

da są istotne z punktu widzenia nabycia prawa do nagrody jubileuszowej w nowym

systemie zakładowym. Kwestia ta nie powinna budzić większych wątpliwości, że tym

istotnym elementem jest staż zakładowy pracy. Słuszny jest w tym zakresie zarzut

powoda, że takie porównanie prowadzi do oceny naruszenia zasady równego trakto-

wania. Pracownik (hipotetyczny) zatrudniony w tym samym dniu co powód (1 lipca

1969 r.), legitymujący się wyłącznie stażem zakładowym otrzymałby bowiem w dniu 1

lipca 1999 r. nagrodę za 30 lat stażu zakładowego, a następnie w dniu 1 lipca 2004 r.

nagrodę za 35 lat stażu. Tymczasem powód, legitymując się takim stażem zakłado-

wym otrzymałby w tym czasie tylko jedną nagrodę za 35 lat stażu zakładowego.

Jednakże nie przesądza to jeszcze o zasadności zarzutu naruszenia art. 112

k.p. Istota problemu tkwi w ocenie, czy przepis § 6 regulaminu w sposób

uzasadniony (racjonalny) zróżnicował analizowane sytuacje. Należy stwierdzić, że

istnieją racje przemawiające za różnym potraktowaniem analizowanych stanów.

Powodowi bowiem w 1994 r. zaliczono staż pozazakładowy do stażu pracy, od

którego zależało nabycie prawa do nagrody jubileuszowej. Jego uprawnienia były

więc lepsze, niż pracownika legitymującego się wyłącznie stażem zakładowym, takim

samym jak powód. Czy jednak ta różnica była na tyle istotna, aby prowadziła do

oceny, że racjonalne i uzasadnione jest pozbawienie powoda w całości nagrody za

30 lat stażu zakładowego? Na to pytanie należy odpowiedzieć przecząco. Powód w

1994 r. otrzymał nagrodę za 30 lat stażu ogólnego, liczoną od 25 lat stażu

zakładowego od wyższej podstawy, a od 5 lat stażu pozazakładowego, od niższej

podstawy. W tym momencie pracownik zatrudniony w tym samym dniu co powód w

zakładzie przejętym przez stronę pozwaną, otrzymałby nagrodę za 25 lat stażu, a

13

więc niższą w wymiarze procentowym, choć liczoną od wyższej podstawy. Różnica

między nimi sprowadza się więc w istocie do otrzymania przez powoda pewnego

zwiększenia nagrody jubileuszowej z tytułu stażu pozazakładowego. Racjonalnym i

uzasadnionym byłoby w tej sytuacji tylko obniżenie powodowi nagrody jubileuszowej

za 30 lat stażu zakładowego, a nie całkowite pozbawianie go tej nagrody. Taka

regulacja przepisu przejściowego mogłaby być uznana za realizację zasady równego

traktowania, rozumianej także jako zróżnicowanie sytuacji odmiennych. Inna

wykładnia prowadzi do nieuzasadnionego, nierównego potraktowania powoda.

Otrzymałby on bowiem w 1994 r. nagrodę jubileuszową za 30 lat stażu ogólnego (w

tym 25 lat stażu zakładowego), następnie w ogóle nie otrzymałby nagrody w 1999 r.

za 30 lat stażu zakładowego i uzyskałby dopiero w 2004 r. prawo do nagrody za 35

lat stażu zakładowego (na przestrzeni tych lat otrzymałby dwie nagrody). Tymczasem

pracownik zatrudniony w tym samym dniu co powód, legitymujący się wyłącznie

stażem zakładowym, otrzymałby w tym okresie trzy nagrody: w 1994 r. za 25 lat

stażu zakładowego (nieco niższą niż powód w tym momencie), a następnie za 30 lat

stażu zakładowego w 1999 r. (której powód w ogóle by nie otrzymał) oraz w 2004 r.

za 35 lat stażu zakładowego. W tym stanie rzeczy należało uznać, że przepis § 6

regulaminu narusza zasadę równego traktowania z art. 112

k.p., gdyż całkowite

pozbawienie powoda nagrody za 30 lat stażu zakładowego nie jest racjonalnym

zróżnicowaniem jego sytuacji ze względu na uprzednie otrzymanie w 1994 r. nagrody

za 30 lat stażu ogólnego.

Z tych względów na podstawie art. 39313

§ 1 i art. 108 § 2 k.p.c. orzeczono jak

w sentencji.

========================================