I PKN 821/00

Wyrok z dnia 23 stycznia 2002 r.

I PKN 821/00

Przepis art. 32 ust. 4 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 maja

1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854

ze zm.) wymaga uzyskania przez pracodawcę zgody ponadzakładowej organi-

zacji związkowej na rozwiązanie albo zmianę treści stosunku pracy członka jej

zarządu. Pracodawca nie może więc ograniczyć się do zawiadomienia o zamia-

rze dokonania takiej czynności, a tym bardziej niedopuszczalne jest zawiado-

mienie zastępcze (analogia z art. 139 § 3 k.p.c.), polegające na pozostawieniu w

aktach osobowych pracownika przesyłki zwróconej przez pocztę, mimo wysła-

nia jej na adres wskazany przez przewodniczącego organizacji zakładowej.

Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Andrzej Kijowski (spra-

wozdawca), Barbara Wagner.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2002 r. sprawy z po-

wództwa Piotra N. i Lechosława W. przeciwko Prasowym Zakładom Graficznym

Przedsiębiorstwu Państwowemu w B. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji

powodów od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2000 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu-Sądowi

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania oraz

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 21 grudnia 1999 r.

[...] oddalił powództwo Piotra N. i Lechosława W. o przywrócenie do pracy w pozwa-

nych Prasowych Zakładach Graficznych w B. W motywach tego rozstrzygnięcia Sąd

Rejonowy powołał się na poniższe ustalenia faktyczne.

2

Powód Piotr N. był u strony pozwanej zatrudniony od dnia 9 listopada 1993 r.

w introligatorni jako pomocnik introligatora, zaś powód Lechosław W. od dnia 17

grudnia 1985 r. jako konserwator elektryk. Powodowie byli działaczami Związku Za-

wodowego „L.P.” - Piotr N. sekretarzem, a Lechosław W. przewodniczącym organi-

zacji zakładowej i zarazem członkiem zarządu komisji krajowej. Ze względu na pono-

szone straty i planowaną prywatyzację strona pozwana podjęła decyzję o redukcji

zatrudnienia i likwidacji niektórych stanowisk pracy. Likwidacja objęła cztery stanowi-

ska elektryków konserwatorów oraz dwadzieścia sześć stanowisk pomocników intro-

ligatora. Do zwolnienia z tych stanowisk przełożeni wytypowali między innymi powo-

dów. W odniesieniu do Lechosława W. przyczyną wyboru była „niska ocena jego

predyspozycji, przy konieczności redukcji zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych”.

Co się natomiast tyczy Piotra N., to przyczyną wypowiedzenia mu warunków pracy

była zmiana profilu produkcyjnego introligatorni, likwidacja dwudziestu sześciu sta-

nowisk pracy pomocników introligatorskich, mała samodzielność oraz wytypowanie

przez bezpośredniego przełożonego, który był niezadowolony z jakości i tempa pracy

tego powoda. Ponieważ powodowie, jako działacze związkowi, podlegali szczególnej

ochronie trwałości stosunku pracy, to pozwany pracodawca utworzył dla nich i im po-

dobnych osób „dział insertowni i sortowania druków”. Pracodawca powiadomił o tym

fakcie zakładową organizację związkową, a następnie wysłał powiadomienie do Ko-

misji Krajowej na adres wskazany przez Lechosława W., lecz przesyłka wróciła do

nadawcy z adnotacją o jej niepodjęciu w terminie, a następnie o zmianie adresu. Po-

zwany uznał, że tym sposobem wykonał ciążący na nim obowiązek współdziałania

ze związkami i dokonał powodom wypowiedzenia zmieniającego ich warunki pracy.

W świetle tych faktów Sąd Rejonowy uznał, że wypowiedzenie powodom wa-

runków pracy było zgodne z przepisami ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r o szczegól-

nych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczą-

cych zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze

zm.). Decyzja o zmniejszeniu zatrudnienia przez likwidację niektórych stanowisk

pracy była rzeczywista i merytorycznie uzasadniona, czego nie są w stanie zmienić

subiektywne wyobrażenia powodów o wysokiej jakości ich pracy. Pozwany praco-

dawca prawidłowo przeprowadził też związkową konsultację zamiaru wypowiedzenia

zmieniającego, w tym konsultację drugiego stopnia, gdyż po zwrocie korespondencji

wysłanej na adres wskazany przez przewodniczącego organizacji zakładowej nie był

obowiązany do poszukiwania Komisji Krajowej Związku Zawodowego „L.P.”.

3

Apelację wniesioną przez powodów oddalił Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 1 czerwca 2000 r. [...]. Sąd

Okręgowy przejął ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji, a

także zaaprobował ich prawną kwalifikację. Sąd Okręgowy zauważył ponadto, że

wprawdzie w zakresie związkowej konsultacji zamiaru wypowiedzenia brak podstaw

do bezpośredniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o dorę-

czeniach, to w drodze analogii z art. 139 k.p.c. uznać można, iż pozostawienie w ak-

tach osobowych powodów zawiadomienia skierowanego do Komisji Krajowej nastą-

piło ze skutkami doręczenia.

Kasację od powyższego wyroku wnieśli powodowie, zarzucając „naruszenie

prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, a w szczególności przez przyjęcie,

że strona pozwana dochowała warunków określonych w przepisach ustawy z dnia

29. (powinno być „23”) 05. 1991 r. o związkach zawodowych oraz ustawy z dnia 28.

12. 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków

pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (...), co w konsekwencji skutkowało

skutecznym rozwiązaniem stosunku pracy z powodami”, a także „naruszenie przepi-

sów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy przez błędne

przyjęcie, że strona pozwana skutecznie doręczyła Komisji Krajowej Związku Zawo-

dowego „L.P." pismo zawierające swoje stanowisko w zakresie warunków rozwiąza-

nia stosunku pracy z powodami”. Na tej podstawie strona skarżąca domagała się

uchylenia kwestionowanego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sadu Rejono-

wego i przekazania mu sprawy do ponownego rozpoznania, przy uwzględnieniu

kosztów postępowania kasacyjnego. Powyższe zarzuty zostały w treści uzasadnienia

kasacji zrelatywizowane do art. 32 ust.1, 2 i 4 ustawy o związkach zawodowych oraz

do art. 139 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja wykazuje wprawdzie wyraźne uchybienia w zakresie prawniczego

warsztatu zawodowego (podstawy kasacyjne mają ogólnikowe i jedynie częściowe

uzasadnienie - nie rozciąga się ono na petitum i w ogóle nie obejmuje konkretyzacji

przepisów tzw. ustawy o grupowych zwolnieniach, a poza tym jest napisana niesta-

rannym językiem ), lecz mimo to musi być uwzględniona, gdyż jej podstawy są

usprawiedliwione, a ściślej rzecz ujmując - ich zasadności nie można wykluczyć w

4

świetle niejasnych motywów zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd drugiej instancji

ustalił i ocenił bowiem, że dalsze zatrudnianie powodów na dotychczasowych stano-

wiskach przestało być możliwe wskutek ich likwidacji i z tej przyczyny pracodawca

dokonał wypowiedzeń zmieniających na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 28

grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków

pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw. Sąd

Okręgowy nie dostrzegł jednak, iż powołany przepis dotyczy zwolnień grupowych i z

wyraźną niekonsekwencją stwierdził równocześnie, że wspomniane wypowiedzenia

zmieniające „dla swej ważności wymagały przeprowadzenia konsultacji związkowej o

której mowa w art. 38 k. p., przy czym po negatywnej odpowiedzi organizacji związ-

kowej pozwany obowiązany był do zwrócenia się do organizacji ogólnokrajowej w

której skład wchodziła organizacja związkowa”. Współdziałanie pracodawcy z pra-

cowniczym przedstawicielstwem związkowym odbywa się jednak przy zwolnieniach

grupowych na zasadach porozumienia (regulaminu) z art. 4 ustawy.

Natomiast osobom wymienionym w art. 6 ust. 1 ustawy, a więc między innymi

członkom zarządu zakładowej organizacji związkowej, do grona których należeli

także powodowie, nie wolno w razie zwolnień indywidualnych dokonać nie tylko wy-

powiedzenia, ale również wypowiedzenia zmieniającego. W tym zakresie zastoso-

wanie ma zatem przepis art. 32 ust.2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach za-

wodowych (jednolity tekst: Dz.U z 2001 r. Nr 79, poz. 854), który stanowi, że praco-

dawca bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej nie może jednostron-

nie zmienić warunków pracy lub płacy na niekorzyść pracownika będącego człon-

kiem zarządu (lub komisji rewizyjnej) zakładowej organizacji związkowej w czasie

trwania mandatu oraz w okresie roku po jego wygaśnięciu. Powołany przepis wyma-

ga od pracodawcy uzyskania zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej, któ-

rego to wymagania nie można identyfikować ze złożeniem wniosku o udzielenie ta-

kiej zgody, niezależnie od tego, czy wniosek rzeczywiście został adresatowi dorę-

czony.

Bezprzedmiotowe są więc wszelkie rozważania na temat dopuszczalności po-

sługiwania się analogią z art. 139 § 3 k.p.c. i uznawania, że jeżeli pismo w sprawie

wypowiedzenia (wypowiedzenia zmieniającego) pracodawca wysłał do ogólnokrajo-

wej organizacji związkowej na adres podany przez przewodniczącego organizacji za-

kładowej, po czym korespondencja wróciła z adnotacją o niepodjęciu przesyłki lub o

zmianie siedziby przez adresata, to przesyłkę pozostawia się w aktach osobowych

5

pracownika ze skutkami doręczenia. Należy jednak lojalnie podkreślić, że wspomnia-

nej analogii Sąd Okręgowy szukał dla zawiadomienia o zamiarze wypowiedzenia

(wypowiedzenia zmieniającego), czyli w okolicznościach określonych w art. 38 § 3

k.p., a nie dla wniosku o wyrażenie zgody na dokonanie podobnego wypowiedzenia.

Tymczasem w okolicznościach sprawy konieczna prima facie była zgoda organizacji

związkowej i to organizacji zakładowej, a nie ogólnokrajowej. Co prawda, powód Le-

chosław W. był członkiem zarządu organizacji ogólnokrajowej, lecz ochrona z tego

tytułu ulegała pochłonięciu w zbiegu z ochroną należną z racji członkostwa w zarzą-

dzie organizacji zakładowej.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313

§ 1 k.p.c.

orzekł jak w sentencji, przy czym o kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art.

39319

w związku z art. 108 § 2 k.p.c.

========================================