I KZP 31/01

UCHWAŁA Z DNIA 29 STYCZNIA 2002 R.

I KZP 31/01

Penalizacja przewidziana w art. 70 § 4 k.k.s. obejmuje także posia-

danie lub przechowywanie przez osobę nieuprawnioną znaków akcyzy

usuniętych z wyrobu akcyzowego lub z opakowania z tym wyrobem.

Przewodniczący:sędzia SN T. Grzegorczyk (sprawozdawca).

Sędziowie SN: A. Deptuła, E. Strużyna.

Zastępca Prokuratora Generalnego: R. Stefański.

Sąd Najwyższy w sprawie Mirosława C., po rozpoznaniu, przekaza-

nego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w O., postano-

wieniem z dnia 10 października 2001 r., zagadnienia prawnego wymagają-

cego zasadniczej wykładni ustawy:

„Czy użyte w przepisie art. 70 § 4 k.k.s. sformułowanie «znaki akcy-

zy» dotyczy tylko tego, kto nie będąc do tego uprawniony posiada lub

przechowuje znaki akcyzy nabyte lub w inny sposób przyjęte od oso-

by nieuprawnionej, czy również tego, kto nie będąc do tego upraw-

nionym posiada lub przechowuje znaki akcyzy, które usunął z wyrobu

akcyzowanego lub opakowania z tym wyrobem?”

u c h w a l i ł udzielić odpowiedzi j a k w y ż e j:

2

U Z A S A D N I E N I E

Zagadnienie prawne w niniejszej sprawie wyłoniło się w następują-

cym stanie faktycznym. W dniu 20 grudnia 2000 r. podczas przeszukania

cel w Zakładzie Karnym w K. znaleziono u odbywającego tam karę pozba-

wienia wolności Mirosława C. 141 sztuk banderol papierosowych - znaków

akcyzy. Oskarżono go w związku z tym o posiadanie, jako osobę nieu-

prawnioną, znaków akcyzy, tj. o czyn określony w art. 70 § 4 k.k.s. Oskar-

żony przyznał fakt posiadania tych znaków, wyjaśniając, że zdejmował je z

opakowań papierosów, które nabywał w zakładzie karnym, chcąc ustalić,

ile wypala papierosów. Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia 23 kwietnia

2001 r. uznał go winnym zarzucanego mu przestępstwa i skazał na karę 2

miesięcy pozbawienia wolności, orzekając też przepadek zajętych 141

znaków akcyzy. Od orzeczenia tego apelację wywiódł oskarżony, a w toku

rozprawy odwoławczej w Sądzie Okręgowym w O. prokurator wystąpił o jej

odroczenie i wystąpienie z zagadnieniem prawnym do Sądu Najwyższego.

Sąd odwoławczy podzielił wątpliwości prokuratora i postanowieniem z dnia

10 października 2001 r. wystąpił z niniejszym pytaniem prawnym. W uza-

sadnieniu tej decyzji wskazano, że wątpliwości sądu rodzą się z zestawie-

nia § 4 z § 2 art. 70 k.k.s., który penalizuje usuwanie znaków akcyzy z wy-

robu akcyzowego lub z opakowania z tym wyrobem w celu ponownego

użycia lub puszczenia w obieg. W ocenie sądu odwoławczego inna jest sy-

tuacja osoby, która posiada znak akcyzy jako dowód uiszczenia podatku

akcyzowego, przyjmując ten znak od osoby nieuprawnionej, inna zaś tego,

kto nabywając wyrób akcyzowy, a więc regulując tym samym podatek ak-

cyzowy, usuwa następnie z wyrobu znak akcyzy i go posiada; inną rzeczą

zaś będzie wówczas cel takiego zachowania, który może ewentualnie wy-

pełniać znamiona czynu określonego w art. 70 § 2 k.k.s.

3

W związku z przedstawionym zagadnieniem prawnym Prokurator

Krajowy wystąpił o udzielenie przez Sąd Najwyższy odpowiedzi na to pyta-

nie i przyjęcie, że „znakiem akcyzy, o którym mowa w art. 70 § 4 k.k.s., jest

także znak usunięty z wyrobu akcyzowego lub z opakowania z tym wyro-

bem”.

Rozpoznając przedstawione zagadnienie prawne Sąd Najwyższy

zważył, co następuje:

W judykaturze i doktrynie zgodnie przyjmuje się, że skuteczne wystą-

pienie z pytaniem prawnym wymaga spełnienia trzech warunków, a mia-

nowicie, by zagadnienie, którego pytanie dotyczy wyłoniło się przy rozpa-

trywaniu środka odwoławczego, miało przy tym charakter prawny, czyli do-

tyczyło istotnego problemu interpretacyjnego i wymagało zasadniczej wy-

kładni ustawy, a więc odnosiło się do sytuacji, gdy norma prawna umożli-

wia rozbieżne interpretacje (zob. P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek : Ko-

deks postępowania karnego. Komentarz, t. II, Warszawa 1999, s. 579-580;

T. Grzegorczyk: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. II, Kra-

ków 2001, s. 1029-1030 i powołane tam orzecznictwo SN oraz piśmiennic-

two). Nie budzi wątpliwości, że przedstawione Sądowi Najwyższemu za-

gadnienie wyłoniło się przy rozpoznawaniu środka odwoławczego oraz jest

powiązane z konkretną sprawą, i to w taki sposób, że rozstrzygnięcie w tej

kwestii ma wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Ma ono też charakter prawny,

dotyczy bowiem interpretacji przepisu, w powiązaniu przy tym z inną normą

tej samej ustawy. Wątpliwości rodzić może natomiast istnienie trzeciego z

przedstawionych wymogów, a więc, czy wymagana jest tu zasadnicza wy-

kładnia ustawy, zwłaszcza przy samym brzmieniu art. 70 § 4 k.k.s. Mieć

należy jednak także na uwadze, że przepisy prawa karnego skarbowego,

tam gdzie statuują one czyny zabronione, trzeba odczytywać w ścisłym

powiązaniu z ustawodawstwem finansowym, wprowadzającym określone

nakazy i zakazy, których naruszenie penalizuje dopiero kodeks karny skar-

4

bowy. Sąd odwoławczy wspomina wprawdzie o ustawie z dnia 8 grudnia

1993 r. o oznaczaniu wyrobów znakami skarbowymi akcyzy (Dz. U. Nr 127,

poz. 584 ze zm.), ale czyni to tylko dla wskazania, że dla kodeksu karnego

skarbowego znakami akcyzy są znaki określone w tej ustawie (art. 53 § 24

k.k.s.), zapominając o pozostałych jej normach. Tylko zaś właściwe odczy-

tanie przepisów ustawy z 1993 r. pozwala ustalić zakres penalizacji objętej

art. 70 § 4 k.k.s., a także jego § 2. Istnieje zatem, przy pomijaniu treści

ustawy o oznaczaniu wyrobów znakami skarbowymi akcyzy możliwość

błędnej interpretacji przepisów kodeksu karnego skarbowego, tym samym

zaś należy przyjąć, iż niezbędna jest zasadnicza wykładnia ustawy w

przedstawionej kwestii, aby wyeliminować niebezpieczeństwo nieprawidło-

wej interpretacji przepisów karnych kodeksu karnego skarbowego w prak-

tyce stosowania prawa. Dlatego też Sąd Najwyższy zdecydował się na

podjęcie uchwały w kwestii przedstawionego mu zagadnienia prawnego.

Przechodząc do meritum zagadnienia prawnego, stwierdzić należy,

co następuje. Przepis art. 70 k.k.s. penalizuje kolejno następujące zacho-

wania:

- zbywanie lub przekazywanie w inny sposób znaków akcyzy osobie nie-

uprawnionej (§ 1),

- nabywanie lub przyjmowanie w inny sposób znaków akcyzy od osoby

nieuprawnionej w celu użycia lub puszczenia w obieg (§ 2 in principio),

- usuwanie znaków akcyzy z wyrobu akcyzowego lub z opakowania z ta-

kim wyrobem w celu ponownego ich użycia lub puszczenia w obieg (§ 2

in fine),

- usiłowanie przestępstw skarbowych określonych w § 1 lub 2 (§ 3) oraz

- posiadanie lub przechowywanie znaków akcyzy przez tego, kto nie jest

do tego uprawniony (§ 4).

Przedmiotem wszystkich tych czynów są jedynie autentyczne znaki

akcyzy. Sprawcą zachowania opisanego w art. 70 § 1 k.k.s. (oraz § 3) mo-

5

że być tylko osoba uprawniona do posiadania znaków skarbowych akcyzy,

która zbywa je osobie nieuprawnionej (§ 1) lub usiłuje je zbyć (§ 3). W wy-

padku wskazanym w § 2 in principio (w zw. z § 3) sprawcą może już być

zarówno uprawniony do posiadania znaków akcyzy, który nabywa je (lub

usiłuje nabyć) od osoby nieuprawnionej w celu użycia tego znaku bądź

puszczenia go w obieg, jak i osoba nieuprawniona do jego posiadania, któ-

ra nabywa (usiłuje nabyć) znaki akcyzy jedynie dla dalszego puszczenia

ich w obieg. Czynu opisanego w art. 70 § 2 in fine k.k.s., czyli usuwania

znaków akcyzy z wyrobu (oraz § 3, tj. usiłowania takiego zachowania) do-

puścić się może też zarówno osoba uprawniona do posiadania tych zna-

ków, jak i osoba nieuprawniona, przy czym karalne jest jedynie takie usu-

nięcie znaku, którego celem jest ponowne użycie tego znaku (przez

uprawnionego) albo puszczenie go w obieg (przez uprawnionego lub nieu-

prawnionego). Natomiast w wypadku wskazanym w § 4 art. 70 k.k.s. pod-

miotem jest już wyłącznie osoba nieuprawniona do posiadania znaków ak-

cyzy, która posiada lub przechowuje te znaki, bez względu na przyświeca-

jący temu cel.

Znaki akcyzy, stosownie do art. 6 ust. 1 cytowanej już ustawy o

oznaczaniu wyrobów znakami skarbowymi akcyzy, występują w postaci

banderol, znaków cechowych lub odcisków pieczęci. Banderole są wyda-

wane jedynie producentom i importerom wyrobów akcyzowych dla ozna-

czenia wyrobu, z tytułu uiszczenia zaliczki na podatek akcyzowy, stanowiąc

tzw. banderole podatkowe (art. 7 ust. 1 cyt. ustawy), oraz sprzedawane,

jako banderole legalizacyjne, przedsiębiorcom obciążonym obowiązkiem

oznaczenia wyrobu w razie pakowania, rozlewania, rozważania lub prze-

pakowywania albo wystąpienia w obrocie wyrobów nieoznaczonych lub

oznaczonych nieprawidłowo bądź nieodpowiednimi albo uszkodzonymi

znakami (art. 7 ust. 2 w zw. z art. 4 ust. 1 cyt. ustawy). Niedopuszczalne

jest przy tym zbywanie lub jakiekolwiek inne przekazywanie (odpłatnie lub

6

nieodpłatnie) banderol innym podmiotom niż urząd skarbowy lub podmiot

wskazany przez Ministra Finansów, od którego zakupiono lub otrzymano

banderole (art. 10 ust. 1 cyt. ustawy). Tym samym, jak wskazuje się w dok-

trynie, i co zaakcentował w swym wniosku Prokurator Krajowy, posiadać

(dla siebie) i przechowywać (cudze) znaki skarbowe akcyzy mogą jedynie

te podmioty, które według ustawy są ich legalnymi wytwórcami lub są zo-

bowiązane do oznaczania wyrobów znakami akcyzy, czyli legalni ich na-

bywcy, oraz te, które prowadzą obrót tymi znakami, tj. urzędy skarbowe i

wydający je wytwórcy znaków (zob. T. Grzegorczyk: Kodeks karny skarbo-

wy. Komentarz, Warszawa 2000, s. 288 ; wyd. II – 2001, s. 297). Osoba

nabywająca wyrób akcyzowy oznaczony znakiem akcyzy nie staje się po-

siadaczem samego znaku akcyzy, lecz jest posiadaczem wyrobu oznaczo-

nego takim znakiem. Znak akcyzy ma być przy tym umieszczony na wyro-

bie lub opakowaniu jednostkowym wyrobu tak, aby jego zdjęcie lub otwar-

cie opakowania powodowało trwałe i widoczne uszkodzenie znaku (art. 6

ust. 2 cyt. ustawy). Zakazane jest przy tym używanie do oznaczania zna-

ków uszkodzonych, jak również zbywanie towaru ze znakiem uszkodzo-

nym; wyrób taki bowiem musi być oznaczony nowym znakiem (art. 15 cyt.

ustawy).

W związku z powyższym kodeks karny skarbowy w art. 70 penalizuje

wszelkie postacie nielegalnego obrotu znakami akcyzy, tj. uzyskanie takie-

go znaku przez osobę nieuprawnioną, zarówno przez nabycie od innego

legalnego lub nielegalnego posiadacza znaku (§ 1 i 2 in principio), jak i w

formie usunięcia znaku z towaru bądź opakowania dla ponownego użycia

albo puszczenia w obieg (§ 2 in fine) oraz w formie samego posiadania –

bez względu na sposób wejścia w to posiadanie i cel posiadania – a także

przechowywania, jeżeli nie jest się uprawnionym do legalnego posiadania

lub przechowywania znaku (§ 4). Rozwiązanie przyjęte w § 4 art. 70 k.k.s.

jest konsekwencją konstrukcji zawartych w § 1 i 2 tegoż przepisu. Skoro

7

bowiem karalne jest wszelkie przekazywanie znaku akcyzy osobie nieu-

prawnionej przez legalnego posiadacza znaku (§ 1), a także przyjmowanie

znaku od nieuprawnionego, bez względu na to, w jaki sposób on sam

wszedł w jego posiadanie (§ 2 in principio), oraz usuwanie znaków z wyro-

bu dla ponownego użycia lub puszczenia w obieg (§ 2 in fine), to konse-

kwentnie również samo posiadanie lub przechowywanie znaku akcyzy

przez podmiot nieuprawniony do takiego posiadania bądź przechowywania

zostało także spenalizowane (§ 4). Na gruncie art. 70 § 4 k.k.s. istotne jest

więc jedynie, czy posiadacz (przechowawca) znaku jest podmiotem, który

według przepisów ustawy o oznaczaniu wyrobów znakami skarbowymi ak-

cyzy jest upoważniony do posiadania (przechowywania) takich znaków.

Penalizacja przewidziana w art. 70 § 4 k.k.s. obejmuje zatem każde posia-

danie lub przechowywanie przez osobę uprawnioną znaków akcyzy, w tym

znaków usuniętych uprzednio przez nią lub przez inną osobę z wyrobu ak-

cyzowego lub z opakowania z takim wyrobem. Obojętny jest natomiast cel

takiego posiadania lub przechowywania, oraz sposób wejścia w posiadanie

znaku przez nieuprawnionego. Penalizację nielegalnych sposobów wejścia

w posiadanie znaków akcyzy regulują bowiem przepisy § 1 i 2 art. 70 k.k.s.

z tym zastrzeżeniem, że – jak już wcześniej wskazano – dotyczą one nie-

kiedy także podmiotu uprawnionego do posiadania znaku, gdyż karalne są

tam same niewłaściwe sposoby wchodzenia w posiadanie znaku.