V CKN 721/00

Wyrok z dnia 29 stycznia 2002 r., V CKN 721/00

Skuteczność zarzutu naruszenia przez sąd drugiej instancji art. 217 § 2 w

zw. z art. 381 k.p.c., uzależniona jest od wykazania, że strona zachowała w

postępowaniu apelacyjnym uprawnienie do przytaczania okoliczności

faktycznych i dowodów.

Sędzia SN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)

Sędzia SA Anna Owczarek

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa K. Towarzystwa Handlowego, spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością w K. przeciwko Rafinerii „T.”, Spółce Akcyjnej w T.

o zapłatę, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 29 stycznia 2002 r. na rozprawie

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 2

czerwca 1999 r.

oddalił kasację i zasądził od strony pozwanej na rzecz strony powodowej

kwotę 4500 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 2 czerwca 1999 r. oddalił

apelację pozwanej spółki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 8

października 1998 r., na podstawie którego utrzymany został w mocy nakaz zapłaty

zobowiązujący stronę pozwaną do zapłacenia powodowej spółce kwoty

1 026 613,28 zł z odsetkami od dnia 22 kwietnia 1998 r. oraz kwoty 558 502,56 zł z

odsetkami od dnia 24 kwietnia 1998 r., z tytułu reszty ceny za sprzedany stronie

pozwanej olej napędowy.

Według dokonanych ustaleń, strona pozwana po odebraniu dostarczonego w

dwóch partiach oleju i częściowej zapłacie umówionej ceny zażądała, aby strona

powodowa dostarczyła dowód zapłaty akcyzy. Żądaniu temu powodowa spółka

odmówiła, wyjaśniając, że nie była importerem oleju.

Sąd Apelacyjny uznał, że skoro w umowie sprzedaży oleju, którą strona

powodowa wykonała jako sprzedawca, nie został zastrzeżony obowiązek

dostarczenia dokumentu zapłaty podatku akcyzowego, a – zważywszy, że strona

powodowa nie była importerem oleju – nie jest to dokument, o jakim mowa w art.

546 § 1 k.c., odmowa jego dostarczenia, nie uzasadniała powstrzymania się przez

stronę pozwaną na podstawie art. 488 § 1 zdanie pierwsze k.c. od zapłaty całej

ceny przyjętego bez zastrzeżeń oleju. Jeśli dostarczony olej – jak wykazały badania

laboratoryjne – nie spełniał wymogów polskiej normy, co, według nie

udowodnionych twierdzeń strony pozwanej, spowodowało konieczność jego

przetworzenia i w konsekwencji zapłaty podatku akcyzowego, strona pozwana

mogła wystąpić z roszczeniem odszkodowawczym na podstawie art. 471 k.c. oraz

skorzystać z uprawnienia z rękojmi.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że złożony po

raz pierwszy przez stronę pozwaną na rozprawie apelacyjnej wniosek o

przeprowadzenie dowodu "z akt sprawy karnej", prowadzonej przez Prokuraturę

Okręgową w Katowicach, w celu wykazania, że „strona powodowa dopuściła się

oszustwa przez sprowadzenie oleju opałowego i sprzedanie go jako oleju

napędowego”, został oddalony, okoliczność, na którą został zgłoszony miałaby

bowiem znaczenie tylko wtedy, gdyby strona pozwana powołała się na błąd co do

przedmiotu sprzedaży (rodzaju kupionego oleju) i korzystała z uprawnień

określonych w art. 86 k.c.

Rozpoznając kasację strony pozwanej, opartą tylko na podstawie naruszenia

art. 217, 232 i 233 k.p.c. przez odmowę dopuszczenia dowodu z akt wspomnianej

sprawy karnej i zawierającą wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, Sąd

Najwyższy zważył, co następuje:

Z uzasadnienia kasacji wynika, że naruszony został § 2 powołanego w kasacji

art. 217 k.p.c. wskutek pominięcia zgłoszonego środka dowodowego. W związku z

tym zarzutem, często bezpodstawnie formułowanym w kasacjach z pominięciem

uregulowań przyjętych w art. 381 i 382 k.p.c., wyjaśnienia wymaga kwestia, w jakich

sytuacjach procesowych sąd drugiej instancji może naruszyć art. 217 § 2 k.p.c.

Odpowiadając na tak postawione pytanie, stwierdzić należy, że skuteczność

zarzutu naruszenia przez sąd drugiej instancji art. 217 § 2 k.p.c., mającego

odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed tym sądem (art. 391 k.p.c.),

uzależniona jest od wykazania, że skarżący zachował w postępowaniu apelacyjnym

uprawnienie do przytaczania okoliczności faktycznych i dowodów. Uprawnienie to

przysługuje w sytuacji, gdy środki dowodowe zgłoszone przed sądem pierwszej

instancji zostały bezzasadnie pominięte oraz gdy skarżący zmierza do odparcia

wniosków i twierdzeń zgłoszonych w apelacji strony przeciwnej, której wnioski

dowodowe zostały dopuszczone przez sąd drugiej instancji. W rozpoznawanej

sprawie żadna z tych sytuacji nie zaistniała, Sąd Apelacyjny nie mógł więc naruszyć

art. 217 § 2 k.p.c.

Strona pozwana złożyła na rozprawie apelacyjnej wniosek o „dopuszczenie

dowodu z akt postępowania karnego przygotowawczego", twierdząc, że jest to

nowy dowód, którego nie mogła powołać w postępowaniu przed Sądem pierwszej

instancji. Sąd Apelacyjny, odmawiając dopuszczenia tego dowodu, mógł zatem

naruszyć art. 381 k.p.c., jednak wobec tego, że przepis ten nie został powołany w

kasacji, poruszona kwestia pozostać musiała poza rozważaniami Sądu

Najwyższego. Tylko zatem ubocznie stwierdzić należy, że skuteczność zgłoszenia

przed sądem drugiej instancji nowego dowodu uzależniona jest od wykazania, że

strona nie mogła go powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji,

chyba że potrzeba jego powołania wynikła później. Samo więc twierdzenie strony,

że zgłoszony dowód nie był jej znany na etapie postępowania

pierwszoinstancyjnego, nie jest wystarczające. Dodać należy, że prawu

procesowemu nie jest znany "dowód z akt". Zawarte w art. 224 § 2 k.p.c.

sformułowanie "...gdy ma być przeprowadzony dowód z akt..." oznacza możliwość

dopuszczenia dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach. Strona, która chce

skorzystać z tego środka dowodowego (dowodu z dokumentu), powinna go

oznaczyć i wskazać jego miejsce w aktach. Nie czyniąc tego, powołuje – jak już

podkreślono – środek dowodowy nieznany polskiemu prawu procesowemu.

Zarzut naruszenia art. 232 i 233 k.p.c. także należało ocenić jako

nieuzasadniony. Sąd nie może naruszyć przepisu art. 232 zdanie pierwsze k.p.c.,

który jest adresowany do stron procesu. Naruszenie natomiast art. 232 zdanie

drugie k.p.c. nie mogło wystąpić w niniejszej sprawie, skoro pominięty został dowód

zgłoszony przez stronę. Zarzut naruszenia tego przepisu może być uzasadniony

jedynie wówczas, gdyby ujawnił się dowód istotny dla rozstrzygnięcia sprawy, zaś

sąd, przy bierności strony, nie dopuściłby go z urzędu. Pamiętać jednak trzeba, że

przewidziane w art. 232 k.p.c. uprawnienie sądu dopuszczenia dowodu nie

wskazanego przez strony ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że

nieprzeprowadzenie tego dowodu przez sąd z urzędu tylko w szczególnym

wypadku może uzasadniać podstawę kasacyjną (por. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 25 marca 1998 r., II CKN 656/97, OSNC 1998, nr 12, poz. 208).

Nie jest zasadny również zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. (zapewne chodzi o

art. 233 § 1 k.p.c.). Przepis ten dotyczy dowodów przeprowadzonych, Sąd

Apelacyjny mógł zatem z naruszeniem zasady wyrażonej w tym przepisie – czego

skarżący nie zarzuca – tylko takie dowody oceniać.

Z przytoczonych względów kasacja, jako pozbawiona usprawiedliwionych

podstaw, podlegała oddaleniu na podstawie art. 39312

k.p.c. O kosztach

postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1 i 3 oraz art. 108 § 1 w

związku z art. 391 i art. 39319

k.p.c.